ഏഹ്യാഗച്ഛസ്വ പശ്യ സ്വവാപീം താമവിയോഗദാമ്। അവിയോഗശ്ച സര്വൈശ്ച കൂപ ഏവാത്ര ജായതേ
വാ, നീ സ്വയം അവിടത്തെ അവിയോഗദായകമായ കിണർ കാണൂ. ഈ കിണറിലാണ് എല്ലാവർക്കും വേർപാടില്ലായ്മ ലഭിക്കുന്നത്.
ആമുഷ്മികേ ചൈഹികേ ച ജീവതോപി മൃതസ്യ വാ। ഏതദ്വാക്യം മുനീംദ്രസ്യ ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചശേഷവും—മഹർഷിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ...
സസ്മാര രാമോ രാജാനം തദാ ദശരഥം നൃപ। ഭരതം സഹ ശത്രുഘ്ന്രംഭാതൄനന്യാംശ്ചനാഗരാന്
അന്നേരം രാമൻ ദശരഥമഹാരാജാവിനെയും, ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും, അമ്മമാരെയും അയോധ്യയിലെ മറ്റു ജനങ്ങളെയും ഓർമ്മിച്ചു.
ഏവംചിംതയതസ്തസ്യ സംധ്യാകാലോ വ്യജായത। ഉപാസ്യ പശ്ചിമാം സംധ്യാം മുനിഭിഃസഹ രാഘവഃ
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ സന്ധ്യാകാലം എത്തി; രാഘവൻ ഋഷിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പശ്ചിമസന്ധ്യാ പൂജ നടത്തി.
സുഷ്വാപ താം നിശാം തത്ര ഭ്രാതൃഭാര്യാസമന്വിതഃ। വിഭാവര്യവസാനേ തു സ്വപ്നാംതേ രഘുനംദനഃ
അവിടെ സഹോദരന്മാരുടെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെയും കൂടെ ആ രാത്രി രാമൻ ഉറങ്ങി; രാത്രി കഴിഞ്ഞ് ഉണർന്നപ്പോൾ,
പിത്രാ മാത്രാ തഥാ ചാന്യൈരയോധ്യായാം സ്ഥിതഃ കില। വിവാഹമംഗലേ വൃത്തേ ബഹുഭിര്ബാംധവൈഃ സഹ
അവൻ അച്ഛനോടും അമ്മയോടും മറ്റും ചേർന്ന് അയോധ്യയിൽ, വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് അനേകം ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി കാണപ്പെട്ടു എന്ന് പറയുന്നു.
സമാസീനഃ സഭാര്യോഽസാവൃഷിഭിഃ പരിവാരിതഃ। ലക്ഷ്മണേനാപ്യേവമേവ ദൃഷ്ടോഽസൌ സീതയാ തഥാ
അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിമാർ ചുറ്റും ഇരുന്നിരുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ ലക്ഷ്മണനും സീതയും അവനെ കണ്ടു.
പ്രഭാതേ തു മുനീനാം തത്സര്വമേവ പ്രകീര്തിതമ്। ഋഷിഭിശ്ച തഥേത്യുക്തഃ സത്യമേതദ്രഘൂത്തമ
രാവിലെ ഈ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു; അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇത് സത്യമാണു രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ.'
മൃതസ്യ ദര്ശനേ ശ്രാദ്ധം കാര്യമാവശ്യകം സ്മൃതമ്। വൃദ്ധികാമാസ്തു പിതരസ്തഥാ ചൈവാന്നകാംക്ഷിണഃ
മരിച്ചവരെ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടാൽ ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; പിതാക്കന്മാർക്ക് വളർച്ചയും അന്നവും ആഗ്രഹമുണ്ട്.
ദദംതി ദര്ശനം സ്വപ്നേ ഭക്തിയുക്തസ്യ രാഘവ। അവിയോഗസ്തു തേ ഭ്രാത്രാ പിത്രാ ച ഭരതേന ച
ഭക്തിയുള്ളവർക്കാണ് പിതാക്കന്മാർ സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകുന്നത്, രാഘവാ; സഹോദരന്മാരിൽ നിന്നും അച്ഛനിൽ നിന്നും ഭരതനിൽ നിന്നും നിനക്ക് യാതൊരു വേർപാടുമില്ല.
ചതുര്ദശാനാം വര്ഷാണാം ഭവിതാ രാഘവ ധ്രുവമ്। കുരു ശ്രാദ്ധം തഥാ വീര രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച
നിശ്ചയമായും പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകും, രാഘവാ; അതിനാൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം, വീരാ.
അമീ ച ഋഷയഃ സര്വേ തവ ഭക്താഃ കൃതക്ഷണാഃ। അഹം ച ജമദഗ്നിശ്ച ഭാരദ്വാജശ്ച ലോമശഃ
നിന്റെ ഭക്തരായ ഈ ഋഷിമാർ എല്ലാം തയ്യാറാണ്; ഞാനും ജമദഗ്നിയും ഭാരദ്വാജനും ലോമശനും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
ദേവരാതഃ ശമീകശ്ച ഷഡേതേ വൈ ദ്വിജോത്തമാഃ। ശ്രാദ്ധേ ച തേ മഹാബാഹോ സംഭാരാംസ്ത്വമുപാഹര
ദേവരാതനും ശമീകനും — ഈ ആറു മഹർഷിമാരാണ് ശ്രാദ്ധത്തിന് പ്രധാനമായവർ; മഹാബാഹുവേ, ശ്രാദ്ധത്തിനാവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ നീ ഒരുക്കണം.
മുഖ്യം ചേംഗുദിപിണ്യാകം ബദരാമലകൈഃ സഹ। ശ്രീഫലാനി ച പക്വാനി മൂലം ചോച്ചാവചം ബഹു
പ്രധാനമായ ഭോജനം എങ്കിൽ ഇംഗുടി പിണ്യാക്കം, കൂടെ ബദരിയും നെല്ലിക്കയും; പാകമായ തേങ്ങയും, വിവിധതരം കിഴങ്ങുകളും വേണം.
മാര്ഗേണ ചാഥ മാംസേന ധാന്യേന വിവിധേന ച। തൃപ്തിം പ്രയച്ഛ വിപ്രാണാം ശ്രാദ്ധദാനേന സുവ്രത
വഴിയിൽ കിട്ടിയ മാംസവും വിവിധതരം ധാന്യങ്ങളും കൊണ്ടു, ശ്രാദ്ധം നൽകി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം, സദാചാരനേ.
പുഷ്കരാരണ്യമാസാദ്യ നിയതോ നിയതാശനഃ। പിതൄംസ്തര്പയതേ യസ്തു സോശ്വമേധമവാപ്നുയാത്
പുഷ്കരാരണ്യത്തിൽ എത്തി, നിയന്ത്രിതഭക്ഷണവും ആത്മനിയന്ത്രണവും പാലിച്ച് പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുന്നവന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
സ്നാനാര്ഥം തു വയം രാമ ഗച്ഛാമോ ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരമ്। ഇത്യുക്ത്വാ തേ ഗതാഃ സര്വേ മുനയോ രാഘവം നൃപ
'സ്നാനത്തിനായി നാം ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു,' എന്ന് പറഞ്ഞ് എല്ലാ ഋഷിമാരും രാഘവനേ, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണം ചാബ്രവീദ്രാമോ മേധ്യമാഹര മേ മൃഗമ്। ശുദ്ധേക്ഷണം ച ശശകം കൃഷ്ണശാകം തഥാ മധു
അപ്പോൾ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഹോമയോഗ്യമായ ഒരു മൃഗവും, ശുദ്ധമായ കണ്ണുള്ള ഒരു മുയലും, കറുത്ത ചീരയും തേനും കൊണ്ടുവരിക.'
ജംബീരാണി ച മുഖ്യാനി മൂലാനി വിവിധാനി ച। പക്വാനി ച കപിത്ഥാനി ഫലാന്യന്യാനി യാനി ച
'മികച്ച ജമ്പീരഫലങ്ങളും, വിവിധതരം കിഴങ്ങുകളും, പാകമായ കപിത്തഫലങ്ങളും മറ്റുള്ള ഫലങ്ങളും കൊണ്ടുവരിക.'
താന്യാഹരസ്വ വൈ ശ്രാദ്ധേ ക്ഷിപ്രമേവാസ്തു ലക്ഷ്മണ। തഥാ തത്കൃതവാന്സര്വം രാമാദേശാച്ച രാഘവഃ
'ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിനായി ഉടൻ കൊണ്ടുവരിക, ലക്ഷ്മണാ.' അങ്ങനെ രാമന്റെ കല്പനപ്രകാരം രാഘവൻ എല്ലാം ചെയ്തു.
ബദരേങ്ഗുദിശാകാനി മൂലാനി വിവിധാനി ച। തത്രാഹൃത്യ ച രാമേണ കൂടാകാരഃ കൃതോ മഹാന്
രാമൻ ബദരിയും ഇങ്ങുഡി മരവും മറ്റു പലതരത്തിലുള്ള വേരുകളും ശേഖരിച്ചു, അവകൊണ്ട് വലിയ ഒരു കുടിലാകൃതിയിലുള്ള കുടിൽ നിർമ്മിച്ചു.
പരിപക്വം ച ജാനക്യാ സിദ്ധം രാമേ നിവേദിതമ്। സ്നാത്വാ രാമോ യോഗവാപ്യാം മുനീംസ്താനനുപാലയന്
ജനകിയുടെ മകൾ പൂർണ്ണമായി പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം രാമനു സമർപ്പിച്ചു. യോഗവാപിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം രാമൻ മുനിമാരെ പരിചരിച്ചു.
മധ്യാഹ്നാച്ചലിതേ സൂര്യേ കാലേ കുതപകേ തഥാ। ആയാതാ ഋഷയഃ സര്വേ യേ രാമേണാനുമംത്രിതാഃ
മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞ് കൃത്യമായ സമയത്ത്, രാമൻ ക്ഷണിച്ചിരുന്ന എല്ലാ മുനിമാരും അപ്പോൾ എത്തി.
താനാഗതാന്മുനീന്ദൃഷ്ട്വാ വൈദേഹീ ജനകാത്മജാ। രാമാംതികം പരിത്യജ്യ വ്രീഡിതാഽന്യത്ര സംസ്ഥിതാ
അവിടെ എത്തിയ മുനിമാരെ കണ്ടു, ജനകന്റെ മകൾ വൈദേഹി രാമന്റെ അടുപ്പിൽ നിന്ന് മാറി, ലജ്ജയോടെ വേറൊരു സ്ഥലത്ത് നിന്നു.
വിസ്മയോത്ഫുല്ലനയനാ ചിംതയാനാ ച വേപതീ। ബ്രാഹ്മണാ നേഹ ജാനംതി ശ്രാദ്ധകാലേ ഹ്യുപസ്ഥിതാഃ
ആശ്ചര്യത്തോടെ കണ്ണുകൾ വീർപ്പിച്ച്, ഭയത്താൽ വിറച്ച്, അവൾ ആലോചിച്ചു; ശ്രാദ്ധത്തിനായി എത്തിയ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവളെ തിരിച്ചറിയില്ലായിരുന്നു.
രാമേണ ഭോജിതാ വിപ്രാഃ സ്മൃത്യുക്തേന യഥാവിധി। വൈദിക്യശ്ച കൃതാസ്സര്വാഃ സത്ക്രിയാ യാസ്സമീരിതാഃ
രാമൻ സ്മരണാപൂർവകമായി വിധിപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; വേദികരീതിയിൽ നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ ചടങ്ങുകളും നിർവഹിച്ചു.
പുരാണോക്തോ വിധിശ്ചൈവ വൈശ്വദേവികപൂര്വകഃ। ഭുക്തവത്സു ച വിപ്രേഷു ദത്വാ പിംഡാന്യഥാക്രമമ്
പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിയും, വൈശ്വദേവം മുമ്പായി നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം ക്രമമനുസരിച്ച് പിണ്ടം നൽകി.
പ്രേഷിതേഷു യഥാശക്തി ദത്വാ തേഷു ച ദക്ഷിണാമ്। ഗതേഷു വിപ്രമുഖ്യേഷു പ്രിയാം രാമോഽബ്രവീദിദമ്
ശക്തിയനുസരിച്ച് പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകി, അവർ പോയശേഷം രാമൻ പ്രിയപ്പെട്ടവളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കിമര്ഥം സുഭ്രു നഷ്ടാസി മുനീന്ദൃഷ്ട്വാ ത്വിഹാഗതാന്। തത്സര്വം ത്വമിദം തത്വം കാരണം വദ മാചിരമ്
സുന്ദരഭ്രുവളേ, ഇവിടെ എത്തിയ മുനിമാരെ കണ്ടപ്പോൾ നീ എവിടേക്ക് മറഞ്ഞു? ഇതെല്ലാം സത്യവും കാരണം വേഗം പറയണം.
ഭവിതവ്യം കാരണേന തച്ച ഗോപ്യം ന മേ കുരു। ശാപിതാസി മമ പ്രാണൈര്ലക്ഷ്മണസ്യ ശുചിസ്മിതേ
എന്ത് കാരണമാണെങ്കിലും, അതെനിക്ക് മറച്ചു വയ്ക്കരുത്; നീ എന്റെ ജീവനും ലക്ഷ്മണന്റെയും ബന്ധമായവളാണ്, ശുചിസ്മിതേ.