അവിയോഗാ ച സുരസാ വാപീ രഘുകുലോദ്വഹ। തഥാ സൌഭാഗ്യകൂപോന്യഃ സുജലോ രഘുനംദന
രഘുകുലത്തിലെ മഹാനേ, അവിടെ അവിയോഗ എന്ന മനോഹരമായ കിണറും, ശുദ്ധജലമുള്ള മറ്റൊരു ഭാഗ്യപ്രദമായ കിണറും ഉണ്ട്.
തേഷു പിംഡപ്രദാനേന പിതരോ മോക്ഷമാപ്നുയുഃ। ആഭൂതസംപ്ലവം കാലമേതദാഹ പിതാമഹഃ
അവിടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചാൽ പിതാക്കന്മാർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. മഹാപ്രളയകാലത്ത് പിതാമഹൻ ഇതാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.
തത്ര രാഘവ ഗച്ഛസ്വ ഭൂയോപ്യാഗമനം ക്രിയാഃ। തഥേതി ചോക്ത്വാ രാമോപി ഗമനായ മനോ ദധേ
രാഘവാ, നീ അവിടെ ചെന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും ആ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം. 'അതെ' എന്നു പറഞ്ഞ്, രാമൻ യാത്രയ്ക്ക് മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
ഋക്ഷവംതമഭിക്രമ്യ നഗരം വൈദിശം തഥാ। ചര്മണ്വതീം സമുത്തീര്യ പ്രാപ്തോസൌ യജ്ഞപര്വതമ്
അവൻ ഋക്ഷപർവതം കടന്ന്, വൈദിശ നഗരം പിന്നിട്ട്, ചർമണ്വതി നദി കടന്ന്, യജ്ഞപർവതത്തിലെത്തി.
തമതിക്രമ്യ വേഗേന മധ്യമേ പുഷ്കരേ സ്ഥിതഃ। പിതൄന്സംതര്പയാമാസ അദ്ഭിര്ദേവാംശ്ച സര്വശഃ
അവിടെയും അതിൽ വേഗത്തിൽ കടന്ന്, മധ്യ പുഷ്കരത്തിൽ നിന്നു, പിതാക്കന്മാരെ വെള്ളംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ദേവന്മാരെയും സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചു.
സ്നാനാവസാനേ രാമേണ മാര്കംഡോ മുനിപുംഗവഃ। ആഗച്ഛന്ശിഷ്യസംയുക്തോ ദൃഷ്ടസ്തത്രൈവ ധീമതാ
സ്നാനം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ അവിടെ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വരുന്ന മഹർഷി മാർകണ്ഡേയനെ കണ്ടു.
ഗത്വാ വൈ സംമുഖം തസ്യ പ്രണിപത്യ ച സാദരമ്। പൃഷ്ടോഽവിയോഗദഃ കൂപഃ കതമസ്യാം ദിശി പ്രഭോ
അവന്റെ നേരെ ചെന്നു, ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, 'പ്രഭോ, വേർപാടില്ലാത്ത അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന കിണർ ഏത് ദിശയിലാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
സുതോ ദശരഥസ്യാഹം രാമോ നാമ ജനൈഃ സ്മൃതഃ। സൌഭാഗ്യവാപീം താം ദ്രഷ്ടുമഹം പ്രാപ്തോത്രിശാസനാത്
ഞാൻ ദശരഥന്റെ മകനാണ്, രാമൻ എന്ന പേരിൽ എല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെടുന്നവൻ. അത്രിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ആ ഭാഗ്യവാപി കാണാൻ ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തത്സ്ഥാനം തൌ ച വൈ കൂപൌ ഭഗവാന്പ്രബ്രവീതു മേ। ഏവമുക്തശ്ച രാമേണ മാര്കംഡഃ പ്രത്യുവാച ഹ
ആ സ്ഥലം എവിടെയാണെന്നും ആ കിണറുകൾ എവിടെയാണെന്നും ദയവായി എനിക്ക് പറയണമെന്ന് രാമൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, മാർകണ്ഡേയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച। സാധു രാഘവ ഭദ്രം തേ സുകൃതം ഭവതാ കൃതമ്। തീര്ഥയാത്രാപ്രസംഗേന യത്പ്രാപ്തോസീഹ സാംപ്രതമ്
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: രാഘവാ, നിനക്ക് ആശംസകൾ. നീ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി ഇവിടെ വന്നത് വളരെ നല്ല പ്രവൃത്തിയാണ്.
ഏഹ്യാഗച്ഛസ്വ പശ്യ സ്വവാപീം താമവിയോഗദാമ്। അവിയോഗശ്ച സര്വൈശ്ച കൂപ ഏവാത്ര ജായതേ
വാ, നീ സ്വയം അവിടത്തെ അവിയോഗദായകമായ കിണർ കാണൂ. ഈ കിണറിലാണ് എല്ലാവർക്കും വേർപാടില്ലായ്മ ലഭിക്കുന്നത്.
ആമുഷ്മികേ ചൈഹികേ ച ജീവതോപി മൃതസ്യ വാ। ഏതദ്വാക്യം മുനീംദ്രസ്യ ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചശേഷവും—മഹർഷിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ...
സസ്മാര രാമോ രാജാനം തദാ ദശരഥം നൃപ। ഭരതം സഹ ശത്രുഘ്ന്രംഭാതൄനന്യാംശ്ചനാഗരാന്
അന്നേരം രാമൻ ദശരഥമഹാരാജാവിനെയും, ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും, അമ്മമാരെയും അയോധ്യയിലെ മറ്റു ജനങ്ങളെയും ഓർമ്മിച്ചു.
ഏവംചിംതയതസ്തസ്യ സംധ്യാകാലോ വ്യജായത। ഉപാസ്യ പശ്ചിമാം സംധ്യാം മുനിഭിഃസഹ രാഘവഃ
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ സന്ധ്യാകാലം എത്തി; രാഘവൻ ഋഷിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പശ്ചിമസന്ധ്യാ പൂജ നടത്തി.
സുഷ്വാപ താം നിശാം തത്ര ഭ്രാതൃഭാര്യാസമന്വിതഃ। വിഭാവര്യവസാനേ തു സ്വപ്നാംതേ രഘുനംദനഃ
അവിടെ സഹോദരന്മാരുടെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെയും കൂടെ ആ രാത്രി രാമൻ ഉറങ്ങി; രാത്രി കഴിഞ്ഞ് ഉണർന്നപ്പോൾ,
പിത്രാ മാത്രാ തഥാ ചാന്യൈരയോധ്യായാം സ്ഥിതഃ കില। വിവാഹമംഗലേ വൃത്തേ ബഹുഭിര്ബാംധവൈഃ സഹ
അവൻ അച്ഛനോടും അമ്മയോടും മറ്റും ചേർന്ന് അയോധ്യയിൽ, വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് അനേകം ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി കാണപ്പെട്ടു എന്ന് പറയുന്നു.
സമാസീനഃ സഭാര്യോഽസാവൃഷിഭിഃ പരിവാരിതഃ। ലക്ഷ്മണേനാപ്യേവമേവ ദൃഷ്ടോഽസൌ സീതയാ തഥാ
അവൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഋഷിമാർ ചുറ്റും ഇരുന്നിരുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ ലക്ഷ്മണനും സീതയും അവനെ കണ്ടു.
പ്രഭാതേ തു മുനീനാം തത്സര്വമേവ പ്രകീര്തിതമ്। ഋഷിഭിശ്ച തഥേത്യുക്തഃ സത്യമേതദ്രഘൂത്തമ
രാവിലെ ഈ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു; അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇത് സത്യമാണു രഘുവംശശ്രേഷ്ഠാ.'
മൃതസ്യ ദര്ശനേ ശ്രാദ്ധം കാര്യമാവശ്യകം സ്മൃതമ്। വൃദ്ധികാമാസ്തു പിതരസ്തഥാ ചൈവാന്നകാംക്ഷിണഃ
മരിച്ചവരെ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടാൽ ശ്രാദ്ധം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; പിതാക്കന്മാർക്ക് വളർച്ചയും അന്നവും ആഗ്രഹമുണ്ട്.
ദദംതി ദര്ശനം സ്വപ്നേ ഭക്തിയുക്തസ്യ രാഘവ। അവിയോഗസ്തു തേ ഭ്രാത്രാ പിത്രാ ച ഭരതേന ച
ഭക്തിയുള്ളവർക്കാണ് പിതാക്കന്മാർ സ്വപ്നത്തിൽ ദർശനം നൽകുന്നത്, രാഘവാ; സഹോദരന്മാരിൽ നിന്നും അച്ഛനിൽ നിന്നും ഭരതനിൽ നിന്നും നിനക്ക് യാതൊരു വേർപാടുമില്ല.
ചതുര്ദശാനാം വര്ഷാണാം ഭവിതാ രാഘവ ധ്രുവമ്। കുരു ശ്രാദ്ധം തഥാ വീര രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച
നിശ്ചയമായും പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകും, രാഘവാ; അതിനാൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം, വീരാ.
അമീ ച ഋഷയഃ സര്വേ തവ ഭക്താഃ കൃതക്ഷണാഃ। അഹം ച ജമദഗ്നിശ്ച ഭാരദ്വാജശ്ച ലോമശഃ
നിന്റെ ഭക്തരായ ഈ ഋഷിമാർ എല്ലാം തയ്യാറാണ്; ഞാനും ജമദഗ്നിയും ഭാരദ്വാജനും ലോമശനും ഇവിടെ ഉണ്ട്.
ദേവരാതഃ ശമീകശ്ച ഷഡേതേ വൈ ദ്വിജോത്തമാഃ। ശ്രാദ്ധേ ച തേ മഹാബാഹോ സംഭാരാംസ്ത്വമുപാഹര
ദേവരാതനും ശമീകനും — ഈ ആറു മഹർഷിമാരാണ് ശ്രാദ്ധത്തിന് പ്രധാനമായവർ; മഹാബാഹുവേ, ശ്രാദ്ധത്തിനാവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ നീ ഒരുക്കണം.
മുഖ്യം ചേംഗുദിപിണ്യാകം ബദരാമലകൈഃ സഹ। ശ്രീഫലാനി ച പക്വാനി മൂലം ചോച്ചാവചം ബഹു
പ്രധാനമായ ഭോജനം എങ്കിൽ ഇംഗുടി പിണ്യാക്കം, കൂടെ ബദരിയും നെല്ലിക്കയും; പാകമായ തേങ്ങയും, വിവിധതരം കിഴങ്ങുകളും വേണം.
മാര്ഗേണ ചാഥ മാംസേന ധാന്യേന വിവിധേന ച। തൃപ്തിം പ്രയച്ഛ വിപ്രാണാം ശ്രാദ്ധദാനേന സുവ്രത
വഴിയിൽ കിട്ടിയ മാംസവും വിവിധതരം ധാന്യങ്ങളും കൊണ്ടു, ശ്രാദ്ധം നൽകി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം, സദാചാരനേ.
പുഷ്കരാരണ്യമാസാദ്യ നിയതോ നിയതാശനഃ। പിതൄംസ്തര്പയതേ യസ്തു സോശ്വമേധമവാപ്നുയാത്
പുഷ്കരാരണ്യത്തിൽ എത്തി, നിയന്ത്രിതഭക്ഷണവും ആത്മനിയന്ത്രണവും പാലിച്ച് പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുന്നവന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
സ്നാനാര്ഥം തു വയം രാമ ഗച്ഛാമോ ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരമ്। ഇത്യുക്ത്വാ തേ ഗതാഃ സര്വേ മുനയോ രാഘവം നൃപ
'സ്നാനത്തിനായി നാം ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു,' എന്ന് പറഞ്ഞ് എല്ലാ ഋഷിമാരും രാഘവനേ, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണം ചാബ്രവീദ്രാമോ മേധ്യമാഹര മേ മൃഗമ്। ശുദ്ധേക്ഷണം ച ശശകം കൃഷ്ണശാകം തഥാ മധു
അപ്പോൾ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഹോമയോഗ്യമായ ഒരു മൃഗവും, ശുദ്ധമായ കണ്ണുള്ള ഒരു മുയലും, കറുത്ത ചീരയും തേനും കൊണ്ടുവരിക.'
ജംബീരാണി ച മുഖ്യാനി മൂലാനി വിവിധാനി ച। പക്വാനി ച കപിത്ഥാനി ഫലാന്യന്യാനി യാനി ച
'മികച്ച ജമ്പീരഫലങ്ങളും, വിവിധതരം കിഴങ്ങുകളും, പാകമായ കപിത്തഫലങ്ങളും മറ്റുള്ള ഫലങ്ങളും കൊണ്ടുവരിക.'
താന്യാഹരസ്വ വൈ ശ്രാദ്ധേ ക്ഷിപ്രമേവാസ്തു ലക്ഷ്മണ। തഥാ തത്കൃതവാന്സര്വം രാമാദേശാച്ച രാഘവഃ
'ഇവയെല്ലാം ശ്രാദ്ധത്തിനായി ഉടൻ കൊണ്ടുവരിക, ലക്ഷ്മണാ.' അങ്ങനെ രാമന്റെ കല്പനപ്രകാരം രാഘവൻ എല്ലാം ചെയ്തു.