संपूर्ण विश्वाची माता असलेल्या देवीचा हा पुत्र, नेहमीच तरुण, दहा कोटी मदनांच्या सौंदर्याने शोभणारा, त्या परमधामात स्थित होता. त्याच्या आनंदासाठी, त्या सर्वोच्च आकाशाचा आणि समग्र विश्वाचा निर्माण झाला आहे; त्याच्या लीला आणि क्रीडेमुळेच विष्णूचे द्वैती स्वरूप प्रकट होते. तो नेहमीच आनंदात रममाण असतो; आणि जेव्हा तो आपली लीला मागे घेतो, तेव्हा त्याच्या सामर्थ्यानेच आनंद आणि क्रीडा टिकून राहतात. त्याचे तीन-चतुर्थांश भाग हे त्या परमधामात व्यापलेले आहेत, तर एक-चतुर्थांश भाग येथे प्रकट झाला आहे; ते तीन-चतुर्थांश भाग शाश्वत आहेत, परंतु हा एक-चतुर्थांश भाग प्रभूचा नश्वर क्षेत्र आहे. त्या परमधामात त्याचे शाश्वत, मंगलमय, दिव्य आणि सदैव तरुण असे रूप स्थित आहे. तो नेहमीच जगज्जननी, श्री आणि भू यांच्या सहवासात आनंदात असतो; ही श्री, विश्वाची माता, विष्णूपासून कधीही विलग होत नाही. जसे विष्णू सर्वव्यापी आहे, तसेच लक्ष्मीही आहे; ती सदैव मंगलमय, सर्व जगाची अधिष्ठात्री, विष्णूची पत्नी आहे. श्री लक्ष्मी, जगज्जननी, तिचे हात-पाय सर्वत्र पसरलेले आहेत, तिचे डोळे, डोके, चेहरे सर्व दिशांना आहेत; तीच या विश्वाचा आधार आहे. या जगातील सर्व चल-अचल वस्तू तिच्या दृष्टीवर अवलंबून आहेत; तिच्या डोळ्यांचे उघडणे आणि मिटणे यावरून सृष्टी आणि प्रलय घडतात. ती महालक्ष्मी सर्वाची आदि, त्रैगुण्ययुक्त, पराशक्ति आहे; प्रकट आणि अप्रकट, ती सर्वत्र व्यापून आहे. जेव्हा तिने संपूर्ण विश्व शून्य पाहिले, तेव्हा तिने स्वतःच्या तेजाने त्या शून्यात प्रकाश भरला. ती लक्ष्मी, पृथ्वी आणि नीलादेवी म्हणून ओळखली जाते; ती जगाचा पाया आहे आणि पृथ्वीचे स्वरूप धारण करते. पाणी आणि इतर तत्त्वांचे स्वरूप घेऊन ती नीलावर्णी होते; लक्ष्मीचे रूप धारण करून ती संपत्तीचे मूर्तिमंत स्वरूप बनते. जगातील श्रीस्वरूपात ती देवी आहे आणि सर्व ज्ञानरूपे लक्ष्मीच आहेत. सर्व सौंदर्य, माधुर्य, चारित्र्य, आचार आणि स्त्रियांच्या सत्वगुणांमध्ये असलेले सौभाग्य—हे सर्व तिचेच रूप आहे आणि सर्व स्त्रियांमध्ये तिच्या रूपाला अग्रस्थान आहे. तिच्या कटाक्षाने, तिच्या तीक्ष्ण दृष्टिकोनाने ब्रह्मा, शिव, इंद्र, चंद्र, सूर्य, कुबेर आणि अग्नी यांना मोठे वैभव प्राप्त होते. लक्ष्मी, श्री, कमला, विद्या, माता, विष्णूची प्रिया, सती; कमळात वसणारी, कमळधारिणी, कमळलोचना, विश्वाची शोभा—ही तिचीच नावे आहेत. ती सर्व प्राण्यांची स्वामिनी, शाश्वत, क्षमाशील, सर्वत्र व्यापणारी, मंगलमयी; विष्णूची पत्नी, महादेवी, क्षीरसागरकन्या, रमा आहे. ती अनंत आहे, विश्वमाता, पृथ्वी, श्यामवर्णी, सर्व सुखांची दात्री; रुक्मिणी, सीता, वेदस्वरूप, शुभ असे तिचे स्वरूप आहे. सती, सरस्वती, गौरी, शांती, स्वाहा, स्वधा, रती; नारायणी, उन्नत मूर्ती, विष्णूपासून कधीही विलग न होणारी—ही सर्व तिची रूपे आहेत. जो कोणी सकाळी उठून ही पवित्र नावे उच्चारतो, त्याला मोठे वैभव, संपत्ती, धान्य आणि शुद्धता प्राप्त होते. ती सुवर्णवर्णी, मृगनयनी, सोन्याच्या-चांदीच्या हारांनी सुशोभित, चंद्रासारखी तेजस्वी, सोन्याने बनलेली लक्ष्मी, जी कधीही विष्णूपासून दूर जात नाही. ती सुगंधित, अजिंक्य, नेहमी पोषण करणारी, कर्माची दात्री; सर्व प्राण्यांची अधिष्ठात्री, श्री म्हणून मी तिला येथे वंदन करतो. ऋग्वेदातही या महादेवीचे स्तवन केले आहे; तिने शिव आणि देवतांना सर्व संपत्ती व सुख दिले. ती या जगाची अधिष्ठात्री, विष्णूची शाश्वत पत्नी आहे; संपूर्ण जग, स्थावर-जंगम, तिच्या दृष्टीवर अवलंबून आहे. ती देवी त्याच्या छातीवर अग्नितील तेजाप्रमाणे वास करते; तोच खरा सर्वांचा स्वामी, अक्षय, अचल पुरुष आहे. तो नारायण, संपत्तीने युक्त, प्रेम व गुणांचा महासागर, सर्वज्ञ, सर्वसामर्थ्यवान, सौम्य, पावन, सर्वांचे रक्षण करणारा आहे. तो नेहमी इच्छापूर्ती करणारा, स्वभावतः मित्र व सखा; अमृतासारख्या करुणेचा सागर, सर्व देहधारकांचा आश्रय आहे. स्वर्गसुख व मुक्ती देणारा, भक्तांवर दया करणारा तो तेजस्वी विष्णू—त्याला मी समर्पण करतो. सर्व ठिकाणी, काळात, परिस्थितीत—सर्व काही कमलनाथाचे आहे; त्याचे स्वरूप जाणल्यावर सेवा करण्याचे परमसुख मिळते. या मंत्राचा अर्थ समजून, योग्य भक्ती करावी; हे संपूर्ण जग, स्थावर-जंगम, त्याचेच सेवक आहे. तो तेजस्वी नारायण, सर्वांचा स्वामी, जगाचा अधिपती; आई, वडील, पुत्र, नातेवाईक, निवास, आश्रय आणि अंतिम ध्येय आहे. श्रीपति, शुभगुणांनी युक्त, सर्व इच्छापूर्ती करणारा; वेदांतात ‘निर्गुण’ असे म्हटलेला, जगाचा स्वामी आहे. गुणदोषयुक्त प्रकृतीच्या संगामुळे ही हीनता येते; वेदांतात सांगितलेल्या जगाच्या असत्य स्वरूपाची हीच व्याख्या आहे. जे काही येथे दिसते ते सर्व नश्वर आहे; अगदी विश्वाचा अंडाकार स्वरूपही नाशाला पात्र आहे. या सर्व नैसर्गिक स्वरूपांची नश्वरता स्पष्ट सांगितली आहे; हे महादेवी, हे सर्व हरिच्या प्रकृतीतून उत्पत्तीच्या संबंधी आहे. केवळ क्रीडेसाठी, देवांचा स्वामी, लीला करणारा विष्णू, त्याने चार, मग दहा सागर व द्वीपांसह ही जगांची निर्मिती केली. चार प्रकारच्या प्राण्यांनी आणि उंच पर्वतांनी युक्त असे हे सुंदर, पूर्ण विश्वरूप अंड प्रकृतीतून उत्पन्न झाले. दहा गुणांनी युक्त आणि सात आवरणांनी वेष्टित, त्यात काळ, काष्ठ इत्यादी रूपात काळ फिरतो. फक्त काळामुळेच सृष्टी, स्थिती आणि प्रलय घडतात; ब्रह्मदेवाचा एक दिवस म्हणजे चार युगांच्या हजार चक्रांचा कालावधी असतो. अशा प्रकारे, या पवित्र श्लोकांमधून, विष्णू आणि लक्ष्मी यांचे परस्पर संबंध, त्यांची लीला, विश्वाची निर्मिती, देवीचे स्वरूप आणि त्यांच्या कृपेने मिळणारे सौख्य, वैभव आणि मोक्ष यांचे गूढ आणि मंगलमय वर्णन होते.