त्या महान आत्म्याच्या डाव्या हातात सुगंधित आणि सुंदर कमळ चमकत होते, आणि उजव्या हातातही मोठे कमळ होते. तो सदैव तेजस्वी दिसत होता, शस्त्रांनी सज्ज, कमळाची महिमा अंगीकारलेला; त्याचा गळा शंखासारखा, चेहरा सुंदर आणि डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे होते. हृषीकेश अत्यंत भव्य आणि तेजस्वी होता, त्याचे दात जुईच्या कळ्यांसारखे शुभ्र, आणि गुडाकेशाचा खालचा ओठ प्रवाळासारखा लाल होता. पुण्डरीकाक्षाच्या माथ्यावर उज्ज्वल किरीट झळकत होता; केशवाचा शरीर विशाल आणि छाती सुंदर, तो दिव्य तेजाने चमकत होता. जनार्दनाच्या छातीवर कौस्तुभ मणीची खूण होती; त्याचे तेज सूर्याच्या प्रकाशासारखे, आणि त्याच्या कानात दोन कुंडले झळकत होते. हरि हातात कंकण, अंगठी, हार, आणि मोत्यांच्या माळांनी सज्ज होता, त्या माळा जणू आकाशातील तारकासारख्या चमकत होत्या. त्याचे रूप अत्यंत तेजस्वी होते; विजय, विजयींचा श्रेष्ठ, गोविंदा, सुवर्ण वस्त्रांनी झळकत होता. त्याच्या बोटांना अंगठ्या शोभा देत होत्या; हरि सर्व शस्त्रांनी आणि दिव्य आभूषणांनी शोभित होता. तो गरुडावर आरूढ झाला होता, जो सर्व जगाचा निर्माता आणि विश्वाचा स्वामी आहे. जो व्यक्ती अशा स्वरूपाचा ध्यान अखंड, एकाग्र मनाने करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात पोहोचतो. अशा प्रकारे मी विश्वाच्या स्वामीचे ध्यान करण्याच्या सर्व स्वरूपांचे वर्णन केले आहे. आता, अम्बरीष म्हणाला: "उत्तम! उत्तम! हे ऋषीश्रेष्ठ, लोकांना कल्याण करणारे! तुम्ही विष्णूचे गुणयुक्त आणि निर्गुण ध्यान वर्णन केले आहे. आता, हे दयाळू, कृपया भक्तीचे लक्षण सांगा—ती कशी असते, कोण करतो, कशी, कुठे आणि केव्हा केली जाते?" त्यावर सूत म्हणाला: राजाच्या या शब्दांवर ऋषी आनंदित झाला आणि म्हणाला: "हे राजन, ऐका, मी हरि—सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या—भक्तीचे वर्णन योग्य रीतीने करतो." "आता मी विविध प्रकारच्या भक्तीचे वर्णन करतो, जे पापांचा नाश करतात. भक्ती विविध प्रकारची आहे—मन, वाणी आणि शरीरातून उत्पन्न होते. त्यात सांसारिक, वैदिक आणि आध्यात्मिक भक्ती आहे; वेदांचे स्मरण ध्यान, एकाग्रता आणि बुद्धीने केले जाते, हेच त्याचे स्वरूप आहे." "ही मानसिक भक्ती आहे, जी विष्णूला आनंद देते—सतत ध्यान आणि मंत्र, वेदांचे पाठ करून. वाचन, वनातील स्तुती, व्रत, उपवास, संयम आणि पाच इंद्रियांवर विजय मिळवणे—ही वाचिक भक्ती आहे." "शारीरिक भक्ती ही सर्व उद्दिष्ट साधते—सुवर्ण, रत्नांचे आभूषण, आणि विविध सुंदर शब्दांनी. वस्त्रे, रक्षा, माळा, पंखे, ध्वज, नृत्य, वाद्य, गायन, आणि सर्व प्रकारच्या अर्पण व दानाने भक्ती केली जाते." "जे लोक नारायणाला अन्न, खाद्य, धान्य, पेय अर्पण करून पूजा करतात, ती सांसारिक भक्ती मानली जाते. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेदाच्या स्तुती आणि संहितांचा अभ्यास करून केलेली भक्तीही शारीरिक भक्ती आहे." "हे सर्व विष्णूसाठी केले असल्यास, ती भक्ती वैदिक आहे; वैदिक मंत्राने आणि अर्पणाने केलेली पूजा वैदिक भक्ती मानली जाते. अमावास्या आणि पौर्णिमेला अग्निहोत्र, अर्पण, दान, पिठाचा नैवेद्य, आणि मिश्र अर्पण करावे." "यज्ञ, स्थैर्य, सोमपान, आणि सर्व वैदिक कर्म—अग्नी, पृथ्वी, वायू, आकाश, प्रकाश, शिव, सूर्य—हे सर्व कर्म विष्णूला समर्पित आहेत. अशा प्रकारे आध्यात्मिक भक्ती अनेक प्रकारची आहे, ब्रह्म भक्तीत स्थिर आहे." "हे राजन, ऐका—योगातून उत्पन्न झालेली भक्ती, सांख्याने ओळखली जाते; ते २४ तत्व आहेत, प्रधानापासून सुरुवात होते. ती जड आणि भोग्य वस्तू आहेत; पंचवीसवे तत्व पुरुष आहे, जो चेतन, कर्ता आणि भोगता आहे." "आत्मा शाश्वत आणि अविनाशी, नियंता आणि प्रेरक आहे; पुरुष अव्यक्त, शाश्वत, कारण आणि महान स्वामी आहे. तत्वांची निर्मिती, अवस्थांची निर्मिती, आणि घटकांची निर्मिती—सांख्यात वर्णन, प्रधान गुणांनी युक्त आहे." "समानता आणि असमानता, प्रधान आणि प्रधान नसलेले, ब्रह्माचे कारण—हे जाणणे हेच इच्छा आहे. प्रधानाचे प्रेरक कार्य असमानता म्हणून ओळखले जाते; सर्वत्र कर्तृत्व ब्रह्मात, आणि अकर्तृत्व पुरुषात आहे." "जड प्रधानाशी समानता हीच आहे; आणि तत्वांमध्ये फरक, तसेच कारण-कार्य संबंध. हेतू आणि साधनाची अवस्था, तत्वांची गणना करून, ज्येष्ठ बुद्धिमान विजय मिळवण्यासाठी त्यांना गणना करतात." "त्याच्या सत्य अस्तित्वाचे, वास्तविकतेचे, आणि तत्वांची गणना समजून, विद्वान ब्रह्मतत्व आणि घटकांचे श्रेष्ठत्व ओळखतात. सांख्यांनी स्थापन केलेली भक्ती ही आध्यात्मिक भक्ती आहे; आता, हे राजन, योगातून जन्मलेल्या भक्तीचे वर्णन ऐका." "प्राणायामात तल्लीन, सतत ध्यानात मग्न, इंद्रियांचे नियंत्रण, भिक्षा सेवनाचा व्रत पाळणारा, सर्व इंद्रिये आत खेचलेला—हृदयात एकाग्रता स्थिर करून, महेश्वराचे ध्यान करतो, हृदयाच्या कमळाच्या मध्यभागी बसलेला, पिवळ्या वस्त्रांत, सुंदर डोळ्यांनी." "त्याचे तेजस्वी मुख पाहतो, कंबरेला ब्रह्मसूत्र, शुभ्र रंग, चार हात, वरद आणि अभय मुद्रा असलेले. योगातून मिळणारी मनाची सिद्धी ही विष्णूची सर्वोच्च भक्ती आहे; जो अशा प्रकारे भगवानाला भक्ती करतो, त्याला विष्णूभक्ती प्राप्त होते." "अशा प्रकारे, हे राजसंपन्न, भक्ती विविध स्वरूपात वर्णन केली आहे—सात्त्विक, राजसिक आणि तामसिक, त्यांच्या भेदानुसार.