रात्र झाली की तो स्वप्न पाहतो, आणि दिवसाढळ्या त्याची जाणीव हरवते. अशा प्रकारे, देवी, त्याच्या अंगातील शक्ती कमी होत चालते, आणि दिवसेंदिवस तो व्याकुळ होतो. या संसारात भटकणाऱ्याला तिथेच वैराग्य प्रकट होते—तो नात्यांविना, शंका नसलेला, शांत आणि समाधानी असतो. त्या वेळी, इच्छा आणि क्रोधरहित आत्मा विचारतो: "हे, तू कोण आहेस, या नग्न रूपात? मित्रमंडळींमध्ये तुला लाज वाटत नाही का?" तो पुढे विचारतो, "जेथे लोक, स्त्रिया, वृद्ध, तरुण स्त्रिया आणि माताही उपस्थित आहेत, तिथे तू उघडी गेलीस आणि तुला भीती वाटत नाही?" त्यावर वैराग्ययुक्त व्यक्ती उत्तर देते: "इथे कोण नग्न आहे असं दिसतं? मी कधीच नग्न नाही. तूच वस्त्रांनी सुशोभित आणि बांधलेली आहेस." ती पुढे सांगते, "मी कधी नग्न नाही; जो इंद्रियांच्या विषयांना धरून राहतो आणि संयम सोडतो, तोच खरा नग्न आहे." आत्मा विचारतो, "संयम म्हणजे काय? ते मला सविस्तर सांग, हे पुण्यवान, हे महर्षे, जर तुला निश्चित माहिती असेल तर." त्यावर त्या वैराग्यशील आणि बुद्धिमान व्यक्तीने सांगितले: "मन नेहमी सुख-दुःखात स्थिर राहते, हेच खरे संयम." ती पुढे म्हणते, "सर्व अवस्थांनी पीडित असतानाही, जो त्या अवस्थांना सोडून देतो, त्याच्याबद्दल मी आता लाजेचे सांगते—ज्यावेळी मन पूर्णपणे लाजेत शिरते." "माझे असे वागणे योग्य नाही, नग्न उभे राहणे किंवा ठिकाण नसणे—नंतर जेव्हा मनाला खोल पश्चात्ताप होतो, त्याला लाज म्हणतात." ती विचारते, "लाज कोणासाठी? इथे दुसरा कोणीच नाही. माणूस एकटाच आणि दिव्य आहे; त्याचे काहीही कोण नष्ट करू शकतो?" "आता मी त्या लोकांविषयी सांगते, ज्यांचा तू उल्लेख केलास: जसा कुंभार चिखलाचा गोळा चाकावर ठेवतो, आणि दोऱ्याने फिरवून, आपल्या इच्छेप्रमाणे आणि बुद्धीने हजारो वेगवेगळ्या आकारातील भांडी घडवतो, तसाच सृष्टीकर्ता विविध रूपे निर्माण करतो. नंतर ती नष्ट होतात." "जे नेहमी स्थिर राहतात, आणि जे अनंत लोक आहेत, त्यांच्यासाठीच लाज असावी; कारण ते पुन्हा पृथ्वीवर येत नाहीत. आकाश, वायू, अग्नी, पृथ्वी आणि पाणी—ही पाच तत्त्वे सर्वत्र व्यापलेली आहेत." "सर्व जीव या पाच तत्त्वांत, प्रत्येक अंगात, सर्वत्र स्थिर आहेत—मग लाज कोणासाठी असावी?" "आता मी स्त्रीच्या स्वरूपाविषयी सांगते—हे प्रिय, ऐक. जसा हजारो भांड्यांमध्ये पाणी चमकतं, तसाच एकच चंद्र सर्वत्र प्रकाशतो; तसेच महान आत्मा अज्ञानाच्या चक्रात अडकलेल्या सर्व जीवांतून निघून सर्वत्र प्रकाशित होतो." "सर्व स्थावर आणि जंगम जीवांत, तू जन्माच्या द्वाराने प्रवेश करतोस—पाप आणि मोहाच्या प्रभावाने. ती स्त्री आपल्या स्तन, नितंब आणि तारुण्याने चमकते; येथे हृदयातील मांस वाढलेले दिसते—त्याबद्दल शंका नाही." "जीवांच्या पतनासाठी तिचे मोहाचे रूप प्रकट होते; ती स्त्री, जिचा तू उल्लेख केलास, प्रत्यक्षात अस्तित्वात नाही." "सृष्टीकर्ता आपल्या लीलांनी नेहमी स्वतःच्या आनंदासाठी कार्य करतो; जशी स्त्री, तशी आत्माही सर्वत्र पुरुषात स्थिर आहे." "ज्यांना स्तन आणि गर्भाशय नाही, ते नेहमी देहात असतानाच मुक्त असतात; पुरुषाला 'पुरुष' म्हणतात आणि स्त्रीला 'प्रकृती' म्हणतात." "तो तिच्यासोबत रमतो, पण कधीच मुक्ती मिळवत नाही; तू पुरुषांमध्ये प्रकृतीसोबत एकरूप दिसतोस." "हे जाणून, कोणासाठी कोण लाजेल? तू आनंदाकडे जा. मी आता तुला वृद्ध स्त्रीचे वर्णन करतो." "तिची त्वचा कोमेजलेली आहे, तिची अंगंही; पांढरे आणि करडे केस तिला त्रास देतात." "मग ती अशक्त, दुःखी, सुरकुत्यांनी भरलेली होते; वृद्धावस्थेत तिला स्त्री मानत नाहीत, तर 'वृद्धा' म्हणतात." "हे तिचे वैशिष्ट्य सांगितले; आता मी तरुण स्त्रीचे वर्णन करतो, जी नेहमी ज्ञानात वाढते, आत्म्याच्या छायेत सुरक्षित असते." "तिला 'सुमती' म्हणतात, ती वृद्धही आहे आणि तरुणही; स्त्री नेहमी पुरुषांमध्ये स्थिर असते." "तिने लाज पाळावी; मी तुला आणखी काही सांगतो. मी आता त्या मातेबद्दल सांगतो, ज्याचा तू उल्लेख केलास." "चेतना नेहमी जीवांच्या अंगांत वास करते; जी उच्च ज्ञान देते, तिला 'प्रज्ञा' म्हणतात." "प्रज्ञा हीच माता आहे, जीवांच्या रक्षणासाठी; ती सर्व लोकांत पोषण आणि कल्याणासाठी स्थिर आहे." "जी सुमती म्हणवते, तीच माता आहे; जी रूपे संसाराच्या प्रवेशद्वारांची आणि मार्गांची आहेत, ती अनेक आहेत." "या माताही आहेत, त्या अनेक दुःख दाखवतात; आईचे रूप सांगितले—आता मी तुला आणखी काय सांगू?" आत्मा विचारतो, "तू कोण आहेस, जी माझ्या दुःखाचा नाश करणारी आली आहेस? मला तुझं खरं स्वरूप सविस्तर सांग." त्यावर वीतराग उत्तर देतो, "ज्या इच्छा सतत राहतात, त्या पूर्णपणे निराशाजनक आहेत; त्यांच्या भ्रष्टतेमुळे त्या या कर्मांना वेगळ्या प्रकारे पाहू शकत नाहीत." "खरंच, जिथे कधीच आशा येत नाही, तिथे राग, लोभ आणि मोह भीतीने नष्ट होतात." "मी वीतराग आहे—तुला शुभेच्छा! विवेक हे माझे सोबती आहे." "माझ्या त्या भावाचे आणि तुझेही वैशिष्ट्य मला सांग." वीतराग म्हणतो, "मी त्याचे वैशिष्ट्य किंवा रूप तुझ्यासमोर सांगणार नाही.