संपूर्ण विश्वातील पंचमहाभूतांचे गुणधर्म जाणणाऱ्या ऋषींनी पृथ्वीचे गुण सांगितले आहेत—ध्वनी, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध हे पृथ्वीचे पाच गुण आहेत. हे ब्राह्मणांनो, पाण्यात चार गुण आहेत पण गंध नाही; अग्नीमध्ये ध्वनी, स्पर्श आणि रूप हे तीनच गुण आहेत. वायूला फक्त ध्वनी आणि स्पर्श हे गुण आहेत, तर आकाशात केवळ ध्वनी आहे. अशा प्रकारे, पंचमहाभूतांमध्ये हे पाच गुण आहेत, हे ब्राह्मणांनो. हे गुण सर्व लोकांमध्ये आणि सर्व जगात विद्यमान आहेत, जिथे जीव वास करतात; हे गुण एकमेकांवर अधिछाया घेत नाहीत, त्यामुळे संतुलन कायम राहते. पण जेव्हा हे गुण एकमेकांमध्ये विरोध निर्माण करतात, तेव्हा जीव एक शरीर सोडून दुसऱ्या शरीरात जातात; अन्यथा नाही. हे गुण नष्ट होतात आणि पुन्हा जन्म घेतात, क्रमाने; त्यांच्या असंख्य रूपात हीच त्यांच्या दिव्य प्रकृती आहे. जिथे जिथे पंचमहाभूतांची गती दिसते, तिथे मानव त्यांच्या प्रमाणाची गणना तर्काने करतात. परंतु काही स्थिती अशा आहेत ज्या तर्काने समजता येत नाहीत; आता मी तुम्हाला सुदर्शन द्वीपाचे वर्णन करतो, हे श्रेष्ठ ऋषींनो. तो द्वीप पूर्णपणे गोलाकार आहे, हे तेजस्वीजनांनो, चक्रासारखा रचलेला, नद्यांनी, जलांनी आणि समुद्रासारख्या पर्वतांनी सीमित आहे. तो विविध स्वरूपांच्या रम्य नगरांनी शोभित आहे, समृद्ध भूमी, फुलांनी आणि फळांनी युक्त वृक्ष, आणि धनधान्याने परिपूर्ण आहे. चारही बाजूंनी तो खारट समुद्राने वेढलेला आहे, जसे मनुष्य आपल्या चेहऱ्याचा प्रतिबिंब आरशात पाहतो. अशाप्रकारे, सुदर्शन द्वीप गोलाकार चक्रासारखा दिसतो; त्याच्या एका अर्ध्यात पिंपळ वृक्ष आहे, तर दुसऱ्या अर्ध्यात एक महान ससा आहे. सर्व औषधी वनस्पती गोळा करून तो द्वीप सर्व बाजूंनी वेढलेला आहे; इतर जलांचे वर्णन, उरलेले संक्षिप्तपणे सांगितले आहे. ऋषींनी विचारले: तुम्ही संक्षिप्तपणे आणि नियमाने सांगितले; तुम्हाला सर्व गोष्टींचे सत्य ज्ञात आहे, म्हणून सुताजी, आम्हाला तपशील सांगा. ससाच्या चिन्हाने दर्शविलेल्या प्रदेशात पृथ्वीचे जितके स्थान आहे, त्याचे प्रमाण सांगा, आणि मग पिंपळ वृक्षाचे वर्णन करा. त्यावर सुतांनी उत्तर दिले: हे ज्ञानीजनांनो, पूर्वेकडे हे सहा रत्नमय पर्वत पसरले आहेत. पूर्व आणि पश्चिम समुद्रांनी दोन्ही बाजूंनी वेढलेले हिमवत, हिमकूट आणि निषध हे उत्कृष्ट पर्वत आहेत. नीलाचल, जो बेरिलने बनलेला आहे, आणि श्वेत, जो चंद्रासारखा आहे; विविध खनिजांनी बांधलेला श्रंगवत पर्वत आहे. हे पर्वत, ब्राह्मणांनो, सिद्ध आणि चारण यांच्या वावराचे आहेत; त्यांच्या मध्ये अंतर हजारो योजनांनी मोजले जाते. तिथे पवित्र प्रदेश आहेत, ते उत्तम भूमी आहेत; तिथे विविध प्रकारचे जीव राहतात. ही भारतभूमी आहे, आणि त्यापलीकडे हिमवत प्रदेश आहे; हेमकूटच्या पलीकडे हारिवर्ष नावाचा प्रदेश आहे. नीलाचलच्या दक्षिणेला आणि निषधाच्या उत्तर दिशेला मल्यवत नावाचा महान पर्वत पसरलेला आहे. त्यापलीकडे, मल्यवतच्या उत्तर दिशेला गंधमादन पर्वत आहे; या दोन पर्वतांच्या मध्ये गोलाकार सुवर्ण पर्वत मेरु स्थित आहे. तो पर्वत उदयत्या सूर्याच्या तेजाने चमकतो, धूररहित अग्नीप्रमाणे, आणि त्याची उंची चौर्येचाळीस हजार योजन आहे. हे श्रेष्ठ द्विजजनांनो, तो पर्वत चौर्येचाळीस हजार योजन खालीही पसरलेला आहे; वर, खाली आणि सर्व बाजूंनी तो जगांना व्यापून उभा आहे. त्याच्या बाजूंना, ब्राह्मणांनो, चार उत्कृष्ट खंड आहेत: भद्राश्व, केतुमाल, आणि जंबूद्वीप. आणि उत्तर दिशेला, कुरु, हे पुण्य केलेल्यांचे आश्रयस्थान आहे; विहंगसुमुख, सुपार्श्वाचा पुत्र, तिथे आहे. तो सुवर्ण कावळ्यांना पाहून विचार करू लागला—मेरु पर्वत पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, मध्य आणि कनिष्ठ आहे. कारण तो भेद करत नाही, म्हणून मी त्याचा त्याग करतो; दीपांमध्ये श्रेष्ठ सूर्य नेहमी त्याच्या मागे जातो. चंद्र आणि त्याचे नक्षत्र, तसेच वायू, हे सर्व मेरुच्या उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा करतात; तो पर्वत, हे ज्ञानीजनांनो, दिव्य फुलांनी शोभित आहे. चारही बाजूंनी जांबू सुवर्णाचे भव्य महाल आहेत; तिथे, ब्राह्मणांनो, देव, गंधर्व, असुर आणि राक्षस यांच्या समूह आहेत. अप्सरांचे समूहही तिथे नेहमी रमण करतात; तिथे ब्रह्मा, रुद्र आणि शक्र, देवांचा अधिपती, उपस्थित आहेत. ते एकत्र येऊन विविध यज्ञ आणि दान करतात; तुंबुरू, नारद, विश्वावसु, हाहा आणि हूहू उपस्थित आहेत. ते अमरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या परमात्म्याजवळ जाऊन विविध स्तोत्रांनी त्याची स्तुती करतात; सात महान ऋषी आणि कश्यप, प्राण्यांचा अधिपती, तिथे आहेत. ते तिथे जातात, तुम्हाला शुभ होवो, प्रत्येक उत्सवावेळी; मेरुच्या शिखरावर उशना काव्याला दैत्यांनी सन्मानित केले आहे. त्याचे रत्न सुवर्ण आहेत, आणि हेच रत्नमय पर्वत आहेत; म्हणून, धन्य कुबेर तिथे चौथ्या भागाचा उपभोग घेतो. तिथून तो मानवांना धनाचा भाग देतो; पर्वताच्या आत दिव्य वन आहे, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी शोभित. तिथे कर्णिकार वृक्षांचे रम्य वन आहे, दगडांच्या समूहासह उभे; तिथे भगवान पशुपती स्वतः, दिव्य प्राण्यांच्या समूहासह, वास करतात. धन्य प्रभू, जीवांचा निर्माता, तिथे उमासह रमण करतात, कर्णिकार फुलांची माळ पायापर्यंत लटकवलेली आहे. त्याच्या तीन डोळ्यांनी प्रकाशित, जणू तीन सूर्य उगवले आहेत, कठोर तपस्येचे, उत्तम व्रतांचे आणि सत्य भाषणाचे सिद्ध योगी त्याला भेटतात.