अयोध्येत परत आल्यावर, इला, मनूचा स्वतःचा पुत्र, पुन्हा पूर्वीप्रमाणे राज्यकारभार चालवू लागला. एकदा, इला आपल्या रथावर आरूढ झाला आणि आपल्या उद्दिष्ट साधण्यासाठी पृथ्वीवर प्रवास करू लागला. त्याने सर्व द्वीपांमध्ये भ्रमण केले, आणि भूमीच्या अधिपतींना आपल्या शक्तीने वश केले. या प्रवासात, इला शिवाच्या पवित्र वनात, शरवणात, प्रसिद्ध कल्पवृक्षांनी युक्त अशा जागी, पोहोचला. तेथे, देवांचा अधिपती सोम, ज्याच्या कपाळावर अर्धचंद्र आहे, आनंद घेतो; प्राचीन काळात शरवणात उमासोबत एक करार झाला होता—कोणताही पुरुष नाव असलेला या वनात प्रवेश करेल, तो स्त्री बनेल; हे नियम दहा योजनांच्या परिघात लागू होते. या कराराची माहिती नसलेल्या इला राजाने शरवणात प्रवेश केला आणि एका क्षणात, घोडीसारखा, स्त्रीमध्ये रूपांतरित झाला. पुरुषरूपात जे काही साध्य केले होते, ते सर्व विसरून, स्त्रीरूपात इला ‘इला’ नावाने प्रसिद्ध झाली—उच्च, घन, आणि भरगच्च स्तन असलेली स्त्री. तिचे कंबर आणि मांड्या उठून दिसत होत्या, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे मोठे, शरीर सडपातळ, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा उजळ, खेळकर, काळ्या डोळ्यांची. तिच्या हातांची लांबी, केस काळे आणि कुरळे, शरीरावर सूक्ष्म रोम, चेहरा सुंदर, बोलणे मृदू आणि सौम्य. तिची कांती काळी आणि गोरी दोन्ही, तांबूस नख, वक्र भुवया, आणि चालणं राजहंसासारखे होते. या वनात भ्रमण करताना, उजळ कांतीची इला विचार करू लागली: “माझा पिता किंवा भाऊ कोण? इथे माझा रक्षण करणारा कोण आहे?” “माझं लग्न कोणासोबत झालंय? पृथ्वीवर किती वर्षे घालवली?” असे विचार करत असताना, सोमाचा पुत्र बुधा, स्त्रियांसोबत, तिला पाहतो. इला या रूपाने बुधाचा मन मोहून गेले; तिच्या तेजस्वी रूपामुळे, कामाने ग्रस्त झालेला बुधा तिला मिळवण्यासाठी प्रयत्न करू लागला. त्याचा वेष विशेष दिसत होता—डोक्यावर शेंडी, पाण्याचा कलश, पुस्तक, बांबूचा दंड, यज्ञोपवीत, फावड्याचा आसरा; द्विजाच्या रूपात, शेंडी, यज्ञोपवीत, कानात कुंडले, आणि विद्यार्थ्यांनी वेढलेला, दंड, फुलं, कुशा, आणि पाण्याने युक्त. योग्य वेळी, बुधाने इला ला झाडांच्या छायेत, वनातील एका मंडपात बोलावले. अचानक, किंचित खिन्न आणि तक्रारयुक्त स्वरात, तो म्हणाला: “तू अग्नीसेवेचा त्याग करून माझ्या घरातून कुठे गेलीस?” “आता तुझ्या खेळाचा वेळ संपत चालला आहे, ओ विशाल कंबरेच्या! ये, ये! तू इतकी चिंतीत का आहेस, आणि कोणत्या कारणासाठी?” “इथे संध्याकाळचा खेळाचा वेळ आहे; उटण लावून, माझं घर फुलांनी सजव.” इला म्हणाली: “ओ तपस्वी, मी सर्व विसरले आहे—माझं स्वतःचं, तू माझा पती, माझं कुटुंब. सांग, ओ निष्कलंक.” बुधा, सडपातळ आणि तेजस्वी इला ला म्हणाला: “तू इला आहेस, ओ सुंदर; मी बुधा, प्रेमी आणि विविध ज्ञानात पारंगत.” “मी श्रेष्ठ कुलात जन्मलो आहे, माझे वडील ब्राह्मणांचा प्रमुख आहेत.” त्याच्या शब्दांनी, इला बुधाच्या घरात प्रवेश करते. ते घर रत्नांनी युक्त, अद्भुत, आणि दिव्य मायेनं निर्मित होतं; इला त्या घरात राहून स्वतःला पूर्ण मानू लागली. “अहाहा, किती उत्तम आचार! अहाहा, किती मोठं ऐश्वर्य आणि वंश! माझ्यासाठी आणि माझ्या पतीसाठी—अहाहा, किती अद्वितीय सौंदर्य!” त्या वनात, इला बुधासोबत दीर्घ काळ आनंदाने राहिली, सर्व सुखांनी युक्त घरात, जणू इंद्राच्या महालातच. दरम्यान, मनूचे पुत्र, इक्ष्वाकूच्या नेतृत्वाखाली, राजा इला ला शोधत शरवणाजवळ आले. तेथे, सर्वांनी एका तेजस्वी घोडीसारख्या स्त्रीला, रत्नांच्या अलंकारांनी उजळून, उभं पाहिलं. तिला ओळखून, सर्व आश्चर्यचकित झाले: “ही चंद्रप्रभा आहे, त्या महात्म्याची घोडी.” “ही उत्तम घोडी स्त्रीरूपात कशी आली?” त्यांनी आपल्या पुरोहिताला, मित्र आणि वरुणच्या पुत्राला विचारलं. “हे विचित्र काय आहे?” योगज्ञानात श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठाला विचारलं. वसिष्ठाने ध्यानदृष्टीने सर्व पाहून सांगितलं: “पूर्वी शरवणात शिवाच्या प्रियेने एक अट ठेवली होती—जो पुरुष येथे येईल, तो स्त्री बनेल.” “ही घोडीही राजासोबत स्त्री झाली; इला पुन्हा पुरुषरूपात येईल, जसा कुबेर आहे.” त्याचप्रमाणे, प्रयत्न करावा आणि पिनाकी अर्थात शिवाची पूजा करावी; मग ते सर्व महेश्वराच्या स्थळी गेले. त्यांनी पार्वती आणि परमेश्वराची विविध स्तोत्रांनी स्तुती केली; त्या दोघांनी म्हटलं, “पुरे, आता याची वेळ आली आहे—आता काय?” “इक्ष्वाकूला अश्वमेधातून जो फल मिळेल, तो आम्हा दोघांना मिळेल; तो देऊन, हा वीर निःसंशय किम्पुरुष बनेल का?” “तसेच होईल,” असे म्हणत, वैवस्वताचे सर्व पुत्र निघून गेले; मग अश्वमेध यज्ञ करून, इला किम्पुरुष झाला. एक महिना तो वीर पुरुषरूपात राहिला; दुसरा महिना पुन्हा स्त्रीरूपात; बुधाच्या घरात राहताना, इला गर्भवती झाली. तिने अनेक गुणांनी युक्त एक पुत्र जन्माला घातला; बुधा, त्याला जन्म देऊन, पुन्हा स्वर्गात गेला. इला च्या नावावरून त्या भूमीचे ‘इलावृत्त’ असे नाव पडले; चंद्रवंश आणि सूर्यवंशातून जन्मलेला राजा इला, वंशवृद्धी करतो. त्याप्रमाणे, पूरुरवा, पूरुचा पुत्र, वंशवृद्धी करणारा झाला; आणि इक्ष्वाकू व सूर्यवंशाचा राजा म्हणूनही वर्णन केला जातो.