ती सुंदर चेहऱ्याची कन्या, चित्तरमोहक सुवासांनी दहा दिशांना आनंदित करणारी, चित्रगंधा म्हणून प्रसिद्ध झाली. तिच्या शरीरातून निघणाऱ्या विविध सुगंधांनी सारे वातावरण भारून गेले. तिच्या शेजारी, मधुर प्रेमरसात मग्न झालेली, प्रियतमाच्या आलिंगनात सुखावणारी, व्रिंदा नावाची मंगल कन्या होती. तिचे सर्व अंग तिच्या प्रियतम कृष्णाच्या अधिकारात होते. व्रिंदेच्या आलिंगनात, तिच्या गळ्यातील सर्व हार कृष्णाच्या छातीवर आपटत, आणि चित्रगंधा व इतरांच्या सुगंधांचे सौरभ कृष्णाच्या वक्षस्थळावर विखुरले जात होते. त्या काळात अनेक महान, शुद्धचित्त ऋषी, केवळ वायूपर्यंत निर्वाह करत, कठोर तप करत, आणि सर्वोच्च मंत्राचा जप करत होते. त्यांना कृष्णाची प्रेमपूर्वक प्राप्ती व्हावी, म्हणून कामदेव व अग्नयी यांनी सर्व कलांनी परिपूर्ण, पंधरा अक्षरी मंत्राची स्थापना केली. हे महर्षी कृष्णाच्या दिव्य अलंकारांनी सुशोभित, अद्भुत रेशमी वस्त्रांनी परिधान केलेल्या, पूर्ण व सुदृढ कटिबंध असलेल्या रूपाचे ध्यान करत. त्याच्या डोक्यावर सुंदर मोरपिसांचा मुकुट, कानात तेजस्वी कुंडले, डावे पाय वाकवलेले आणि उजवे कमलपद पुढे केलेले, दोन्ही कमलसमान हात एकत्र जोडलेले, बासरी कडे ठेवलेली, आणि बोटांमध्ये नित्य लयकारी—अशा रूपात तो फिरत असे. कृष्णाच्या या अद्भुत स्वरूपाने तो रंगभूमीत प्रवेश करताच गोपींच्या डोळ्यांना आणि मनांना आनंद मिळाला. गोपींकडून फुलांचा वर्षाव होत असताना, ती कन्या मागील जन्मातील देह सोडून, या युगात पुन्हा जन्माला आली. तिच्या कानात तेजस्वी कुंडले, गळ्यात रत्नहार, वेणीत रत्नमालांचे फुल दिसत होते. कुशध्वज नावाच्या ब्रह्मर्षींचे दोन पुत्र होते—शुचिश्रवा आणि सुवर्ण, दोघेही वेदज्ञ आणि महान ऋषी. त्यांनी पाय उंचावून, 'ह्रीं हंस' या त्र्यक्षरी मंत्राचा कठोर जप केला. त्यांनी गोकुळात कृष्णाच्या दहा वर्षांच्या, कामदेवसमान सुंदर आणि तरुण रूपाचे ध्यान केले. व्रजातील स्त्रियांच्या लाल ओठांनी त्यांचे मन मोहून गेले. युगाच्या शेवटी, त्यांनी देहत्याग केला आणि व्रजमध्ये जन्म घेतला. ते गोपसुहृद सुवीराच्या सुंदर कन्या बनले, त्यांच्या हातात शुभ पोपट आणि तेजस्वी रविणी दिसत असत. जटिला, जंघपूत, घृताशी आणि कर्बूर—हे चार पुण्यवान, द्वैतशुद्ध ऋषी—एकचित्त भक्तीने गोपिकांतांचे स्वामी कृष्णाला शरण गेले. ते जलमग्न होऊन मंत्राचा जप करत, प्रत्येक वनात गोपींसोबत कृष्णाचे ध्यान करत, तीन प्रकारच्या रमांनी संयुक्त, प्रेमाचा आरंभ करणाऱ्या, अविनाशी मंत्राचा जप करत. कृष्णाचा सर्वांग चंदन लेपलेला, जास्वंदीच्या फुलांनी सजलेला, नृत्य व गीतांनी सन्मानित होत, मोहक व रमणीय स्वरूपात तो सर्वत्र फिरत असे. मोगऱ्याच्या हारांनी, निळ्या-पिवळ्या वस्त्रांनी विभूषित, या ऋषींना युगाच्या शेवटी गोकुळात शुभचिन्हांनी युक्त जन्म मिळाला. हे सर्व सुंदर कन्या, आज तुझ्यासमोर बसल्या आहेत, त्यांच्या कपाळावर नम्रतेची छाया, आणि त्यांच्या हातातील कंकण त्यांच्या पुण्याईने मिळाले आहेत. विविध रत्न, दिव्य मोती व इतर अलंकारांनी त्या सजलेल्या आहेत. पूर्वजन्मी व्यास असलेल्या दीर्घतपा नावाच्या ऋषींचा सुपुत्र शुक नावाचा विख्यात, बाल्यापासूनच ज्ञानी आणि सदैव परब्रह्माचे स्मरण करणारा होता. त्याने वडील-मातेला सोडून, कृष्णाचे ध्यान करत जंगलात गेला आणि दिव्य मानसिक अर्पणांनी रात्रंदिवस उपासना केली. अन्नत्याग करून, रमामय अठराक्षरी मंत्राचा जप करत, गवळ्याच्या रूपातील विष्णूची पूजा केली. सोन्याच्या वृक्षाखाली, सुवर्णमंडपात, सुवर्णसिंहासनावर बसलेल्या हरिचे अत्यंत भक्तीने ध्यान केले. कृष्णाच्या सुवर्णहस्तात सुवर्ण बासरी, उजव्या हातात सुवर्ण कमल फिरवत बसलेला, त्याच्या अंगावर प्रियकरिणीने सुवर्णरंगांनी सजवलेले, तो आनंदाने हास्य करत आपल्या आश्रमाकडे पाहत होता. आनंदाश्रूंनी डोळे भरून, अंगावर रोमांच उमटले, 'हे प्रभो, कृपा कर!' असे हाक देत, तो भूमीवर पडून, तीन लोकांचे सर्जनहार कृष्णासमोर थरथरत नतमस्तक झाला. त्याला अशा स्थितीत पाहून, कृष्णाने प्रेमाने त्याचे हात धरले, आणि आनंदाश्रूंनी डबडबलेल्या डोळ्यांनी त्याला स्पर्श केला. हरि म्हणाला, 'शुक, तू मला अत्यंत प्रिय आहेस; सदैव माझ्या सान्निध्यात राहा. माझ्या स्वरूपाचे ध्यान करत, तू प्रेममंदिरात पोहोचला आहेस. तुझ्या समवयस्क दोन प्रमुख गोपी, एक वितळलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी, दुसरी वीजेसारखी उजळ, एकच व्रत, एकच भक्ती, एकच नक्षत्र, एक डोळ्यांनी यमासारखी जागरूक, दुसरी विशाल दृष्टिकोन असलेली, दोघींनीही माझ्या डाव्या-उजव्या बाजूला राहून अत्युत्कृष्ट भक्तीने माझी सेवा केली. युगाच्या शेवटी, त्यातील एकीने देहत्याग केला आणि उपनंदाच्या कन्या म्हणून गोकुळात जन्म घेतला, तिचा वर्ण निळ्या कमलाच्या पाकळ्यांसारखा. तीच श्रीकृष्णाची पत्नी, पिवळ्या वस्त्रांनी सजलेली, तिची छाती सुवर्णकलशासारखी, लाल वस्त्रांनी झाकलेली. संपूर्ण शरीरावर लाल सिंदूर, गालांवर सोन्याच्या कुंडलांची शोभा, छातीवर केशराचा लेप, गळ्यात सुवर्णकमलांचा हार, हाती कृष्णाने अर्पण केलेला खाऊ, अशा रूपात ती शोभते. बासरी वाजवण्यात निपुण, केशवाची सेवा करणारी, कधी कधी कृष्ण प्रसन्न असता, गाण्याचे कार्यही ती पार पाडते. अशा प्रकारे, या दिव्य गोपी, ऋषी, आणि कृष्णाच्या भक्तांनी, कठोर तप, मंत्रजप, आणि परम भक्तीच्या माध्यमातून, गोकुळात जन्म घेऊन, श्रीकृष्णाच्या अद्भुत लीलेत स्थान मिळवले.