वेदांमध्ये सांगितलेल्या यज्ञकर्मांच्या उदाहरणांनी आणि विधीने, त्या पुण्यशाली परमात्म्याने वेदीची रचना केली; आणि अशा प्रकारे, विश्वाचा सर्वत्र व्यापलेला पाया, म्हणजेच या सृष्टीचा आधार, त्याने स्थापन केला. पुढे, पर्वत आणि नद्यांचे व्यवस्थापनही त्याने केले; त्याची शक्ती या ब्रह्मांडात अद्वितीय आहे, हे तेजस्वी, सूर्य आणि वरुणाच्या तेजाला समकक्ष असणाऱ्या दिव्य व्यक्तीचे कार्य होते. हळूहळू, स्वयंभू म्हणजेच स्वतः उत्पन्न झालेल्या ब्रह्माने, सर्व काही निद्रित असताना, महासागरात कमळाचा खजिना निर्माण केला; त्याच्या तपस्येतून, एक महान असुर उत्पन्न झाला, ज्याचे नाव मधु होते. त्याच्यासोबत आणखी एक असुर उत्पन्न झाला, कैटभ नावाचा; हे दोघे रज आणि तम या गुणांपासून जन्मलेले, असुरांची जोडी बनली. हे दोघे अत्यंत शक्तिशाली होते; त्यांनी संपूर्ण विश्व-महासागरात हलचल घडवली. त्यांच्या अंगावर दिव्य लाल वस्त्र होते, पांढऱ्या, चमकदार, भयावह दात होते. त्यांच्या डोक्यावर मोठे मुकुट आणि शिरोभूषणे होती, उज्ज्वल कंकण आणि अंगठ्या, तांबड्या, मोठ्या डोळ्यांनी, रुंद छाती आणि बलवान हातांनी ते शोभायमान होते. हे दोघे मोठ्या पर्वतांसारखे घनदाट आणि जिवंत शिखरांसारखे हालचाल करत होते; नव्या मेघांसारखे दिसत होते, आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर सूर्याचा तेज झळकत होता. त्यांच्या हातांवर मोठ्या, गुंडाळलेल्या कंकणांनी, अत्यंत भयावह रूपात, त्यांच्या पावलांनी महासागराला हलवले. त्यांच्या हालचालींनी हरि, मधुसूदन, जो मधुचा संहारकर्ता आहे, त्याला देखील थरथरवले, जसा तो विश्रांती घेत होता; हे दोघे पुष्करात सर्व दिशांना फिरत होते. तेव्हा त्यांनी योगांमध्ये श्रेष्ठ, तेजस्वी, नारायणाच्या आज्ञेने सर्व प्राणी निर्माण करणाऱ्या ब्रह्माला पाहिले. त्यावेळी देव, सर्व लोक, मनातून उत्पन्न झालेले पुत्र आणि ऋषी उपस्थित होते; ते दोन्ही असुर, ब्रह्माला संबोधून बोलले. दुष्ट, युद्धासाठी उत्सुक, रागाने भरलेले, त्यांच्या डोळ्यांत क्रोध झळकत, त्यांनी विचारले: "तू कोण आहेस, कमळाच्या मध्यभागी बसलेला, पांढऱ्या पगडीत आणि चार हात असलेला?" "तू आमची अवहेलना करतोस, मोहाने बसला आहेस, इच्छाशून्य; चल, युद्ध कर—आम्हाला युद्ध दे, हे कमळातून जन्मलेला!" "आम्ही सर्वोच्च स्वामी आहोत, आमच्या उपस्थितीत तू महासागरात राहू शकत नाहीस; तुझ्यासाठी येथे कोण आहे, ज्याने तुला नेमले आहे?" "कोण आहे सृष्टीकर्ता, तुझा रक्षक कोण आहे, आणि त्याचे नाव काय आहे?" ब्रह्मा म्हणाला: "त्याला जगात भगवान म्हणतात, विष्णू, अनंत शक्तीचा धारक." "त्याच्यापासून मी जन्मलो; मला सृष्टीकर्ता म्हणून ओळख." मधु आणि कैटभ म्हणाले: "या जगात आमच्यापेक्षा उच्च काही नाही, हे महान ऋषी." "आम्ही संपूर्ण ब्रह्मांड रज आणि तमाने व्यापले आहे; आम्ही दोघे, रज आणि तमाचे मूर्त स्वरूप, ऋषींनाही मागे टाकतो." "आम्ही धर्म आणि सदाचार झाकतो, आणि सर्व जीवांसाठी अजिंक्य आहोत; जग आमच्यामुळे बांधले गेले आहे, आम्ही प्रत्येक युगात जिंकणे कठीण आहोत." "आम्ही धन आणि सुखाची इच्छा, यज्ञ, सर्व संपत्ती आहोत; जिथे आनंद, मद, भाग्य किंवा कीर्ती आहे, तिथे आम्ही आहोत." "कोणतीही इच्छा कोणाच्या मनात येते, ती आम्ही मानतो." ब्रह्मा म्हणाला: "पूर्वी, तुम्ही दोघे एकत्र असताना, पराभूत झाला होता." "मी सद्गुणाची स्थापना केली, आणि सत्यात शरण घेतले आहे; ज्याचे मन योगात एकरूप झाले आहे, जो सर्वोच्च आणि अविनाशी आहे, तोच सत्य आहे." "तोच रज आणि तमाचा निर्माता, ब्रह्मांडाचा मूळ, त्याच्यापासून सर्व प्राणी—सत्त्वगुणी आणि इतर—जन्म घेतात." "तोच वासुदेव तुमचा संहार करेल; मग, देव झोपलेला असताना, अनेक योजनांच्या विस्तारात—" "नारायणाने, आपल्या मायेमुळे, ब्रह्माला आपल्या हातातून उत्पन्न केले; मग, त्याच्या हातांनी तुम्ही दोघे, बलवान हातांनी, खेचले गेले." "तुम्ही दोघे, सैल झालेले, दोन मोठ्या पक्ष्यांसारखे फिरत होतात; मग, अनंत वासुदेवाकडे जाऊन, तुम्ही बोलले." "तुम्ही दोघे, नमस्कार करून, पद्मनाभ, हृषीकेश यांना वंदन केले, म्हणाले: 'आम्ही तुला विश्वाचा स्रोत म्हणून ओळखतो, तूच सर्वोच्च पुरुष आहेस.'" "आम्ही तुला आमचा कारण, बुद्धीचा मूळ, ज्याचे दृष्टी चुकत नाही, जो सत्य आहे, म्हणून ओळखतो; म्हणून आम्ही तुला शाश्वत समजतो." "म्हणून, हे देव, आम्ही तुझ्याकडे आलो आहोत, तुझा साक्षात्कार करण्याची इच्छा आहे; तू अचूक दृष्टी असलेला—युद्धात विजयी—तुला नमस्कार." "भगवान म्हणाले: 'तुम्ही मला का संबोधता, हे असुरांमध्ये श्रेष्ठ? तुमचे जीवन संपले आहे—पुन्हा जगायची इच्छा आहे का?'" "मधुकैटभ म्हणाले: 'हे प्रभु, जिथे कोणाचाही मृत्यू झाला नाही, तिथे आम्हाला मृत्यू दे; आणि हे महान तपस्वी, आम्हाला तुझे पुत्र व्हायचे आहे.'" "भगवान म्हणाले: 'तुम्हा दोघांसाठी तसेच होईल; हे कलियुगाच्या आगमनावेळी घडेल; तुम्ही तसेच व्हाल, यात शंका नाही; मी हे सत्य बोलतो.'" "मग, दोन महान असुरांना वर दिल्यानंतर, विश्वाचा शाश्वत आधार, देवांमध्ये श्रेष्ठ, त्या दोघांना—रज आणि तमाचे मूर्त रूप, काळ्या काजळासारखे दिसणारे—आपल्या मांडीवर ठेवून संहार केला, अमरांचा स्वामी." "मग ब्रह्मा, ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ, त्या कमळावर उभा राहिला, हात वर करून, तेजस्वी, कठोर तपात मग्न." "आपल्या तेजाने प्रकाशमान, अंधकार नष्ट करणारा, धर्मात्मा, हजार किरणांच्या सूर्यासारखा चमकत, बोलला." "मग, नारायण, अविनाशी परमात्मा, दुसरे रूप धारण करून, महान तेजाने उजळलेला, योगाचा अधिपती म्हणून तेथे आला." "कपिल, सांख्यशास्त्राचा ज्ञाता आणि ब्रह्माचे श्रेष्ठ पुत्र, हे दोघे महान आत्मा, आदरपूर्वक आणि एकाग्र, तेथे उपस्थित होते." "हे दोघे, विशाल ऊर्जा असलेले, उच्च आणि नीच यांची भेद जाणणारे, महान ऋषींच्या सन्मानाने, ब्रह्माजवळ आले आणि त्याला संबोधले." "ब्रह्मा, जो तीन लोकांत आदरणीय, विशाल आणि ब्रह्मांडात स्थिर, सर्व प्राण्यांचा प्रमुख आहे, त्याला त्यांनी विचारले." "त्यांचे शब्द ऐकून आणि त्यांच्या सर्वोच्च हेतू समजून, ब्रह्माने या तीन लोकांची निर्मिती केली, जसे ब्रह्माच्या वेदात सांगितले आहे." "त्याने एक पुत्र उत्पन्न केला, स्वतःपासून आणि पृथ्वीपासून; आणि त्याआधी, आणखी एक पुत्र त्याच्या मनातून जन्मला.