राजा, परमात्मा हा जरी नाक व तोंड नसलेला असला, तरी तो सर्व वास घेतो, सर्व अन्न ग्रहण करतो; त्याच्याकडे कान नसले तरी तो सर्व ऐकतो—तो सर्वांचा साक्षी आहे, जगाचा अधिपती आहे. त्याला रूप नाही, तरी तो सर्व रूपांशी निगडित आहे, पाच समूहांचा विषय आहे, आणि तोच सर्व जगाचा प्राण आहे; सर्व जिवंत व निर्जीव प्राण्यांनी त्याची पूजा केली आहे. त्याच्याकडे जिभा नाही, तरी तो सर्व बोलतो, वेद व शास्त्रानुसार; त्याच्याकडे त्वचा नाही, तरी तो सर्व स्पर्श जाणतो. तो नेहमीच आनंदित असतो, स्पष्ट दृष्टी असलेला, एकरूप, आधाररहित; निर्गुण, निरहंकार, सर्वव्यापी, सगुण, शुद्ध व निष्पाप आहे. कोणीही त्याला नियंत्रित करू शकत नाही, पण तोच सर्वांचा अधिपती आहे; तोच सर्व काही देणारा, सर्वज्ञ आहे; त्याला आई नाही, तो सर्वत्र व्यापलेला आणि सार्वभौम आहे. जो कोणी या सर्वव्यापी ध्यानाला एकाग्रचित्ताने पाहतो, तो परमावस्थेला पोहोचतो—रूपरहित, अमरत्वासारखी अवस्था. आता मी दुसरे रूप सांगतो—हे ज्ञानी राजा, ते ऐक: ते सगुण, साकार, आणि तरीही निर्गुण, सर्व दोषांपासून मुक्त आहे. हे विश्वातील अद्वितीय ब्रह्मांड अंड त्याच्या अस्तित्वाने व्यापलेले आहे; म्हणून त्याला वासुदेव म्हणतात, हे राजांचा आनंद. जसा मेघाच्या प्रकाशाचा स्रोत सूर्य असतो, तसा त्याचा तेज सूर्याच्या तेजासारखा आहे; तो चतुर्भुज आहे, देवांचा अधिपती आहे. त्याच्या उजव्या बाजूस सुवर्ण व रत्नांनी सुशोभित शंख आहे; कौमोदकी गदा, जी महान दैत्यांचा संहार करणारी आहे, ती देखील तिथे आहे. डाव्या हातात, त्या महात्म्याच्या हस्तात, सुगंधी कमळ आहे; उजव्या हातातही महान कमळ आहे. तो नेहमी तेजस्वी, शस्त्रधारी, कमळाच्या शोभेने शोभायमान आहे; त्याचा गळा शंखासारखा, चेहरा सुंदर, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे आहेत. तो राजसी, हृषीकेश आहे, त्याचे दात जुईच्या कळ्यांसारखे आहेत; गुढाकेशाचा खालचा ओठ प्रवाळासारखा लाल आहे. पुंडरीकाक्ष तेजस्वी मुकुटाने उजळतो; केशव, विशाल आणि सुंदर छाती असलेला, तेजस्वी आहे. जनार्दन, कौस्तुभ मणि धारण केलेला, राजसी आहे; त्याचा तेज सूर्याच्या प्रकाशासारखा आहे, त्याच्या कानात दोन कुंडले आहेत. हरी, बाजूबंद, कडे, हार, आणि तारकांसारख्या मोत्यांच्या माळांनी सुशोभित आहे. त्याचे रूप अत्यंत तेजस्वी आहे; विजय, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ, गोविंदा, सुवर्ण वस्त्रांनी देखील तेजस्वी आहे. त्याच्या बोटांमध्ये अंगठ्या आहेत; हरी सर्व शस्त्रांनी व दिव्य अलंकारांनी शोभतो. तो गरुडावर आरूढ आहे, जो जगाचा निर्माता आहे, विश्वाचा स्वामी आहे; जो कोणी असे ध्यान अखंड, एकाग्रचित्ताने करतो—तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णूच्या लोकात स्थान प्राप्त करतो. अशा प्रकारे मी विश्वस्वामीच्या ध्यानाची सर्व रूपे सांगितली आहेत. त्यावर अम्बरीष म्हणाले: उत्तम! उत्तम! हे मुनीश्रेष्ठ, विश्वांचे कल्याण करणारे! तुम्ही विष्णूचे सगुण आणि निर्गुण ध्यान सांगितले. आता, दयाळू, भक्तीची लक्षणे मला सांगा: ती कशी आहे, कोण करतो, कशी, कुठे आणि केव्हा केली जाते. सूतमुनी म्हणाले: राजाच्या या वचनांवर आनंदित होऊन ऋषींनी सांगितले: ऐका, हे राजन, मी हरिप्रती भक्तीचे वर्णन योग्य रीतीने करतो, ती सर्व पापांचा नाश करणारी आहे. आता मी वेगवेगळ्या भक्तीचे प्रकार सांगतो, जे पापांचा नाश करणारे आहेत; भक्ती विविध प्रकारची असते—मन, वाणी आणि शरीरातून उत्पन्न होते. भक्ती ही लौकिक, वैदिक आणि आध्यात्मिक अशी आहे; वेदांचे स्मरण ध्यान, एकाग्रता आणि बुद्धीने केले जाते, तीच ती आहे. ही मनोभाव भक्ती म्हणतात, जी विष्णूला आनंद देते—सतत ध्यान, मंत्रांचा जप आणि वेदपठण यातून. वाणीने जप, अरण्यसूक्ते, व्रत, उपवास, संयम, आणि पाचही इंद्रियांवर नियंत्रण—ही वाचिक भक्ती आहे. शरीराने जे केले जाते—सोन्याचे व रत्नांचे अलंकार, विविध सुंदर वस्त्रे—ही शारीरिक भक्ती आहे, जी सर्व कार्ये साधते. वस्त्रे, रक्षा, हार, पंखे, ध्वज, नृत्य, वाद्य, गाणे, आणि सर्व प्रकारची अर्पण व दान यातून भक्ती व्यक्त होते. लोकांनी अन्न, खाद्य, धान्य, पेये इ. ने नारायणाची पूजा केली, ती लौकिक भक्ती समजली जाते. ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेदाचे पठण, संहितांचा अभ्यास—हेही शारीरिक भक्तीचे प्रकार आहेत. विष्णूसाठी जेव्हा हे सर्व केले जाते, तेव्हा ती भक्ती वैदिक म्हणतात; वैदिक मंत्रांनी आणि होमाने केलेली क्रिया वैदिक समजली जाते. अमावस्या, पौर्णिमा यावेळी अग्निहोत्र, अर्पण, दान, पिंड, मिश्रण इ. विधी करावेत. यज्ञ, दृढता, सोमपान, सर्व धार्मिक क्रिया; अग्नी, पृथ्वी, वायु, आकाश, प्रकाश, शिव, सूर्य—या सर्वांच्या माध्यमातून जे काही केले जाते, ते सर्व विष्णूस अर्पण केले जाते; म्हणून आध्यात्मिक भक्ती अनेक प्रकारची आहे, ब्रह्मभक्तीत स्थिर असणारी. राजन, आता योगातून उत्पन्न होणारी, सांख्य म्हणून ओळखली जाणारी भक्ती ऐका; प्रधानापासून सुरू होणारी चोवीस तत्त्वे सांगितली जातात. ती सर्व जड आहेत, भोग्य आहेत; पंचविसावे तत्त्व पुरुष आहे, जो चेतन, कर्ता आणि भोक्ता आहे. आत्मा हा शाश्वत, अविनाशी, नियंता आणि प्रेरक आहे; पुरुष हा अव्यक्त, शाश्वत, कारण आणि महेश्वर आहे. तत्त्वांची सृष्टी, अवस्थांची सृष्टी, आणि तत्त्वानुसार घटकांची सृष्टी; सांख्यात तत्त्वांची गणना, प्रधान गुणमय आहे. साम्य व विसाम्य, प्रधान आणि अप्रधान, ब्रह्माचा कारण—हे जाणणे, हेच इच्छा किंवा अभिलाषा आहे.