तीर्थयात्रेतील एका पवित्र क्षणी, गुरू आपल्या शिष्याला ब्रह्माचा रहस्य सांगू लागतात. ते म्हणतात, "अ, उ, आणि म — ही तीन अक्षरे मिळून 'प्रणव', म्हणजेच ब्रह्माचा शब्द, तीन वेदांचा सार आहे." 'अ' अक्षराने विष्णू सूचित होतो; 'उ' अक्षराने श्री सूचित होते; 'म' अक्षर त्यांचा सेवक, पंचविसावा, म्हणजे जीव, दर्शवतो. ज्ञानी लोक सांगतात की 'अ' अक्षराने वासुदेवाचा स्वरूप प्रकट होते; तर ऋषी 'उ' अक्षराने देवी श्रीचे स्वरूप प्रकट करतात. 'म' अक्षराने जीव, म्हणजे पंचविसावा पुरुष, सूचित होतो; 'क' समूहाने पंचमहाभूत, आणि 'च' समूहाने इंद्रिये सूचित होतात. 'ट' आणि 'त' समूहाने ज्ञान आणि हृदय सूचित होते; 'प' अक्षराने मन, आणि 'फ' अक्षराने अहंकार दर्शवला जातो. 'ब' आणि 'भ' अक्षराने प्रकृती, म्हणजे महत्त्वाचा तत्त्व, सूचित होते; पण 'म' अक्षर म्हणजे आत्मा, पंचविसावा पुरुष. शरीर, इंद्रिये, मन आणि प्राण यांपासून वेगळा, कोणत्याही अन्य साधनाशिवाय, 'म' म्हणजेच जीव, हा जागरूक आहे आणि दिव्याचा अवशेष म्हणून अस्तित्वात आहे. काही लोक म्हणतात की 'उ' अक्षर निर्धारण दर्शवते; त्या दृष्टीने श्रीचे सार 'व' अक्षरानेही सूचित होते. जसा सूर्याचा तेज त्याच्याशी अभिन्न आहे, तसा विष्णू, शुभ गुणांचा महासागर, 'अ' अक्षराने सूचित होतो. श्रीचे स्वामी, विश्वात्मा, जगाचा सर्वोच्च बीज, परम पुरुष, विश्वाचा निर्माता आणि पालनकर्ता, सर्व प्राण्यांचा शासक आणि मित्र — हे सर्व गुण त्याच्या स्वरूपात आहेत. श्री, जगाची शाश्वत माता, विष्णूशी अभिन्न, सर्व सृष्टीची जननी आणि विष्णूची प्रिय पत्नी आहे. श्री, विश्वाचा आधार, 'रु' अक्षराने सूचित होते; 'म' अक्षराने दोघांचा सेवक, क्षेत्रज्ञ, ज्ञानी लोकांनी वर्णन केला आहे. ज्ञानाचा निवास, ज्ञानाचा गुण, प्रकृतीपलीकडील चेतना, जड नाही, बदलत नाही, एकरूप, स्वतःच्या स्वरूपाचा धनी आहे. अतिसूक्ष्म, शाश्वत, सर्वत्र व्यापणारा, चेतना आणि आनंदाचा स्वरूप, 'मी' हे भाव, अविनाशी, क्षेत्रज्ञ, विविध रूपांचा, प्राचीन आहे. तो जळत नाही, नष्ट होत नाही, कोरडा होत नाही, विरघळत नाही; अविनाशी, प्रारंभापासून अशा गुणांनी युक्त, परमाचा अवशेष म्हणून अस्तित्वात आहे. 'म' अक्षराने जीव, क्षेत्रज्ञ, नेहमीच अधीन, हरीचा सेवक म्हणून वर्णन केला जातो; कधीही अन्य कोणाचा नाही. म्हणून, मध्यभागी केवळ सेवकत्वच त्याच्यासाठी स्थापित होते; या प्रकारे मी तुला प्रणवाचा अर्थ सांगितला आहे, हे निष्पापा. प्रणवाचा अर्थ आणि मंत्राचा उर्वरित भाग, हे शुभेच्छा असलेल्या, म्हणजेच परमाचा सेवक येथे स्वतंत्र नाही. म्हणून, मनाने मोठा अहंकार आणि गर्व दूर करावा; स्वतःच्या साधनांनी केलेले सर्व टाळावे. अहंकार 'म' अक्षराने दर्शवला जातो, आणि त्याचे नकार 'न' अक्षराने; त्यामुळे मनाने अहंकारातून मुक्ती मिळते. मनाने सर्व सिद्धी साधता येतात; अन्यथा विनाश होतो. श्रद्धेसह थोडा अहंकार स्वीकार्य आहे. अहंकारग्रस्त व्यक्तीस सुख मिळत नाही; अहंकाराने भ्रमित आत्मा अंधारात बुडतो. म्हणून, येथे मनाने स्वतंत्रता स्वीकारता येत नाही; तो परमेश्वरावरच अवलंबून राहतो. चेतन प्राणीला साधनात कर्मकर्तृत्व नाही; सर्व हलचाल, स्थिर आणि चल, केवळ परमेश्वराच्या संकल्पाने होते. म्हणून, स्वतःच्या क्षमतेवर आधारित सर्व कर्म पूर्णपणे सोडावे; कारण परमेश्वराच्या शक्तीने त्याला काहीही अशक्य नाही. त्या तेजस्वी परमेश्वरावर भार सोपवून, केवळ त्याच्यासाठी कर्म करावे; परमात्मा हरी हा स्वामी आहे, आणि मी नेहमीच त्याचा आहे. इच्छा देखील त्या आत्म्याच्या स्वामीला अर्पण करावी; अशा प्रकारे, मनाने 'मी' आणि 'माझे' हे भाव पूर्णपणे सोडावे. शरीरात 'मी' हे भाव, कार्यबंधन आणि जन्म-मृत्यूचा मूळ आहे; म्हणून, ज्ञानी लोकांनी मनाने मोठा अहंकार आणि गर्व सोडावा. आता, हे शुभेच्छा असलेल्या गिरिजा, मी 'नारायण' या शब्दाचा अर्थ सांगतो: 'नारा' म्हणजे आत्म्यांचे समूह, आणि त्यांचा अंतिम ध्येय म्हणजे परम पुरुष. हे समूहच त्याचा मार्ग आहेत; म्हणून, तो नारायण म्हणवतो. जगात सर्व चेतन आणि अचेतन गोष्टी ऐकल्या आणि पाहिल्या जातात. तो सर्वत्र व्यापतो आणि सर्वात कायम राहतो — तोच नारायण आहे. 'नाराः' म्हणजे सर्व प्राण्यांचे समूह. त्यांचा ध्येय आणि आधार तोच आहे; म्हणून, तो नारायण म्हणून स्मरणात ठेवला जातो. ज्ञानी लोक सांगतात की तत्त्वे 'नरा' पासून उत्पन्न होतात, म्हणून त्यांना 'नाराणी' म्हणतात. हे समूहच त्याचा मार्ग आहेत; म्हणून, तो नारायण म्हणवतो. युगाच्या अंतात, जगाला आत्मसात करून, ज्याने ते टिकवले आहे. ज्याने पुन्हा निर्माण केले — तोच नारायण आहे. सर्व चल आणि अचल जग 'नारा' म्हणून ओळखले जाते. त्याचा निवास आणि ध्येय तेच आहे; म्हणून, तो नारायण आहे. 'नारा' म्हणजे प्राण्यांचे समूह, आणि त्यांच्यासाठी तोच मार्ग आणि ध्येय आहे. म्हणून, ऋषी त्याला नेहमीच नारायण म्हणतात; ज्याच्यापासून जग उत्पन्न होते, जसे महासागरावर मोठ्या फेसासारखे. आणि ज्यात ते पुन्हा विलीन होते — म्हणून, तो नारायण म्हणून स्मरणात ठेवला जातो. जो शाश्वत, शाश्वत निवासात, सदैव मुक्त, सर्वोच्च आनंद उपभोगणारा आहे. तो, सर्व जगाचा स्वामी, नारायण आहे. नारायण म्हणजे सर्वोच्च ब्रह्म; सर्वोच्च सत्य म्हणजे नारायण. या जगात जे काही पाहिले किंवा ऐकले जाते, आत किंवा बाहेर — सर्व काही नारायणाने व्यापलेले आणि टिकवलेले आहे. जो निष्पाप, परम पुरुष, सर्व प्राण्यांमध्ये वास करणारा, एक दिव्य, सदैव शाश्वत हरी, नारायण, अच्युत आहे.