एकदा देवतांनी आपल्या दुःखाची कथा परमेश्वरास सांगितली. त्यांनी विनवले, “आमची महान शक्ती, तेज, पराक्रम आणि शौर्य—हे सर्व ब्रह्मदेवाच्या पाचव्या मुखाच्या तेजाने भस्मसात झाले आहे. प्रभु, आमच्या सर्व शक्ती नष्ट झाल्या आहेत, पण तुमच्या कृपेने त्या पुन्हा पूर्ववत होऊ द्या. हे महाप्रभु, कृपया आम्हाला पूर्वीप्रमाणे सामर्थ्य द्या.” देवतांनी नम्रपणे वंदन केले असता, प्रभु प्रसन्न मुखाने ब्रह्मदेवाकडे गेले. त्यावेळी ब्रह्मदेव अभिमान आणि कामाने मोहित झाले होते. देवांनी प्रभुची स्तुती केली आणि त्यांच्याभोवती गोळा होऊन ब्रह्मदेवाच्या समीप गेले. पण ब्रह्मदेव, कामात गुंतलेले असल्याने, रुद्राच्या आगमनाची जाणीवही त्यांना झाली नाही. तेव्हा, शंभर हजार सूर्यांच्या तेजाने उजळून निघणारा, विश्वाचा आत्मा, सर्वांचा सर्जक आणि पालनकर्ता अशा स्वरूपात प्रभु प्रकट झाले. रुद्र ब्रह्मदेवाकडे, ज्यांना प्रजापती म्हणतात, सर्व देवांच्या सभेत पोहोचले. रुद्र म्हणाले, “हे देव, तुमच्या चेहऱ्यावर पूर्वीपेक्षाही अधिक तेज आहे.” मग चंद्रमौळी रुद्राने मोठ्याने हास्य केले. रुद्राने आपल्या डाव्या अंगठ्याच्या नखाच्या टोकाने ब्रह्मदेवाचे पाचवे शिर कापले, जसे मनुष्य बोटांनी केळीच्या कोवळ्या काडीला तोडतो. कापलेले ते शिर त्यांच्या हातात राहिले, ग्रहांच्या वर्तुळात दुसऱ्या चंद्रासारखे चमकत होते. त्या कपालाला हातात धरून, महादेव नृत्य करू लागले, जणू कैलास पर्वतावर सूर्य विराजमान झाला आहे. शिर कापले गेले तेव्हा सर्व देव आनंदित झाले आणि वृषध्वज, जटाधारी महादेवाची विविध स्तोत्रांनी स्तुती करू लागले. त्यांनी म्हटले, “कपालधारी, महाकाळस्वरूप, सर्व ज्ञानाचे आणि ऐश्वर्याचे अधिपती, सर्वांना भाग देणारे, तुम्हांस नेहमी वंदन असो. आनंदात रमणारे, सर्व देवांचा सार, कलियुगात संहारक—तुम्हीच महाकाळ आहात. भक्तांचे दुःख दूर करणारे, म्हणून तुम्ही दुःखान्तक आणि भक्तांना सुख देणारे म्हणून शंकर म्हणवले जाता. ब्रह्मदेवाचे शिर कापून कपाल धारण केल्याने तुम्ही आज कपालिन म्हणून पूजले जाता; आम्हांवर कृपा करा.” देवतांनी अशी स्तुती केली तेव्हा शंकर प्रसन्न झाले, त्यांनी देवांना परत पाठवले आणि स्वतः समाधानाने आपल्या आसनावर विराजमान राहिले. यानंतर, ब्रह्मदेवाच्या स्वरूपाचे आणि त्या वीराच्या जन्माचे ज्ञान, तसेच कापलेल्या शिरधारीच्या वचनांमुळे, विश्वातील संताप शांत करण्यासाठी, रुद्राने ते शिर जोडलेल्या हातांनी उचलले, प्रजापती ब्रह्मदेवाला वंदन करून स्तुती केली. रुद्राने गुप्त निरुक्त, सूक्त, ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदातील मंत्रांनी ब्रह्मदेवाची प्रार्थना केली, “हे अपरिमित, तुम्हाला वंदन. तुम्हीच आश्चर्यांचा स्रोत, अक्षय शक्तींचा भांडार, तुमच्या विजयातून विश्व उत्पन्न होते, हे तेजस्वी सर्जक, तुम्हाला वंदन. वरती मुख असणाऱ्या, अस्तित्वाचे सार आणि पृथ्वीचे आधार, जलावर स्थित, जलातून उत्पन्न, जलात वास करणारे, तुम्हाला वंदन. कमलासारख्या डोळ्यांचे, हे पितामह, विजय असो. पूर्वी तुम्हीच मला सृष्टीसाठी निर्माण केले, हे प्रभु. यज्ञभागाचे अधिपती, यज्ञांगांचे स्वामी, सुवर्णगर्भ, कमलजन्मा, दिव्यगर्भ प्रजापती, तुम्हाला वंदन. तुम्हीच यज्ञ, वषट्कार, स्वधा, हे कमलजन्मा; देवांच्या आज्ञेने मी शिर कापले आहे.” रुद्र म्हणाले, “माझ्यावर ब्रह्महत्येचा दोष आला आहे; विश्वाचे स्वामी, मला रक्षण करा.” हे ऐकून ब्रह्मदेव म्हणाले, “माझा मित्र नारायण, तोच तुला शुद्ध करील. तो सर्वव्यापी आहे, त्याची तू स्तुती कर, मी त्याची पूजा करीन. विष्णूनेच तुला भक्ति दिली आहे, त्यामुळे तू मला स्तुती केलीस. शिर कापल्याने तू कपालिन झाला आहेस, सोमयागाच्या शेवटी कर्ता आहेस; तू शंभर कोटी ब्राह्मणांचे उध्दार करशील. ब्रह्महत्येच्या शुद्धीसाठी व्रत कर; याशिवाय दुसरा मार्ग नाही. दुष्ट, निर्दयी ब्रह्महत्यारे यांच्याशी संवाद ठेवू नकोस. जे वैताणिक यज्ञ करतात पण अधर्माने वागतात, त्यांच्याशीही बोलू नकोस; त्यांना पाहिल्यावर सूर्याकडे बघावे. कपडे घालून शरीराला स्पर्श केल्यास, पाण्यात प्रवेश कर; याने शुद्धी मिळते, हे पूर्वी ज्ञानी लोकांनी केले आहे. म्हणून, ब्रह्महत्येच्या दोषाने, शुद्धीसाठी व्रत कर; व्रत पूर्ण झाल्यावर तुला अनेक वर मिळतील.” असे सांगून ब्रह्मदेव निघून गेले. रुद्राने हे ओळखले नाही, मग त्यांनी ध्यानमार्गाने विष्णूचे चिंतन केले. लक्ष्मीसमेत वरदायक, देवांचा देव, सनातन विष्णू यांच्या समोर त्रिनेत्री रुद्राने अष्टांग नमस्कार केला. नमन करून, शंख, चक्र, गदा धारण करणाऱ्या विष्णूची स्तुती केली. रुद्र म्हणाले, “सर्वोच्च, श्रेष्ठ, अमर, प्राचीन, सर्वात श्रेष्ठ, अनंतशक्ती असलेल्या विष्णूला मी वंदन करतो. मी नेहमी त्या उत्तम पुरुष नारायणाचे स्मरण करतो, जो अतुलनीय, प्राचीन, सर्वश्रेष्ठ, प्रथमजन्मा, अत्यंत वेगवान, गूढ आणि गंभीर बुद्धीमत्तेचा प्रमुख आहे. प्रभु हरिला, सर्व प्रभूंच्या प्रभूला, सर्वोच्च धाम, सर्वांचा आदिस्रोत व अंत, व्यापक पुरुष, पार आणि अपाराचा अधिपती, मी वंदन करतो. निर्मळ, सूक्ष्म, सर्वात श्रेष्ठ, जगाचा सर्जक, कायम स्थिर, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, शांत, सर्वोच्च आश्रय अशा नारायणाची मी स्तुती करतो—तोच माझा आश्रय असो. निष्कलंक, प्राचीन, सर्वोच्च, विष्णू, अनंत, मर्यादारहित, धर्मपालकांचा आद्य अधिपती, धैर्य, स्थैर्य आणि शांतीमध्ये श्रेष्ठ, पृथ्वीचा स्वामी, अशा नारायणाला मी वंदन करतो. मी नेहमी त्या शुभस्वरूप, महान तेजस्वी, हजारो डोकी असणाऱ्या, असंख्य पाय, अनंत भुजा, चंद्रसूर्य नेत्र असणाऱ्या, नाशवान व अविनाशी, क्षीरसागरावर विश्राम करणाऱ्या प्रभूची स्तुती करतो.