राघव, तुझ्याविना मला स्वर्गालाही काहीच मोल नाही; तू माझा पुत्र आहेस आणि तुझ्या कृपेने मी इंद्रलोक प्राप्त केला आहे, असे त्या राजाने अत्यंत प्रेमाने सांगितले. त्यानंतर राजा लक्ष्मणाशी म्हणाला, “माझ्या मुला, तू फार मोठे पुण्य कमावले आहेस; तुझ्या भावासमान तुलाही श्रेष्ठ दिव्य लोकांची प्राप्ती होईल.” राजा सीतेला हाक मारून म्हणाला, “धर्मपरायण स्त्री, आपल्या पतीबद्दल मनात राग धरू नकोस.” “मंगलदृष्टी असलेल्या सीते, तुझ्या पतीची कीर्ती नक्कीच सर्वोच्च होईल,” असे सांगून राम पुष्पक विमानात स्थिर बसले. तेवढ्यात, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या काहींनी लवकरच विभीषणाजवळ जाऊन सांगितले, “राम आणि सुग्रीव येथे आले आहेत.” रामाच्या आगमनाची वार्ता ऐकून विभीषणाने त्या गुप्तचरांना हवे तसे धन व रत्ने देऊन त्यांचा सन्मान केला. नंतर विभीषणाने आपले मंत्री आणि सेवक घेऊन लंकेला सुंदर अलंकारांनी सजवले आणि राम पुष्पक विमानात बसलेला दिसताच, जणू मेरू पर्वतावरचा सूर्यच प्रकट झाला असे वाटले. विभीषणाने आठ अंगांनी नमस्कार करून राघवाला वंदन केले आणि म्हणाला, “आज माझा जन्म सफल झाला, माझ्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या.” “कारण आज मी त्या दिव्य पायांचे दर्शन घेतले, जे संपूर्ण जगात पूजनीय आहेत, मी आज इंद्रासारख्या देवांमध्येही गौरव मिळवण्यास पात्र ठरलो.” “मी स्वतःला इंद्रापेक्षा मोठा समजतो, कारण मी रावणाच्या या तेजस्वी, रत्नांनी सजलेल्या घरात वसतो.” राम सिंहासनावर बसला असता, विभीषणाने त्याला अर्घ्य अर्पण केले आणि हात जोडून सुग्रीव व भरत यांनाही नमस्कार केला. विभीषण म्हणाला, “राम, ज्याने त्रैलोक्याचा कंटक नष्ट केला, त्याच्यासाठी मी काहीच देऊ शकत नाही; ही लंका, माझ्या पत्नी, मुले आणि मी स्वतः—हे सर्व मी तुला अर्पण करतो; हे सर्व तुझेच असो.” यानंतर लंकेतील सर्व नागरिक आणि रहिवासी, कुतूहलाने भरलेले, राघवाचे दर्शन घेण्यासाठी आले आणि विभीषणाला म्हणाले, “हे प्रभो, आम्हाला राम दाखवा.” विभीषणाने हे सर्व रामाला सांगितले. रामाच्या आज्ञेने भरताने त्यांच्या सर्व भेटवस्तू स्वीकारल्या. वानरराजाने त्या सर्व धन-रत्नांचे ढीग घेतले. अशा प्रकारे राम राक्षसांच्या निवासस्थानी तीन दिवस राहिला. चौथ्या दिवशी राम सभेत बसला असता, केकसीने आपल्या मुलाला सांगितले, “माझ्या मुला, मला रामाचे दर्शन घ्यायचे आहे.” “हे महान भाग्यशाली, या रामाचे म्हणजेच विष्णूचे दर्शन घेतल्याने मोठे पुण्य मिळते; सीता ही लक्ष्मी आहे, हे तुझ्या मोठ्या भावाला माहित नव्हते; तुझ्या वडिलांनी पूर्वी देवसभाेत हे जाहीर केले होते.” “विष्णू रघुकुलात दशरथाचा पुत्र म्हणून जन्म घेईल आणि दहा मुख असलेल्या राक्षसाचा नाश करील.” विभीषण म्हणाला, “मग असे कर, आई, नवव्या वराची स्वीकृती घे आणि चंदन लावलेले पात्र, दही, मध, अक्षता घे.” “दुर्वा घालून अर्घ्य अर्पण कर आणि राजकुमाराचे दर्शन घे; सरमा आणि इतर दिव्य स्त्रिया तुझ्यासोबत जाऊ देत.” “राघवाकडे जा; मी तुझ्यापुढे जाईन,” असे सांगून विभीषण रामाजवळ गेला. त्याने सर्व दानवांना, जे रामाचे दर्शन घेण्यासाठी जमले होते, दूर केले, सभा शुद्ध केली आणि रामाला आपल्या समोर उभे केले. विभीषण म्हणाला, “राजेंद्र, माझी विनंती ऐक; जिच्या पोटी दशग्रीव, कुम्भकर्ण आणि मी जन्मलो, ती आमची माता आहे—ती तुझे पाय पाहू इच्छिते; तिला दया दाखव.” राम म्हणाला, “माझ्या आईचे दर्शन घ्यावयाचे आहे, म्हणून मी तिच्याजवळ येईन; राक्षसराज, तू माझ्यापुढे जा.” हे आश्वासन देऊन राम आपल्या आसनावरून उठला, हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि आदरपूर्वक वंदन केले. राम म्हणाला, “तुम्ही येथे माझ्या धर्ममाते आहात आणि तुमच्या महान तप व पुण्यामुळेही; जो पुरुष तुमचे पाय पाहतो, तो पूर्णत्वास पोहोचतो. मी तुझे पाय पाहून अत्यंत संतुष्ट आहे, आई.” “जशी कौसल्या माझी आई आहे, तशीच तुम्हीही आहात.” केकसीने रामाला आशीर्वाद दिला, “दीर्घायुषी रहा, सुखी रहा.” ती म्हणाली, “माझ्या पतीने मला सांगितले होते, हे वीर, की विष्णू मानवी रूप घेऊन रघुकुलात देवांच्या कल्याणासाठी अवतरला आहे; दशग्रीवाचा नाश करण्यासाठी, विभीषणास समृद्धी देण्यासाठी, वालीचा वध करण्यासाठी आणि समुद्रावर सेतू बांधण्यासाठी तो दशरथपुत्र सर्व साध्य करील. आता मी तुझी ओळख पटवली, कारण माझ्या पतीचे शब्द आठवले.” “सीता ही लक्ष्मी आहे, तू विष्णू आहेस, हे देव, वानर—हे सर्व मला उमगले; आता मी घरी परतेन, पुत्रा—तुला चिरंतन कीर्ती लाभो.” सरमा म्हणाली, “हे प्रभो, अशोकवनात तुझी प्रिय जानकी माझ्या संगतीत पूर्ण एक वर्ष राहिली; ती सुखाने आहे.” “शत्रुंचा संहार करणाऱ्या, मी नेहमी सीतेच्या पायांची आठवण काढते; रात्रंदिवस माझ्या मनात येते, ‘कधी त्या देवीचे दर्शन मिळेल?’” “जानकीला देवराजाने इथे का आणले नाही? तू एकटा असशील तर तुझे तेज प्रकट होणार नाही, आणि तिच्याविना सीतेचेही तेज नाही.” “सीता तुझ्या जवळ असता उजळते आणि तू तिच्या संगतीत तेजस्वी दिसतोस.” असे ती म्हणत असताना, भरताने विचारले, “ही स्त्री कोण आहे?