एका दिवशी, एका स्त्रीच्या सुंदर वेणीला कस्तुरीचा सुवास होता, तिच्या मध्यभागी कुंकूचा ठिपका होता, आणि तिच्या कपाळावर सुंदर अलंकार व चंदनाचे चिन्ह होते. ती स्त्री अत्यंत शांत आणि समाधानी अवस्थेत, श्रेष्ठ मंत्राचा जप करत होती. त्याच वेळी, एक राजर्षी होता — चंद्रप्रभ नावाचा, अत्यंत आकर्षक आणि प्रसन्न दिसणारा. श्रीकृष्णाच्या कृपेने त्याचा पुत्र जन्माला आला, त्याचे रूप मधुर होते, आणि त्याला चित्रध्वज म्हणत. तो बाल्यावस्थेपर्यंत वैष्णव होता. राजाने आपल्या बाराव्या वर्षीच्या, सौम्य आणि दृढ पुत्राला, द्विजांकडून श्रेष्ठ अठरा अक्षरी मंत्र ग्रहण करण्याचा आदेश दिला. मंत्रामृताने अभिषिक्त झाल्यावर, चित्रध्वजाने प्रेमाने राजाला नमस्कार केला, आणि त्या क्षणी त्याच्या डोळ्यात आनंदाश्रू आले. त्या दिवशी, चित्रध्वज पवित्र आणि स्वच्छ वस्त्रात, गळ्यात हार, पायात नूपुर, हातात कंगण, गळ्यात यज्ञोपवीत, पुष्पमाळा, आणि बाजूबंद घालून सज्ज झाला. अशा शुद्ध भावनेने, त्याने श्रीहरीची भक्ती स्पर्श केली, विष्णूच्या मंदिरात गेला आणि एकटाच उभा राहून विचार करू लागला. "यमुनेच्या तीरावर, वनात, गोपिकांसोबत खेळणाऱ्या त्या मंत्रमुग्ध भक्ताचे, मी कसे पूजन करू?" असा विचार करत त्याचे मन खूप व्याकुळ झाले. त्याच वेळी, त्याला सर्वोच्च ज्ञान आणि स्वप्नात एक दिव्य दर्शन प्राप्त झाले. त्याच्या समोर कृष्णाची एक सुंदर मूर्ती प्रकट झाली — शिलेतून बनलेली, सुवर्णासनावर विराजमान, शुभ चिन्हांनी अंकित. ती मूर्ती निळ्या कमळासारखी काळी, सौम्य तेजस्वी, त्रिभंग मुद्रा, आणि मोरपंखी मुकुटाने सज्ज होती. कृष्ण आनंदाने, सुवर्ण बासरी ओठांवर ठेवून वाजवत होती, आणि तिच्या उजवीकडे व डावीकडे दोन सुंदर युवती सेवा करत होत्या. त्या दोन युवती चुंबन, आलिंगन वगैरेने कृष्णाचे आकर्षण वाढवत होत्या; चित्रध्वजाने त्या रूप आणि वस्त्रात कृष्णाला आनंदित पाहिले. चित्रध्वजाने नम्रतेने डोके झुकवले; त्याच्या मनात लज्जा भरली. तेव्हा श्रीहरीने डावीकडे उभ्या असलेल्या आपल्या प्रियेला हसत बोलले. कृष्णाने लाजून, त्या प्रियेला एक अद्भुत, दिव्य रूप दाखवले — स्वतःसारखी, आपल्या शरीरावर विराजमान, एक अद्वितीय युवतीच्या रूपात. "मृगनयनी, तुझ्या शरीराची एकता त्या रूपाशी चिंतन कर; मग तुझ्या अंगाचा तेज त्या रूपाला स्पर्शेल आणि ती तुझ्याच रूपात बदलून जाईल," असे कृष्णाने सांगितले. मग, कमळनयनी युवती चित्रध्वजाच्या जवळ आली आणि त्या रूपाशी आपल्या अंगाची एकता ध्यानात घेतली. तिच्या अंगाचा तेज त्या रूपात भरला; तिच्या उरोजांच्या प्रकाशातून दोन सुंदर, पूर्ण उरोज प्रकट झाले. तिच्या कंबरेच्या प्रकाशातून मोहक, गोल जांघा निर्माण झाल्या; केसांच्या प्रकाशातून घनदाट वेणी; हाताच्या प्रकाशातून दोन सुंदर हात. अशाप्रकारे, त्या रूपाचे सर्व अंग, अलंकार, वस्त्रे, पुष्पमाळा आणि इतर सर्व गोष्टी पूर्णपणे आकार घेतल्या; ती कलांमध्ये पारंगत झाली आणि तिचे अंतःकरण सुगंधित झाले. पृथ्वीवर त्या भाग्यवान युवतीला पाहून, चित्रध्वजाने तिच्या लाजेचा नाश झालेला, तिचे हास्य उजळलेले आणि मनमोहक रूप पाहिले. प्रेमाने, आनंदाने तिचा हात धरला आणि तीला कृष्णाच्या डाव्या बाजूला उभ्या असलेल्या प्रियेला आलिंगन दिले. "ती तुझी दासी आहे," असे चित्रध्वजाने सांगितले; "प्रिय, तिला तुझ्या इच्छेनुसार सेवा दे." मग त्या युवतीने स्वतःच्या इच्छेने 'चित्रकला' हे नाव घेतले आणि सेवेसाठी वीणा हाती घेतली. "सदैव जवळ राहा, विविध रागांनी गाणे गा; हेच तुझे कर्तव्य आहे, हे पुण्यवान, तुझ्या जीवनाच्या प्रभूसाठी," असे आदेश मिळाला. चित्रकला, हा आदेश मिळाल्यावर, माधवाला नमस्कार करून, त्याच्या प्रियच्या पायांची धूळ घेतली. मग, तिने अतिशय मधुर गीत गायले, ज्यामुळे दोघांना आनंद मिळाला; कृष्ण, आनंदाचा मूर्तिमंत, प्रेमाने तिला आलिंगन दिले. ज्यावेळी ते आनंदाच्या समुद्रात बुडाले होते, त्यावेळी चित्रध्वज, कामाच्या विचारात पूर्णपणे तल्लीन, त्या परम आनंदासाठी रडत राहिला; त्या क्षणापासून, रडत, त्याने हरिव्यतिरिक्त सर्व विचार सोडून दिला. पित्याने आणि इतरांनी बोलावले तरी, त्याने एक शब्दही बोलला नाही; घरात फक्त एक महिना राहून, मध्यरात्री कृष्णाच्या शरण गेला. तो वनात गेला आणि कठीण तप केले, जे ऋषींनाही अवघड होते; युगाच्या शेवटी, महान ऋषीने तपाने शरीराचा त्याग केला. गोपाच्या पुण्यवान कन्या, वीरगुप्त, चित्रकला नावाने जन्मली, तिच्या खांद्यावर मोहक अलंकार होता. सात सुरांनी सज्ज वीणा सदैव तिच्या जवळ दिसत असे, आणि डाव्या बाजूला रत्नजडित अद्भुत अलंकार होता. उजव्या हातात रत्नजडित कमळ धरून, ती प्राचीन काळी सर्व तपस्वींनी पूजली गेली. तिचा पिता पुण्यश्रवा, कश्यप वंशज, सर्व धर्माचा ज्ञाता, रोज शतरुद्राचा पाठ करत असे. देवतांचा प्रभू, विश्वाचा प्रभू, भक्तांना दयाळू असलेल्या शंकराने, पार्वतीसह, त्याच्या स्तुतीने प्रसन्न झाला. चौदाव्या रात्री, मध्यरात्री, शंकराने त्याच्यासमोर प्रकट होऊन वर दिला: "हे कृष्ण, तुझा पुत्र बाल्यापासूनच भक्त असेल." त्याला आठव्या वर्षी दीक्षा मिळाल्यावर, हे सिद्ध मंत्र — एकवीस अक्षरी — शिकव, जे मी तुला सांगतो आहे. हा गोपालविद्या मंत्र, वाणीवर प्रभुत्व देणारा; जो याचा सिद्ध करतो, त्याच्या जिव्हेच्या टोकावर अद्भुत दिव्य लीला प्रकट होते. अनंत रूप स्वतः प्रकट होतो, वर देतो; आपल्या प्रियांसह — कामा, माया, रमा, कंठा, इंद्रा, आणि तेजस्वी दामोदर — त्याचा संग होतो.