राजा, मी तुम्हाला सांगतो—जगात जन्माची दुःखं, गर्भपाताची व्यथा, यावर दया करणारा देव कोण आहे? तो श्रीरामच आहे, जो संसाराच्या तापाचा नाश करतो. त्याचाच पूजन करावा, कारण तो पुरुषोत्तम आहे. मी अनेक पुण्यशाली नगरे पाहिल्या आहेत, ज्या सर्व पापांचा नाश करतात. अयोध्या, सरयू, तापी, आणि परम हरिद्वार; अवंती, पवित्र कांची, आणि समुद्राकडे वाहणारी रेवा—या सर्व ठिकाणांची मी अनुभूती घेतली आहे. गोकर्ण, हाटक नावाचे स्थळ, जे करोडों हत्या पापांचा नाश करते; आणि मल्लिका नावाचा महान पर्वत, ज्याला केवळ दर्शनाने मोक्ष मिळतो. माणसांच्या अंगाला जिथे पाणी—गडद किंवा स्वच्छ—स्पर्शते, तेथे पवित्रता मिळते, पाप हटते; हे मी स्वतः अनुभवलं आहे. द्वारवती मी पाहिली, जिथे देव-दानव येतात, आणि शुभ गोमती नदी वाहते—ती ब्रह्म स्वरूप पाणी आहे. जिथे निद्रा, प्रलय आणि मृत्यू यांना मोक्ष मानलं जातं, असे शास्त्र सांगते; आणि जिथे कलीचा प्रभाव नाही. जिथे दगडांवर आणि माणसांवर चक्राचे चिन्ह असते; सर्व प्राणी—गायी, कीटक, पक्षी—यांच्या शरीरावरही चक्राचे चिन्ह असते. त्रिविक्रम जिथे वास करतो, जो सर्व लोकांचा एकमेव रक्षक आहे; ती पुण्यपूर्ण नगरी माझ्या डोळ्यांसमोर उघडली आहे. कुरुक्षेत्र मी पाहिलं, जे सर्व हत्या पापांचा नाश करतो; आणि स्यामंतपंचक, जो महान पापांचा नाश करतो. वाराणसी मी पाहिली, ज्याला विश्वनाथाने स्थापन केलं, जिथे तारक मंत्र—ब्रह्माचा अर्थ सांगणारा—प्रदान केला जातो. जिथे मृत्यू आलेल्या सर्व जीव—कीटक, पतंग, मधमाशी, गायी, अगदी देवसुद्धा—आपल्या कर्मजन्य सुखांचा त्याग करून, दुःखमुक्त होऊन कैलासला जातात. मणिकर्णिका हे पवित्र स्थान, जिथे नदी उत्तरवाहिनी आहे; ती नदी पापी जीवांचाही जन्म-मृत्यूचा बंधन तोडते. जिथे कपर्दी, नागाभूषणांनी सजलेले, हत्तीच्या कातडीने वेढलेले शिवभक्त दुःखमुक्त राहतात. यमाचा आदेश फक्त कालभैरवच पाळतो; यम स्वतः मानवांच्या व्यवहारात हस्तक्षेप करत नाही. अशी काशी मी पाहिली, विश्वेश्वराने चिन्हित केलेली; आणि इतरही अनेक पवित्र स्थळे पाहिली, हे राजा. पण नील पर्वतावर मी जो अद्भुत, सर्वोच्च अनुभव घेतला—परमपुरुषाच्या उपस्थितीमुळे—तो जगात दुसरीकडे कुठेही डोळ्यांना दिसत नाही. ब्राह्मण म्हणाला: हे राजा, नील पर्वतावर काय घडलं, ते ऐक. जिथे श्रद्धाळू लोक शाश्वत ब्रह्म प्राप्त करतात. मी तिथे भटकताना, गंगा आणि समुद्राच्या पाण्याने पुन्हा पुन्हा धुतला गेलेला नील पर्वत गाठला. पर्वताच्या शिखरावर मी भिल्लांना पाहिलं—धनुष्यधारी, चार हात असणारे, त्यांच्या थकव्याचा नाश कंद, फळं आणि खाद्यांनी झाला होता. माझ्या मनात मोठा संशय आला: हे धनुष्यधारी, चार हात असणारे पुरुष—हे खरोखर मानव आहेत का? वैकुंठातील स्वरूप ज्या आत्मसंयमी लोकांना मिळतं, ते अत्यंत दुर्लभ आहे—even ब्रह्मा आणि इतरांसाठी. मग या भिल्लांना ते कसे मिळाले? त्यांचे हात शंख, चक्र, गदा, धनुष्य, कमळ यांनी उजळलेले; जंगलातील फुलांच्या हारांनी सजलेली त्यांची देह, ते विष्णूभक्तांसारखे वाटत होते. माझ्या मनात संशय दाटला, आणि मी त्यांना विचारलं: "तुम्ही कोण? हे चार हातांचे स्वरूप तुम्हाला कसे मिळाले?" ते हसले, आणि म्हणाले: "हा ब्राह्मण पिंडदानाच्या अद्भुत महत्त्वाची माहिती नाही." मी विचारलं: "पिंड म्हणजे काय? तो कोणाला दिला जातो? हे धर्मशील चार हातांचे, मला सांगा." माझ्या प्रश्नावर त्यांनी त्या ठिकाणची सर्व कथा सांगितली, आणि चार हातांचे स्वरूप कसे मिळाले, तेही उलगडलं. किरात म्हणाले: "हे ब्राह्मण, ऐक आमची गोष्ट. आमच्यातील एक बालक, पृथुका, नेहमी जांभूळ खात असे आणि खेळत फिरत असे." एकदा, खेळता-खेळता, तो आनंददायक पर्वतशिखरावर गेला, आणि त्याच्या सभोवती इतर मुलं होती. तिथे त्याने एक अद्भुत देवालय पाहिलं—गरुड पर्वताच्या रत्नांनी जडलेलं, सोन्याच्या भिंतींनी सजलेलं. त्याचा तेज काळोखाला चिरून जात होता, जणू झरझरतं द्रव. पाहून तो चकित झाला: "हे काय? कोणाचं घर असेल?" "जाऊन पाहूया—हे महान स्थान काय आहे?" असा विचार करून, तो घरात शिरला, आणि त्याच्या भाग्याने त्याला प्रवेश मिळाला. तिथे त्याने देवांचा अधिपती पाहिला—देव आणि दानवांनी पूजिलेला, मुकुट, हार, कडे, छातीचे अलंकार आणि इतर दागिने घालून तेजस्वी. त्याचे कानात दोन सुंदर, स्वच्छ कुंडले; कमळपादावर सुगंधी तुळशीच्या पानांची माळ, जिच्या सुगंधाने मधमाश्या झिंगत होत्या. त्याच्या सभोवती शंख, चक्र, गदा, धनुष्य, कमळ आणि इतर चिन्हे धारण केलेली रूपं होती; त्याचे तेजस्वी पाद नारद व इतर भक्तांनी भक्तीने पूजिले. कोणी गात होते, कोणी नाचत होते, कोणी परम आश्चर्याने हसत होते—सर्व लोकांनी पूजिलेला महान राजा आनंदित झाला. हरि पाहून माझं हृदय तिथे भारावून गेलं, हे ऋषी; देवांनी धूप आणि इतर अर्पणांनी मोठ्या भक्तीने पूजा केली. श्रीच्या प्रियासाठी त्यांनी अर्पण तयार केले, आणि नंतर आरती केली; मग, हे राजा, ते सर्व आपल्या घरी परतले, त्याच्या कृपेचं स्मरण करत. भाग्याने, ब्रह्मा आणि इतर देवांनी अर्पण केलेलं मधुर अन्न तिथे मिळालं—देव आणि मानवांसाठीही दुर्लभ. ते अन्न खाऊन, आणि त्या तेजस्वी स्वरूपाचं दर्शन घेऊन, पृथुका चार हातांचं, सुंदर आणि दिव्य स्वरूप प्राप्त झाला. राजा, अशा प्रकारे मी नील पर्वतावर अद्भुत, दिव्य अनुभव घेतला—परमपुरुषाच्या कृपेने, जे जगात दुसरीकडे कुणालाही मिळत नाही.