महेंद्र आणि देवांना पराभूत करून, हिरण्यकशिपूने तीन लोकांचा अधिपती झाला. त्याने बलपूर्वक सर्व यज्ञांचे भाग स्वतःच्या अधिकारात घेतले. देवता त्याच्या हातून पराजित झाले आणि त्यांना कुठेही रक्षण मिळाले नाही; सर्व गंधर्व, देव, आणि दानव त्याचे सेवक झाले. यक्ष, नाग, सिद्ध, आणि साध्य हेही त्याच्या अधीन झाले. या बलवान दैत्यराजाने विधिपूर्वक उत्तानपादाच्या कन्या कल्याणीशी विवाह केला. त्या कल्याणीपासून तेजस्वी, श्रेष्ठ दैत्यराज प्रह्लादाचा जन्म झाला. प्रह्लाद गर्भात असतानाच हृषीकेश, श्रीहरी यांना अत्यंत भक्तीने समर्पित होता; त्याचे मन, वाणी, आणि शरीर सर्वकाळ, सर्व कृतींमध्ये फक्त शाश्वत देवतेच्या सेवेत होते. त्याचे हृदय शुद्ध होते; बाल्यावस्थेत गुरूच्या घरी राहून तो अत्यंत विनम्र आणि बुद्धिमान होता. प्रह्लादाने सर्व वेद आणि विविध शास्त्रे अभ्यासली. काही काळानंतर, तो आपल्या गुरूंसह पित्याच्या समोर आला आणि नम्रतेने वंदन केले. दैत्यराजाने आपल्या शुभ पुत्राला दोन्ही हातांनी मिठी मारून膝ावर बसवले आणि आश्चर्याने विचारले: “प्रह्लाद, तू बराच काळ गुरूच्या घरी राहिला आहेस. तुझ्या गुरूने तुला कोणते ज्ञान दिले आहे ते सांग.” पिता हिरण्यकशिपूने विचारले असता, वैष्णव वंशात जन्मलेला प्रह्लाद प्रेमाने, पवित्रता दूर करणारे शब्द बोलला: “सर्व उपनिषदांचा सार, सर्वोच्च पुरुष, परमेश्वर—मी त्या सर्वव्यापी विष्णूला नमस्कार करतो आणि तुझ्याशी बोलतो.” प्रह्लादाने विष्णूची स्तुती केल्याचे ऐकून, दैत्यराज हिरण्यकशिपू आश्चर्यचकित झाला आणि रागाने गुरूला विचारले: “तू माझ्या मुलाला अशी वाणी का शिकवलीस? हे ब्राह्मणाला शोभणारे नाही, हे अनुचित आणि निरर्थक आहे. माझ्या शत्रूची स्तुती माझ्यासमोर ऐकू येऊ नये; हे तुझ्यामुळेच घडले आहे, तू द्विजांचा नीच आहेस.” असा म्हणत, दैत्यराजाने आजूबाजूला पाहून एका दैत्याला आज्ञा दिली: “या ब्राह्मणाला बांधा.” राजा हिरण्यकशिपूची आज्ञा ऐकून, त्या दैत्याने भृगुपुत्राला बांधले. गुरूला बांधताना पाहून, ब्राह्मणप्रेमी प्रह्लादाने आपल्या पित्याला सांगितले: “पिता, माझ्या गुरूने मला हे शिकवलेले नाही.” “देवाधिदेवाच्या दया म्हणून, मला श्रीहरीनेच शिकवले आहे. माझा दुसरा कोणताही गुरू नाही; फक्त श्रीहरीच मला मार्गदर्शन करतो. तोच श्रोता, विचारवंत, वक्ता, ज्ञाता, सर्वज्ञ परमेश्वर आहे. श्रीहरीच सर्व जीवांचा शाश्वत निर्माता आणि नियंता आहे. म्हणून, हे स्वामी, ब्राह्मण निर्दोष आहे; त्याला सोडावे.” पुत्राचे हे शब्द ऐकून, हिरण्यकशिपूने ब्राह्मणाला मुक्त केले आणि आश्चर्याने आपल्या मुलाला विचारले: “बाळ, तू असा भ्रम का करतोस, ब्राह्मणाच्या तोंडून खोटी वाणी का बोलतोस? विष्णू कोण आहे? त्याचा स्वरूप काय? श्रीहरी कुठे स्थापन आहे?” “मीच या जगाचा स्वामी आहे, तीन लोकांचा अधिपती आहे. तू मला पूज, गोविंदा; त्या कठीण शत्रूला सोड. किंवा शंकराची पूजा कर, रुद्र, जगाचा गुरू, दैत्यांचा स्वामी, शिव—जो सर्व संपत्ती देतो. दैत्यांनी पूजलेल्या भस्माच्या तीन रेषा लावून, पाशुपतीच्या मार्गाने महादेवाची पूजा कर.” दैत्यराजाच्या या शब्दावर, दैत्यपुरोहितांनी सांगितले: “असेच होईल, हे शुभ आहे; तुझ्या पित्याच्या वचनाचे पालन कर. कैतभाचा वध करणाऱ्या त्या शत्रूला सोड आणि त्रिनेत्रधारीची पूजा कर. रुद्राहून श्रेष्ठ देव नाही; तो सर्व काही मनुष्यांना देतो. तुझा पिता देखील त्याच्या कृपेने अधिपती झाला.” हे ऐकून, वैष्णव वंशातील प्रह्लाद म्हणाला: “अहो, किती अद्भुत आहे सर्वोच्च परमेश्वर, ज्याच्या मायेमुळे जग भ्रमित झाले आहे! वेदांतज्ञ सर्वत्र सन्मानित आहेत. ब्राह्मणही कधी कधी चंचलता आणि मदामुळे असे बोलतात. नारायण हा सर्वोच्च ब्रह्म आहे; सार नारायणच आहे, सर्वोच्च.” “नारायणच ध्यानाचा सर्वोच्च विषय आहे; ध्यानही नारायणच आहे, सर्वोच्च. तोच शाश्वत, शुभ, अव्यय, जगाचा आधार आहे. वासुदेव शाश्वत आहे, जगाचा निर्माता आणि नियंता आहे. हे विश्वच तो पुरुष आहे; जग त्याच्यावर आधारले आहे.” “तो शाश्वत आहे, सुवर्णमय स्वरूपाचा, कमळासारख्या डोळ्यांचा, श्री आणि भूमीचा स्वामी, सौम्य, शुद्ध, शुभ शरीराचा आहे. सृष्टीमध्ये ब्रह्मा आणि शिव—हे दोन्ही श्रेष्ठ देव—त्याच्या आज्ञेने अस्तित्वात आहेत; ब्रह्मा आणि शंकर त्याच्या इच्छेनुसार कार्य करतात.” “त्याच्या भीतीने वारा वाहतो, त्याच्या भीतीने सूर्य उगवतो; त्याच्या भीतीने अग्नी, चंद्र, आणि मृत्यू—पाचवा—चालतो. एकच दिव्य श्रीहरी, सर्वोच्च देव नारायण होता; ब्रह्मा, इंद्र, ईशान, चंद्र, किंवा सूर्य नव्हते. आकाश, पृथ्वी, तारे किंवा दिव्य प्राणी नव्हते; ऋषी नेहमी विष्णूचे सर्वोच्च स्थान पाहतात.” “हे द्विजश्रेष्ठ, सर्व उपनिषदांचा अर्थ सोडून, काम, लोभ, किंवा भीतीमुळे, तुम्ही माझ्यासमोर काय बोलता? श्रीहरी, सर्वांचा रक्षक, सर्वांचा स्वामी, त्याला सोडून, मी कसे अधर्माला शरण जाऊन शंकराची पूजा करू?” “लक्ष्मीचा पती, देवांचा देव, अनंत, सर्वोच्च पुरुष, निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे वर्णाचा, कमळाच्या पानासारखे मोठे डोळे असलेला—त्याच्या छातीवर श्रीवत्स, सर्व अलंकारांनी सजलेला, नेहमी तरुण, सर्वांचा स्वामी, शाश्वत आनंद आणि सुख देणारा—तोच माझा आराध्य आहे.