एक दिव्य, पुण्य आणि पवित्र गुणांनी भरलेला महान पर्वत आहे, ज्याचा सत्पुरुष नेहमीच दर्शन घेतात आणि तो पुण्याचा मोठा साठा आहे. तो सर्वोच्च पर्वत पुलिंदा, भील आणि कोल यांच्या भेटीने समृद्ध आहे; पर्वतांचा राजा त्याच्या कठीण शिखरांनी आणि शिखरांवर तेजस्वी दिसतो. या पर्वतावर विविध शुभ आणि अद्भुत पवित्र वस्तू आहेत, आणि गंगाच्या पाण्याच्या गर्जना करणाऱ्या प्रवाहाने मोठा आवाज निर्माण होतो. तिथे मी कैलासला पोहोचलो, शंकराचे निवासस्थान; तिथे मी एक अद्भुत दृश्य पाहिले, जे पूर्वी कधीच पाहिले किंवा ऐकले नव्हते. प्रिय, मी तिथे जे काही पाहिले, ते सर्व सांगतो—माउंट मेरूच्या शुभ आणि तेजस्वी शिखरावरून. तिथे हिम, दूध आणि सोन्याचा प्रवाह पृथ्वीवर पडतो, आणि गंगा, मोठ्या आवाजाने सजलेली, वेगाने वाहते. कैलासच्या शिखरावर पोहोचल्यावर, ती गंगा विस्तृत पसरते; तिथेच गंगाचे एक मोठे सरोवर आहे, दहा योजनांची रुंदी. ते सरोवर शुद्ध, पवित्र पाण्याने चमकत आहे, पूर्णपणे शुभ आहे, आणि मोठ्या हंसांनी शोभित आहे. त्या हंसांचा दिव्य, गोड आणि पवित्र सूर ऐकायला येतो, आणि त्यांच्या गाण्याने सरोवर अधिक सुंदर दिसते. त्या सरोवराच्या काठी, एका खडकावर, हिमालयाच्या कन्या बसली होती—तिचे केस खुले होते, सौंदर्य आणि संपत्तीने भरलेली. ती देवी दिव्य रूप आणि गुणांनी युक्त होती, स्वर्गीय चिन्हे आणि अलंकारांनी सजलेली, आणि त्या काठी तेजस्वी दिसत होती. मी ठाऊक नाही—ती पर्वत राजाची कन्या आहे की महासागराची, की ब्रह्माची पत्नी, किंवा स्वाहा स्वयं आहे. ती इंद्राणी असेल, सर्वात भाग्यवान, किंवा रोहिणी—पण अशा सौंदर्य आणि कृपा तरुण स्त्रियांमध्ये कधीच पाहिली नाही. इतर सर्व अत्यंत दिव्य स्त्रियांमध्येही, प्रिय, जी सुंदरता, गुण आणि स्वभाव दिसतात, ती विलक्षण आहे. अप्सरांमध्येही, मी जे सौंदर्य पाहिले, ते कधीच दिसले नाही—तीचे रूप संपूर्ण जगाला मोहवते. ती तरुणी, खडकावर बसून, दुःखातही व्याकुळ, गोड स्वरात रडत होती—तिच्या अनेक प्रियजनांपासून दूर. ती अनेक अश्रू ढाळते, मोत्यासारखे शुद्ध आणि स्वच्छ, जे सरोवरात पडतात, हे ज्ञानी. त्या मोत्यासारख्या अश्रू सरोवरात पडतात; त्यातून कमळ फुलतात—आनंदी आणि सुवासिक. त्या अश्रूंमधून कमळ जन्मतात, हे ज्ञानी; अनंत कमळ गंगाच्या पाण्यावर तरंगतात. ते कमळ गंगाच्या प्रवाहात वेगाने फिरतात, हंसांच्या थव्यांनी वेढलेले. भगीरथीचा प्रवाह तिथून निघून कैलासच्या शिखरावर आणि रत्न नावाच्या रम्य गुहेपर्यंत पोहोचतो. तिथे एक सरोवर आहे, पाण्याने भरलेले, दोन योजनांची रुंदी, हंसांच्या थव्यांनी आणि जलपक्ष्यांनी गजबजलेले. त्या शुद्ध प्रवाहात विविध रंगांची आणि अद्भुत कमळे आहेत, प्रिय, आणि तिथे ऋषींच्या समूहांची उपस्थिती असते. तिच्या अश्रूंमधून सकाळी जन्मलेली कमळे सुवासिक आणि मोठी आहेत, गंगाच्या पाण्याने धुतलेली. ती शुद्ध, पाण्याने भरलेल्या प्रवाहात तरंगतात, आणि येथे-तेथे गोड आवाज करणारे हंस आणि जलपक्षी त्यांच्यासोबत आहेत. सूत म्हणतो: त्या पर्वतावर, रत्न नावाच्या पर्वतावर, रत्नेश्वर महेश्वर, देव आणि दानवांनी पूजित, सदैव वास करतो, हे प्रिय. तिथे मी एक पुण्यवान ऋषी पाहिला, जटाधारी, फक्त कच्छा परिधान केलेला, आणि हातात दंड घेतलेला. त्याचा देह अत्यंत तपाने दुर्बल, अन्नाशिवाय, आधाराशिवाय, फक्त हाडे आणि त्वचेने बनलेला. त्याचे अंग फक्त राखेने झाकलेले होते, हे महात्मा; तो सुकलेली, गळून पडलेली पाने खात होता. तो शिवभक्तीमध्ये बसला होता, अत्यंत कठीण तप करत होता; तिच्या अश्रूंमधून जन्मलेली सुवासिक कमळे त्याच्या समोर होती. गंगाजळाने, देवांच्या देवाला—रत्नेश्वराला—महान भक्तीने, गान आणि नृत्याचा कौशल्याने पूजा करावी. त्रिपुराच्या शत्रूच्या द्वारावर तो गातो आणि नाचतो; मठात येऊन, तो धर्मात्मा, सुरेल स्वरातही रडतो. हे प्रिय, मी हे सर्व पाहिले—अपूर्व आणि अद्वितीय; तू जाणत असशील तर, कृपापूर्वक याचे कारण सांग. ती पुण्यवान स्त्री कोण आहे, हे प्रिय, आणि का रडते? आणि तो दिव्य पुरुष महेश्वराची पूजा का करतो? माझ्या सर्व शंका तू तपशीलवार सांग, असे त्याच्या पुत्राने विचारल्यावर, ज्ञानी कुंजाळा बोलला. कपिंजाळा मग तपशीलवार सांगू लागला, ऋषी ऐकत होता. याप्रमाणे, च्यवनाच्या कथेत, गुरुतीर्थाच्या महात्म्याचा, वेनकथेत, भूमिखंडातील पद्मपुराणाच्या तेजस्वी अध्यायाचा एकशे एकवा अध्याय संपतो. कुंजाळा म्हणाला: मी तुला सर्व काही सांगतो, हे प्रिय, जसे तू विचारले आहेस, आणि दोन्ही देवांच्या पूजेचे कारणही सांगतो, हे द्विजश्रेष्ठ. एकदा, महान देवी पार्वती, स्त्रियांमध्ये सर्वोच्च, खेळताना, तिने महान आत्म्याला—शिवाला—असे शब्द सांगितले: "हे महादेव, माझ्या मनात इच्छा उत्पन्न झाली आहे; माझ्या समोर, सर्वात उत्तम वन दाखव.