पिनाकीने बोलल्यावर, गिरीजा—ती देवी—रागाने डोळे लाल करून, भुवया वक्र करून, स्पष्ट आवाजात पिनाकीशी बोलली. ती म्हणाली, "प्रत्येक व्यक्ती स्वतःच्या कर्मामुळे मूढ होते; साधकाला निंदा मिळतेच, हे चंद्रशेखर." "मी दीर्घ काळ तप करून तुला प्राप्त करण्याचा प्रयत्न केला, पण प्रत्येक टप्प्यावर तुझ्याकडून अपमानच मिळाला. मी वाकडी नाही, हे शर्वा, मी कपटी नाही, हे जटाधारी; जगात तुझीच विषारी, दोषांचा आश्रय म्हणून ख्याती आहे. भगाचे दात आणि डोळे तू चोरलेस; द्वादशरूप आदित्यही तुला हे कृत्य केलेला म्हणून ओळखतो. तुझे दोष माझ्यावर लावून, तू स्वतःच्या मस्तकावर त्रिशूल निर्माण करतोस; तू मला 'कृष्णा' म्हणतोस, पण तुझीच महाकाळ म्हणून प्रसिद्धी आहे. आता मी पर्वतावर तप करायला जाईन; एका कपटीने अपमानित झाल्यावर जिवंत राहून मला काही करायचे नाही. कुठल्याही नीच कवटीधारी, जो नेहमी स्मशानात राहतो, ज्याच्या अंगावर भस्म लावलेले आहे, आणि जो मातांमध्ये भटकतो—त्याच्यासाठी मी जाऊन तप करीन." देवीचे असे कडवे शब्द ऐकून, हराचे मन दुःखाने हलले, आणि त्याच्या चंद्राचा आकार थरथरला. शर्वा म्हणाला, "पर्वतकन्ये, मी तुझी निंदा केलेली नाही; मी केवळ विनोदाने वेड्यासारखे वागलो. माझ्या स्वभावात असा बदल नाही, पर्वतकन्ये, पण तू इतकी रागावली असशील तर मी पुन्हा असे करणार नाही. मी विनोदाने बोलणार, तू राग सोड, सुंदर हास्यवाली. तुझ्या समोर नतमस्तक होऊन मी तुला आदर दर्शवला आहे." "जो श्रेष्ठ आहे, त्याचा अपमानाने कमी होत नाही; निंदित झालेला मनुष्यही धैर्य सोडत नाही; पण वाईटांसाठी, चांगल्यांसाठी नाही, मनुष्याला हृदयात जखम होते." देवाने अशी अनेक सौम्य शब्दे बोलली, पण देवी सतीने तीव्र राग सोडला नाही, कारण तिच्या अंतःकरणाला दुखापत झाली होती. मग, शंकराच्या हातातून आपले वस्त्र ओढून, केस विस्कटले, पर्वतकन्ये निघू लागली. ती रागाने निघत असताना, नगरांचा विध्वंसक पुन्हा बोलला, "तुझ्या प्रत्येक गुणात तू तुझ्या वडिलांसारखी दिसतेस. तुझे मन हिमाचलाच्या शिखरासारखे गुंतलेले आहे; तुझे हृदयही अगदी कठीण आहे. तू दगड आणि जंगलांपेक्षा कठीण झाली आहेस, नद्यांपेक्षा अधिक वाकडी, आणि हिमालयापेक्षा जास्त कठीण तुझ्या मनाची प्रसन्नता मिळवणे." "हे सर्व तुझ्यात आले आहे, हिमालयाच्या पर्वतातून, सुकुमारांगिनी." असे ऐकून, पर्वतकन्ये पुन्हा गिरिशाशी बोलली. तिचे डोके रागाने थरथरत होते, दात दाखवत, उमा म्हणाली, "दोष शोधणाऱ्याच्या सामर्थ्यामुळे, सत्वगुणही दोष ठरतात." "तुझ्या दुष्टांच्या संगतीमुळे हे सर्व तुझ्यात आले आहे: सापांपासून बहुभाषिकता, भस्मापासून चिकटपणा, आणि प्रेमाचा अभाव. चंद्रापासून मनाची अशुद्धता, विषापासून भाषेतील कठीणता—आता काय सांगू? तुझ्यासाठी इतके शब्द प्रयत्न पुरे झाले." "तू स्मशानात राहतोस म्हणून निर्भय आहेस; तू नग्न आहेस म्हणून लाज नाही; तू कवटी धारण करतोस म्हणून दया नाही; तुझी करुणा फार पूर्वीच निघून गेली आहे." असे बोलून, हिमालयकन्ये राजमहलातून बाहेर पडली; देवी निघताच तिच्या सेवकांनी मोठा गोंधळ केला. "आई, कुठे चाललीस?" असे म्हणत, विरक रडत, अश्रूंनी भरलेल्या आवाजात देवीच्या पायांना धरून मागे धावला. तो म्हणाला, "आई, हे असं का? तू दुःखी आणि रागावली कुठे चाललीस? तू जरी प्रेम न दाखवता गेलीस तरी मी तुझ्या मागे जाईन." "नाहीतर, तू मला सोडून गेलीस तर मी या पर्वताच्या शिखरावरून स्वतःला खाली फेकून देईन." असे म्हणताच देवीने उजव्या हाताने त्याचा चेहरा उचलला. मातेने विरकाला सांगितले, "माझ्या मुला, दुःखी होऊ नकोस; तुझ्यासाठी पर्वतावरून पडणे योग्य नाही, किंवा माझ्यासोबत येणेही नाही." "माझ्या मुला, मी एका विशिष्ट हेतूसाठी जात आहे—ते ऐक: हरिने मला 'कृष्णा' म्हणत अपमान केला, त्यामुळे मी दु:खी आणि स्तब्ध झाले." "म्हणून, मी तप करीन, ज्यामुळे मी गौरी होईन; हा देव, स्त्रीप्रिय, माझ्या अनुपस्थितीत दुसरी स्त्री शोधेल." "तू नेहमी दरवाज्यावर पहारा ठेव, सतत कोणतीही गॅप आहे का ते पहा, जेणेकरून कोणतीही स्त्री हराजवळ येऊ नये." "माझ्या मुला, तू दुसरी स्त्री पाहिलीस तर मला लगेच सांग; मग मी योग्य ते करीन." "असेच होईल," विरकाने देवीला तत्क्षणी सांगितले, मातेनं दिलेल्या आज्ञेला अन्नासारखा स्वीकारला, त्याचे शरीर आनंदाने भरले, ताप उतरला. त्याने नतमस्तक होऊन पहारा ठेवायला गेला; आणि देवीने तिच्या मैत्रिणीला येताना पाहिले, जी तिच्या आईने सजवली होती. तिचे नाव होते कुसुमामोहिनी, त्या पर्वताची देवी; पर्वतकन्येला पाहून तिच्या हृदयात प्रेम उमटले. "कुठे चाललीस, कन्ये?" असे मोठ्याने म्हणत तिने तिला आलिंगन दिले; आणि गिरीजा देवीने शंकरावर रागाचा सर्व प्रसंग सांगितला. पुन्हा, पर्वतजन्मीनी देवीला—मातेसमान—पुन्हा संबोधले. उमा म्हणाली, "हे निर्दोषे, तू नेहमी पर्वतराजाच्या देवीपदावर आहेस." "तुझे अस्तित्व सर्वत्र आहे, आणि तुझे हृदय अतिशय प्रेमळ आहे; म्हणून, मी तुला काय करायचे ते सांगते, हे अंबिका." "तू दुसऱ्या पुरुषाच्या पत्नीच्या प्रवेशावर काटेकोरपणे लक्ष ठेव; नेहमी, पर्वतावर गुप्तपणे सेवेसाठी दक्ष राहा." "जेव्हा धनुर्धारी येईल, हे पापरहिते, तेव्हा मला कळव; मग मी त्यानंतर योग्य व्यवस्था करीन.