ശ്രീവിഷ്ണുരുവാച- പൂര്വമാസീന്മഹാബാഹുര്ബ്രാഹ്മണോ വേദപാരഗഃ । സദാധ്യയനശീലസ്തു ദേവശര്മാ ഇതി ദ്വിജഃ
ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു: മുമ്പ് ഒരു ശക്തശരീരനായ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും പഠനത്തിൽ എപ്പോഴും താല്പര്യവും പുലർത്തുന്നവനായിരുന്നു. ദേവശർമൻ എന്നായിരുന്നു അവന്റെ പേര്.
അഗ്നിഹോത്രക്രിയായുക്തഃ ഷട്കര്മനിരതഃ സദാ । സര്വവര്ണേഷു സംപൂജ്യഃ സപുത്രപശുബാംധവഃ
അവൻ അഗ്നിഹോത്രം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുകയും, ആറു വിധ Bramha-കർമ്മങ്ങളിലും സ്ഥിരമായി താല്പര്യവാനായിരിക്കുകയും ചെയ്തു. എല്ലാ വർണ്ണക്കാരും അവനെ ആദരിക്കുകയും, അവൻ മക്കളും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയവനായിരുന്നു.
തസ്യ ബ്രാഹ്മണമുഖ്യസ്യ ഭഗ്നാ ച ഗൃഹവാഹിനീ । പ്രാപ്തേ ഭാദ്രപദേ മാസേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പംചമീ
ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്റെ വീട്ടിലെ ഭക്ഷ്യസാധനങ്ങൾ ഭാദ്രപദം മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷം അഞ്ചാം തീയതിയിൽ തീർന്നുപോയി.
പിതുഃക്ഷയാഹം കുരുതേ യതാത്മാ ച ജിതേംദ്രിയഃ । രാത്രൌ നിമംത്രയേദ്വിപ്രാന്സുഖസൌഭാഗ്യദായകാന്
തന്റെ അച്ഛൻ മരിച്ച ശേഷം, ആത്മസംയമനവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും പുലർത്തി, ആ ബ്രാഹ്മണൻ രാത്രിയിൽ സന്തോഷവും ഭാഗ്യവും നൽകുന്ന മറ്റു ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിച്ചു.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഭാംഡാന്യന്യാനി കാരയേത് । പാകം സര്വേഷു പാത്രേഷു സ കാരയതി ജായയാ
ശുദ്ധമായ പ്രഭാതം വന്നപ്പോൾ, അവൻ色色 പാത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി, ഭാര്യയോടൊപ്പം എല്ലാ പാത്രങ്ങളിലും വിഭവങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു.
അഷ്ടാദശരസോപേതം പിതൄണാം പ്രീതിദായകമ് । ആകാരണം തതോ ദത്ത്വാ വിപ്രാണാം ച പൃഥക്പൃഥക്
പതിനെട്ട് രുചികൾ ഉള്ള വിഭവങ്ങൾ പിതൃകൾക്ക് പ്രീതികരമായി തയ്യാറാക്കി, യഥാക്രമം ഹോമം നടത്തി, ഓരോ ബ്രാഹ്മണർക്കും വിഭവങ്ങൾ വേർവേർ ആയി നൽകി.
സര്വേ വിപ്രാസ്തു സംപ്രാപ്താ മധ്യാഹ്നേ വേദപാഠകാഃ । അര്ഘപാദ്യാദി വിധിവത്കൃതവാന്ദ്വിജസത്തമഃ
വേദപാരായണത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തി. ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ അർഘ്യം, പാദ്യം തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ യഥാവിധി നടത്തി.
രജസാ ദൂഷിതഃ ശ്രാദ്ധേ പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത്തദാ । ഗൃഹമധ്യേ ഗതാഃ സര്വേ ആസനേ തേ നിരൂപിതാഃ
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പൊടിപിടിച്ചതിനാൽ അവർ ശരീരം നന്നായി കഴുകി, പിന്നെ എല്ലാവരും വീട്ടിനകത്ത് ചെന്നു, ഓരോരുത്തരും തങ്ങൾക്ക് നിർദ്ദിഷ്ടമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.
പ്രദത്തം ഭോജനം തേന മിഷ്ടാന്നേന വിശേഷതഃ । വിധിനാ ച കൃതം ശ്രാദ്ധം പിംഡദാനപ്രപൂര്വകമ്
അവൻ അവർക്കു പ്രത്യേകിച്ച് മധുരസാദ്യവും ഉൾപ്പെടെ ഭക്ഷണം നൽകി, പിണ്ഡദാനത്തോടെ ആരംഭിച്ച് യഥാവിധി ശ്രാദ്ധം നടത്തി.
താംബൂലം ദക്ഷിണാം ചൈവ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച । സര്വം ദദൌ ദ്വിജേഭ്യോ വൈ പിതൃധ്യാനപരായണഃ
താംബൂലവും ദക്ഷിണയും色色 വസ്ത്രങ്ങളും അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സമർപ്പിച്ചു. അവൻ പിതൃധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയവനായിരുന്നു.
വിപ്രാ വിസര്ജിതാഃ സര്വേ ആശീര്വാദപരായണാഃ । ഗോത്രിണാം ബാംധവാനാം ച അന്യേഷാം ച ബുഭുക്ഷതാമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വിടവാങ്ങിച്ച്, അവർ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി. അവൻ തന്റെ ഗോത്രബന്ധുക്കളെയും മറ്റു വിശപ്പുള്ളവരെയും ഭക്ഷണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
ദത്തമന്നം തദാ തേന ഭോജനേ വിധിപൂര്വകമ് । നിശായാം തു കുടീദ്വാരേ ഉപവിഷ്ടോ യദാ തദാ
അവൻ എല്ലാവർക്കും യഥാവിധി അന്നം നൽകി. രാത്രിയിൽ തന്റെ കുടിലിന്റെ വാതിൽക്കൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ബ്രാഹ്മണ്യാ വാരി സംഗൃഹ്യ പാദപ്രക്ഷാലനം കൃതമ് । തദാ ശുനീ ബലീവര്ദൌ പരസ്പരമഭാഷതാമ്
അവന്റെ ഭാര്യ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് അവന്റെ കാലുകൾ കഴുകി. അപ്പോൾ ആ നായിയും കാളയുമൊക്കെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു കാംത വചോ മഹ്യം യാദൃക്കൃതവതീ വധൂഃ । താദൃശം സംപ്രവക്ഷ്യാമി നാന്യഥാ പ്രബ്രവീമ്യഹമ്
"പ്രിയേ, എനിക്ക് ആ വീട്ടമ്മ ചെയ്തത് നീ കേൾക്കണം. ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചത് പറയാം, മറ്റെന്തും പറയുന്നില്ല."
കദാചിദ്ദൈവയോഗേന ഗതാഹം പുത്രസദ്മനി । തത്രസ്ഥിതം പയഃ പാതും വധ്വാ ദൃഷ്ടം ന തത്പുനഃ
ഒരു ദിവസം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞാൻ മകന്റെ വീട്ടിൽ പോയി. അവിടെ നിന്നപ്പോൾ, ആ വീട്ടമ്മ പാലു കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടു, പിന്നെ അങ്ങനെ കണ്ടിട്ടില്ല.
പീതം പയസ്തു സര്പേണ തദ്ദൃഷ്ടം തു മയാ പുനഃ । പശ്ചാത്പീതം മയാ സമ്യക്ദൃഷ്ടം വധ്വാ തദാ പുനഃ
ആ പാൽ ഒരു പാമ്പ് കുടിച്ചതും ഞാൻ കണ്ടു. പിന്നീട്, ആ വീട്ടമ്മ തന്നെ ആ പാൽ ശരിയായി കുടിക്കുന്നത് ഞാൻ വീണ്ടും കണ്ടു.
തേന സംപര്കദോഷേണകടിര്ഭഗ്നാ ച മേ സദാ । തേന ദുഃഖേന ഭോ സ്വാമിന്ജാതാഹം ദുഃഖഭാഗിനീ । ഭഗ്നാ കടിശ്ച സംജാതാ ഹ്യാഹാരോ നൈവ രോചതേ
അത് സ്പർശിച്ചതിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടാണ് എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും കടി തകർന്നത്. ആ വേദന കൊണ്ട്, സ്വാമിനേ, ഞാൻ ദുഃഖഭാഗ്യവതിയായി. കടി തകർന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഇനി ഭക്ഷണം ഇഷ്ടമില്ല.
ബലീവര്ദ്ദ ഉവാച- ശൃണു ത്വം ശുനി വക്ഷ്യാമി മമ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । അസ്മിന്വൈ ദിവസേ പ്രാപ്തേ ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഭോജനമ്
കാള പറഞ്ഞു: നായേ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം ഞാൻ പറയാം, നീ കേൾക്കൂ. ഇന്നത്തെ ഈ ദിവസം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുമ്പോൾ...
കാരിതം മമ പുത്രേണ മമ ചിംതാ തു നോ കൃതാ । നോദകം ന തൃണം ചൈവ ന ദത്തം കേനചിത്ക്വചിത്
എന്റെ മകനു കൊണ്ട് കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തെങ്കിലും, അവന് ഒരിക്കലും എന്നെ ഓര്ത്തില്ല. ആരും എവിടെയും എനിക്ക് വെള്ളം പോലും നല്കിയില്ല, ഒരു പുല്ല് തണ്ടു പോലും അര്പ്പിച്ചില്ല.
അനാഹാരോഹ്യഹം പാപീ ബദ്ധോഽസ്മിന്പാപഭാവിതഃ । പൂര്വപാപവിശേഷേണ ജാതം ശുനി ന സംശയഃ
ഞാന് പാപിയായാണ് ഇവിടെ അനാഹാരിയായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. മുന് ജന്മത്തിലെ പ്രത്യേകമായ ഒരു പാപം കൊണ്ടാണ് ഞാന് നായയായി ജനിച്ചത് — ഇതില് സംശയമില്ല.
തദ്വാക്യം തു തദാ ദേവി ശ്രുതം പുത്രേണ ധീമതാ । മമായം തു പിതാ സാക്ഷാജ്ജാതോ മമ ഗൃഹേ പശുഃ
അപ്പോള് ദേവി, ബുദ്ധിമാനായ മകന് ആ വാക്കുകള് കേട്ടു: 'ഇവന് തന്നെയാണ് എന്റെ അച്ഛന്, എന്റെ വീട്ടില് തന്നെ ഒരു മൃഗമായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.'
ഇയം തു ജനനീ സാക്ഷാന്മമ ചൈവ ന സംശയഃ । ദൈവയോഗാച്ഛുനീ ജാതാ കിം കരോമി സുനിശ്ചയമ്
'ഇവളാണ് എന്റെ അമ്മ, ഇതില് സംശയമില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാല് അവള് നായയായി ജനിച്ചു. ഞാന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയും? ഇതാണ് സത്യം.'
ഏവം വിചാര്യാസൌ വിപ്രോ നൈവ നിദ്രാമവാപ സഃ । രാത്രൌ ചിംതാപരോ ഭൂത്വാ സ്മരന്വിശ്വേശ്വരം പരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ബ്രാഹ്മണന് ഉറങ്ങാന് കഴിഞ്ഞില്ല; രാത്രി മുഴുവന് വിഷമത്തില് ആഴപ്പെട്ട്, പരമേശ്വരനെ ഓര്ത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാധര്മപരോഽഹം ച മമൈവം ച കഥം ശുഭമ് । വിചാരയിത്വാ ച തതോ രാത്രൌ സുപ്തസ്തദാ പുനഃ
'നാനാതരം ധര്മ്മങ്ങളില് ഞാന് ഏര്പ്പെട്ടിട്ടും, എനിക്ക് ഇങ്ങനെ എങ്ങനെയാണ് ഭാവുകം ഉണ്ടാകുക?' ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ശേഷം, ആ രാത്രി പിന്നെ ഉറങ്ങിപ്പോയി.
പ്രഭാതേ വിമലേ പ്രാപ്തേ ഋഷീണാം പുരതോ ഗതഃ । തേഷാം മധ്യേ വസിഷ്ഠേന തസ്യ സുസ്വാഗതം കൃതമ്
പ്രഭാതത്തിലെ ശുദ്ധമായ സമയത്ത്, അവന് ഋഷിമാരുടെ മുമ്പില് എത്തി; അവരില് വസിഷ്ഠന് അവനെ ഹൃദയപൂര്വ്വം സ്വാഗതം ചെയ്തു.
ബ്രൂഹി ത്വം ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ തവാഗമനകാരണമ് । ഇതി പൃഷ്ടസ്തദാ വിപ്രഃ പ്രണാമമകരോത്തദാ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ വരവിന് കാര്യം പറയൂ.' ഇങ്ങനെ ചോദിക്കുമ്പോള് ബ്രാഹ്മണന് ആദരപൂര്വ്വം നമസ്കരിച്ചു.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ അദ്യ മേ സഫലാ ക്രിയാ । അദ്യ മേ പിതരസ്തൃപ്താ ദുര്ലഭാത്തവ ദര്ശനാത്
'ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി, എന്റെ കര്മ്മങ്ങള് ഫലപ്രദമായി; ഇന്ന് എന്റെ പിതാക്കന്മാര് തൃപ്തരായി, കാരണം നിങ്ങളുടെ ദര്ശനം എന്നെ ലഭിച്ചു — അതു ദുർലഭമാണ്.'
യഥോക്തം ച കൃതം ശ്രാദ്ധം ദ്വിജാശ്ചൈവ സുഭോജിതാഃ । കുടുംബിനാം തു സര്വേഷാം ഭോജനം കാരിതം തഥാ
'നിര്ദേശിച്ചപോലെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി, ദ്വിജന്മാരെ നന്നായി ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വീട്ടിലുള്ള എല്ലാവരെയും ഭക്ഷണം നല്കി സംതൃപ്തരാക്കി.'
ഭോജനാനംതരം പ്രാപ്താ ശുനീ തത്ര ഉവാച ഹ । അസ്മാകം തു ഗൃഹേ ഹ്യേകോ ബലീവര്ദസ്തു വര്ത്തതേ
ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ നായ പെണ് അവിടെ പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ വീട്ടില് ഒരു കാളയുണ്ട്.'
തം പതിം പ്രതിവാക്യം യദ്ദിവജ മത്തഃ ശൃണുഷ്വ തത് । ഗൃഹേസ്ഥിതം ദുഗ്ധഭാംഡമഹിനാ ദൂഷിതം മയാ
'ഭര്ത്താവേ, ഞാന് പറയുന്നത് കേള്ക്കൂ: വീട്ടില് ഇരിക്കുമ്പോള് പാല് പാത്രത്തില് വിഷം കലര്ന്നുപോയി.'