एका वेळी, दिव्य ऋषी, दीपदानव्रत पूर्ण करण्याची पद्धत सांगताना म्हणाले— जेव्हा व्रताची सांगता होते, तेव्हा एक तांब्याच्या पात्रात दीप ठेवावा, त्यासोबत तुपाचा एक कुंभ घ्यावा, आणि परम नारायणाचे ध्यान करून, ब्राह्मणास हे सर्व समर्पित करावे. त्यावेळी हा मंत्र म्हणावा: "अज्ञानरूपी अंधकार व्यापलेल्या या जगात, तू पापांचा नाश करणारा, ज्ञान आणि मोक्ष देणारा आहेस; म्हणून, हे निष्पापा, मी तुला हे समर्पित करतो." हीच दीपमंत्र आहे. त्यानंतर, आपल्या सामर्थ्यानुसार, भक्तीभावाने ब्राह्मणास दक्षिणा द्यावी आणि त्यानंतर तुप, पायस आणि पेयांनी ब्राह्मणांना भोजन द्यावे. नंतर, ब्राह्मण व त्याच्या पत्नीला वस्त्रांनी झाकावे, त्यांना पलंग व त्याचे सर्व सामान द्यावे, तसेच गाय व तिचे वासरू द्यावे. आपल्या क्षमतेनुसार त्यांना इतरही दान द्यावे आणि मित्र, नातेवाईक, आप्तजन यांनाही सन्मानाने भोजन द्यावे. दीपव्रताची सांगता झाल्यावर मोठा उत्सव साजरा करावा आणि सर्वांना वंदन करून, त्यांची क्षमा मागावी. हे व्रत केल्याने जे पुण्य मिळते, तसेच उत्तरायण-दक्षिणायन व्रतांचे पुण्य, वर्षभर दीपदान केल्याने साध्य होते. मासिक व्रतांचे फळही या व्रताने मिळते. अनंत दानव्रत किंवा योगव्रतांचे जे फळ आहे, तेही वर्षभर दीपदान केल्याने मिळते. गाय, भूमी, सुवर्ण आणि विशेषतः गृहस्थाचे दान— त्याप्रमाणेच फळ दीपदानाने मिळते. दीपदान करणारा तेजस्वी होतो, त्याला अक्षय संपत्ती, ज्ञान आणि परम आनंद प्राप्त होतो. दीपदानाने उत्तम सौभाग्य, निर्मळ व असीम विद्या, उत्तम आरोग्य आणि सर्वोच्च समृद्धी मिळते— यात किंचितही शंका नाही. दीपदान करणाऱ्याला सर्व मंगलचिन्हांनी युक्त पत्नी प्राप्त होते, पुत्र, नातू, पतंजय व अखंड वंश मिळतो. ब्राह्मणाला श्रेष्ठ ज्ञान, क्षत्रियाला सर्वोच्च राज्य, वैश्याला सर्व संपत्ती व गोधन, आणि शूद्राला सुख प्राप्त होते. कन्येला सर्व शुभचिन्हांनी युक्त पती, दीर्घायुष्य, अनेक पुत्र व नातू मिळतात. तरुण स्त्री कधीही वैधव्य किंवा वियोग अनुभवत नाही, हे दीपदानाच्या सामर्थ्यामुळे. दीपदानाने रोग, व्याधी होत नाहीत; भयग्रस्तास भय नाहीसे होते, आणि बंदिवान मुक्त होतो. दीपदान व्रत पाळणारा ब्रह्महत्येसारख्या पापांतूनही मुक्त होतो— हे ब्रह्माच्या वचनाप्रमाणे शंकाविरहित आहे. वर्षभर हरिपूजनार्थ दीप लावणाऱ्याला चंद्रायण व कृच्छ्र व्रतांचे पुण्य मिळते. जे भक्तिभावाने वर्षभर हरिपूजनार्थ दीप लावतात, ते पुण्यात्मा व धन्य असतात; त्यांनीच मानवजन्माचे सार्थक केले. जगात जे फक्त दीपवातीचे तयारी पाहतात, तेही त्या परमधामाला पोहोचतात, जेथे देवतांनाही पोहोचणे कठीण आहे. जे आपल्या शक्तीनुसार नेहमी तेल व वात ठेवतात, तेही सर्वोच्च स्थितीला पोहोचतात. जेव्हा दीप मालवतो, तेव्हा कोणीही त्यास पुन्हा प्रज्वलित करू शकत नाही; इतर लोकही हे दृश्य पाहतात, त्यांनाही त्याचे पुण्य मिळते. जो थोडेसे तेल मागून आणून विष्णूसाठी दीप लावतो, त्यालाही पुण्य मिळते. अगदी नीच मनुष्य जरी हात जोडून विष्णूच्या दीपप्रज्वलनाचे दर्शन घेतो, तरी त्याला विष्णुलोक मिळतो. जो स्वतःहून किंवा हेतुपूर्वक दीप प्रज्वलित करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णुलोक प्राप्त करतो. येथे एक प्राचीन कथा सांगितली जाते, केवळ ऐकण्यानेच पापांचा नाश होतो. सरस्वतीच्या सुंदर तीरावर सिद्धाश्रम नावाचे एक hermitage होते; तेथे कपिल नावाचा वेदपारंगत ब्राह्मण राहत होता. तो व्रत-उपवास करीत, गरीब होता, आणि श्रोत्रिय होता; तो आपल्या कुटुंबाचा निर्वाह भिक्षावृत्तीने करीत असे. व्रत-उपवासांनी तो नेहमी विष्णूची पूजा करीत असे; योग्य रीतीने विष्णूची पूजा करून, तो नेहमी दीप प्रज्वलित करीत असे. स्वतःच्या घरी तेल आणून केशवाची भक्तिभावाने पूजा करीत असे आणि हरिसंतोषासाठी दीप प्रज्वलित करीत असे. अशा प्रकारे, महात्मा कपिल हे करीत असताना, तिथे एक धारदार दातांची मांजर नेहमी उंदीर खात असे. अन्नाच्या शोधात ती मांजर दिवस-रात्र तिथे येई; अन्नावर लक्ष केंद्रित करून ती नेहमी नारायणासमोर बसत असे. त्या ब्राह्मणाच्या घरी अनेक उंदीर, जे तेलासाठी किंवा वात चोरण्यास येत, ती मांजर खात असे. ध्यानमग्न अवस्थेत ती विविध उंदीर खात राहिली; अशा प्रकारे काही काळ गेला. एकदा, एकादशीच्या दिवशी, तो ब्राह्मण आपल्या घरी पत्नीसमवेत शुद्ध राहून उपवास करीत होता आणि अच्युताची पूजा करीत होता. रात्री जागरण करत, स्तुती व नृत्य करीत होता; पण मध्यरात्री त्याला झोप व मोहाने ग्रासले. त्याच वेळी, ती धारदार दातांची मांजर, वेगाने पावले टाकत, नेहमीप्रमाणे घराच्या कोपऱ्यात उभी राहिली आणि नैवेद्य पाहू लागली. तेव्हा तिने पाहिले की एक लहानसा उंदीर, तेल प्यायला आलेला, मंद प्रकाशातली वात चोरण्याचा प्रयत्न करीत आहे. मग मांजरीने उडी मारली, उंदीर आपल्याच छिद्रात पळून गेला; त्याच्या पायाने वातेला धक्का लागला आणि दीप मोठ्या तेजाने प्रज्वलित झाला.