या जगाचा मीच एकमेव स्वामी आहे, तीनही लोकांचा अधिपती आहे—असे मी सांगतो. गोविंदा, तू माझी पूजा कर आणि त्या कठीण शत्रूचा त्याग कर. अथवा, तू शंकराची—रुद्र देवाची, विश्वगुरूची, प्रधान राक्षसाधिपती महादेवाची—पूजा कर. पाशुपत मार्गाने, राक्षसांनी जशी पूजा केली तशी, अंगावर भस्माचे त्रिपुंड लावून महादेवाची भक्ती कर. रुद्र म्हणाले: राक्षसाधिपतीच्या या शब्दांवर राक्षसांचे पुरोहित म्हणाले, "तसेच होवो, भाग्यवान प्रह्लाद! तुझ्या वडिलांचे ऐक. काईटभाचा वध करणाऱ्या शत्रूचा त्याग करून त्रिनेत्रधारी शंकराची पूजा कर." "रुद्रापेक्षा श्रेष्ठ असा अन्य कोणी देव नाही; तो सर्व काही देणारा आहे. तुझ्या वडिलांनाही त्याच्या कृपेनेच अधिपत्य मिळाले." रुद्र म्हणाले: त्यांच्या या शब्दांनंतर, वैष्णव वंशात जन्मलेला प्रह्लाद म्हणाला, "काय अद्भुत आहे हा परमेश्वर! ज्याच्या मायेमुळे सारा संसार भ्रमित झाला आहे. वेदांत शिकलेल्यांचा सर्वत्र सन्मान होतो." "ब्राह्मणसुद्धा कधी कधी चंचलतेने व मद्यप्रभावाने असे बोलतात. परंतु नारायणच सर्वोच्च ब्रह्म आहे; सारांश नारायणच आहे, तोच श्रेष्ठ." "नारायणच ध्यानाचा परम विषय आहे; ध्यानही नारायणच आहे. तोच सनातन, मंगल, अपरिवर्तनीय, सर्वांचा आश्रय आहे." "वसुदेवच (नारायण) सनातन आहे, तोच जगाचा सर्जक व नियामक आहे. हे विश्व त्याचाच अवतार आहे; जग त्याच्यावर आधारलेले आहे." "तोच सनातन, सुवर्णमय देहधारी, कमलासारखी नेत्रे असलेला, श्री आणि भूमीचा स्वामी, सौम्य, शुद्ध आणि मंगलमूर्ती आहे." "सृष्टीमध्ये ब्रह्मा आणि शिव—हे दोघेही परमेश्वर—त्याच्या आज्ञेनेच कार्य करतात; ब्रह्मा व शंकर त्याच्या इच्छेप्रमाणे वागतात." "त्याच्या भीतीने वारा वाहतो, सूर्य उगवतो; अग्नी, चंद्र, मृत्यू—हे सर्व त्याच्या भीतीनेच कार्य करतात." "पूर्वी केवळ एकच दिव्य हरि, सर्वोच्च नारायण होता; ना ब्रह्मा, ना इंद्र, ना ईशान, ना चंद्र, ना सूर्य होते." "ना स्वर्ग, ना पृथ्वी, ना तारे, ना देवता; ऋषी नेहमी त्या विष्णूच्या परमधामाचेच दर्शन करतात." "म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, काम, लोभ किंवा भीतीमुळे उपनिषदांचा अर्थ सोडून तुम्ही माझ्यापुढे काय सांगता?" "सर्वांचा रक्षक, सर्वांचा स्वामी असलेल्या हरिचा त्याग करून, मी कसा विधर्मीपणाचा आश्रय घेऊन शंकराची पूजा करू?" "लक्ष्मीपती, देवाधिदेव, अनंत, परम पुरुष, निळ्या कमळाच्या पाकळीसारखा काळा, कमलपत्रासारखी मोठी नेत्रे असलेला—" "श्रीवत्सचिन्ह असलेला, सर्व अलंकारांनी शोभलेला, नेहमी तरुण, सर्वांचा स्वामी, शाश्वत आनंद व सुख देणारा—" "सनाकादी महान योगी कृष्णाचे ध्यान करतात; ब्रह्मा, शिव, इंद्र व अन्य देवतासुद्धा त्याची पूजा करतात." "त्याच्या पत्नीच्या केवळ कटाक्षानेच ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, वरुण, यम, सोम, कुबेर—हे स्वर्गवासी सहज दिसतात." "त्याच्या नामस्मरणानेच पापीही लवकर मुक्तीला पोहोचतात—जी मुक्ती ब्रह्मादींनाही कठीण आहे." "तोच देव, श्रीचा स्वामी, नेहमी देवांचा रक्षक आहे; मी त्याच लक्ष्मीसमेत असलेल्या अच्युताचीच पूजा करीन." "मी सहजच त्या विष्णूच्या परमधामाला पोहोचेन." रुद्र म्हणाले: प्रह्लादाचे हे शब्द ऐकून, मग हिरण्यकशिपू अत्यंत संतापला. तो दुसऱ्या अग्निसारखा प्रज्वलित झाला, आणि राक्षसांकडे पाहून, क्रोधाने वेडा होऊन बोलला, "भयंकर शस्त्रांनी प्रह्लाद या दुष्टाचा वध करा—हा माझ्या आज्ञेने शत्रूची पूजा करणारा आहे." "जर फक्त हरिच रक्षक आहे आणि त्यानेच प्रह्लादाचे रक्षण केले, तर आज मी पाहीन त्या हरिच्या रक्षणाचे फळ." रुद्र म्हणाले: मग राक्षस सैनिकांनी शस्त्र उचलून, आपल्या राजाच्या आज्ञेने, त्या महात्मा प्रह्लादाला वेढले. प्रह्लादही, आपल्या हृदयकमळात विष्णूचे ध्यान करीत, आठ अक्षरी मंत्राचा जप करीत, पर्वतासारखा स्थिर उभा राहिला. सैनिकांनी त्याला वेढून भाले, सुळ्या, शस्त्रे मारली; पण हरिस्मरणाच्या पुण्याईने प्रह्लादाचे शरीर काहीच झाले नाही. विष्णूच्या सामर्थ्याने त्याचे शरीर वज्रासारखे अभेद्य झाले; मग दैत्यांच्या त्या बलवान शस्त्रांनी त्याच्या अंगावर घाव घातले तरी ती शस्त्रे निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखी खाली पडली; राक्षस त्याच्या शरीरात किंचितही इजा करू शकले नाहीत. हे पाहून, सैनिक आश्चर्यचकित व मूक झाले आणि आपल्या राजापुढे उभे राहिले—इतका महान, बलवान पुत्र पाहून. राजा अत्यंत आश्चर्य व प्रचंड संतापाने भरून गेला आणि मग त्याने सर्व विषारी नागांना आज्ञा दिली. क्रोधाने त्याने वासुकीसह भयंकर नागांना सांगितले, "त्याला गिळा!" राजाच्या या आज्ञेने, ते प्रचंड नाग दाहक तोंडांनी, भीषण रूप घेऊन, गरुडध्वज विष्णूच्या त्या भक्तावर चालून गेले, विषारी दातांनी त्याला डंख करू लागले. पण त्यांचा विष नष्ट झाला, दात तुटले, ते वायुभक्षी झाले; वैनतेयाच्या हजारो आघातांनी त्यांची शरीरे जखमी झाली, ते फारच व्याकुळ झाले. ते रक्तबंबाळ होऊन सर्व दिशांना पळाले; इतके बलाढ्य नाग पाहून, मग राक्षसाधिपतीने संतापाने दिशांच्या मदोन्मत्त, बलवान हत्तींची आज्ञा केली; राजाच्या या आज्ञेने, ते गर्विष्ठ हत्ती...