നൃണാം ഭവതി സൌഖ്യാനി തഥൈശ്വര്യം തപോഽക്ഷയമ്। ത്രീണി ശൃങ്ഗാണി ശുഭ്രാണി ത്രീണി പ്രസ്രവണാനി ച
അവിടെ മനുഷ്യർക്കു സന്തോഷവും ഐശ്വര്യവും അക്ഷയമായ തപസ്സും ലഭിക്കും. മൂന്നു പ്രകാശമുള്ള മലശിഖരങ്ങളും മൂന്നു ശുദ്ധജലസ്രോതസ്സുകളും അവിടെ ഉണ്ട്.
പുഷ്കരാണി തഥാ ത്രീണി നവിദ്മസ്തത്ര കാരണമ്। കനീയാംസം മധ്യമം ച തൃതീയം ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരമ്
അങ്ങനെ തന്നെ അവിടെ മൂന്നു പുഷ്കരങ്ങളും ഉണ്ട്; അതിന് കാരണം ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. ഒന്നാണ് ചെറുത്, മറ്റൊന്ന് നടുവിലത്തേത്, മൂന്നാമത്തേത് വലിയ പുഷ്കരം.
ശൃംഗശബ്ദാഭിധാനാനി ശുഭപ്രസ്രവണാനി ച। ബ്രഹ്മാവിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രോ നിത്യം സന്നിഹിതാസ്ത്രയഃ
മലകളുടെയും ശുദ്ധജലസ്രോതസ്സുകളുടെയും പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ സ്ഥലത്ത് ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ — ഈ മൂവരും എല്ലായ്പ്പോഴും സന്നിഹിതരാണ്.
പുഷ്കരേഷു മഹാരാജാ നാതഃ പുണ്യതമം ഭുവി। വിരജം വിമലം തോയം ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതമ്
പൃഥ്വിയിൽ പുഷ്കരത്തേക്കാൾ പുണ്യമായിടം മറ്റൊന്നുമില്ല, മഹാരാജാവേ. അവിടെയുള്ള വെള്ളം പാവനവും നിർമലവും മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്.
ബ്രഹ്മലോകസ്യ പന്ഥാനം ധന്യാഃ പശ്യംതി പുഷ്കരം। യസ്തു വര്ഷശതം സാഗ്രമഗ്നിഹോത്രമുപാസതേ
പുഷ്കരം ദർശിക്കുന്ന ഭാഗ്യശാലികൾക്ക് ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കുള്ള വഴി കാണാം. അവിടെ നൂറുവർഷം അഗ്നിഹോത്രം ആചരിക്കുന്നവൻ—
കാര്തികീം വാ വസേദേകാം പുഷ്കരേ സമമേവ ച। കര്തുമ്മയാ ന ശകിതം കര്മണാ നൈവ സാധിതമ്
അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കാർത്തികമാസം പുഷ്കരത്തിൽ വസിച്ചാലും അതുപോലെ. അത്തരം പ്രവർത്തികൾ ഞാൻ ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, പ്രവർത്തിയാൽ നേടാനും കഴിഞ്ഞില്ല.
തദയത്നാത്ത്വയാ താത മൃത്യുസ്സര്വഹരോ ജിതഃ। തത്ര ദൃഷ്ടസ്സ ദേവേശോ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ
അതിനാൽ, മകനേ, നീ യാതൊരു ശ്രമവും കൂടാതെ മരണത്തെ — എല്ലാം അപഹരിക്കുന്നതിനെ — ജയിച്ചു. അവിടെ ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ബ്രഹ്മാവിനെ, ലോകപിതാമഹനെ, നീ കണ്ടു.
നാന്യോ മര്ത്യസ്ത്വയാ തുല്യോ ഭവിതാ ജഗതീതലേ। അഹം വൈ തോഷിതോ യേന പഞ്ചവാര്ഷികജന്മനാ
ഭൂമിയിൽ നിന്നോടു തുല്യനായ മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ ഉണ്ടാകില്ല. അഞ്ചുവയസ്സുള്ള ജനനത്തിലൂടെ എന്നെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവൻ നീയാണല്ലോ.
വരേണ ത്വം മദീയേന ഉപമാം ചിരജീവിനാമ്। ഗമിഷ്യസി ന സന്ദേഹസ്തഥാശീര്വചനമ്മമ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ ദീർഘായുസ്സുള്ളവരുടെ സമാനത്വം നേടും — ഇതിൽ സംശയമില്ല; ഇതാണ് എന്റെ ആശീർവാദം.
ഏവം വദന്തി തേ സര്വേ വ്രജ ലോകാന്യഥേപ്സിതാന്। ഏവം ലബ്ധപ്രസാദേന മൃകണ്ഡുതനയേന ച
ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും പറയുന്നു: 'നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ലോകങ്ങളിൽ പോകൂ.' ഇങ്ങനെ, മൃകണ്ടുവിന്റെ മകന്റെ കൃപയാൽ—
ആശ്രമഃസ്ഥാപിതസ്തേന മാര്കണ്ഡാശ്രമ ഇത്യുത। തത്ര സ്നാത്വാ ശുചിര്ഭൂത്വാ വാജപേയഫലം ലഭേത്
അവൻ അവിടെ ഒരു ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു, അത് മാർകണ്ടേയാശ്രമം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായാൽ വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും.
സര്വപാപവിശുദ്ധാത്മാ ചിരായുര്ജായതേ നരഃ। പുലസ്ത്യ ഉവാച। തഥാന്യം തേ പ്രവക്ഷ്യാമി ഇതിഹാസം പുരാതനമ്
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായ മനുഷ്യൻ ദീർഘായുസ്സുകാരനാകും. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: 'ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു പുരാതനചരിത്രം പറയും.'
യഥാ രാമേണ വൈ തീര്ഥം പുഷ്കരം തു വിനിര്മിതമ്। ചിത്രകൂടാത്പുരാ രാമോ മൈഥില്യാ ലക്ഷ്മണേന ച
രാമൻ എങ്ങനെ പുഷ്കരം എന്ന തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ചുവെന്നത്; പുരാതനകാലത്ത് രാമൻ, സീതയും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ചിത്രകൂടത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
അത്രേരാശ്രമമാസാദ്യ പപ്രച്ഛ മുനിസത്തമമ്। രാമ ഉവാച। കാനി പുണ്യാനി തീര്ഥാനി കിം വാ ക്ഷേത്രം മഹാമുനേ
അത്രിയുടെ ആശ്രമം എത്തി, മഹർഷിയെ രാമൻ ചോദിച്ചു: 'മഹർഷേ, ഏതാണ് പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങൾ? ഏതാണ് വിശുദ്ധമായ ക్షേത്രം?'
യത്ര ഗത്വാ നരോ യോഗിന്വിയോഗം സഹ ബംധുഭിഃ। നൈവ പ്രാപ്നോതി ഭഗവന്തന്മമാചക്ഷ്വ സുവ്രത1.33.
സുജനനേ, യോഗിമാരോടോ കുടുംബാംഗങ്ങളോടോ വേർപാട് അനുഭവിക്കാത്ത ഒരു വിശുദ്ധസ്ഥലം എവിടെയാണെന്ന് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ.
അനേന വനവാസേന രാജ്ഞസ്തു മരണേന ച। ഭരതസ്യ വിയോഗേന പരിതപ്യേ ഹ്യഹം ത്രിഭിഃ
കാടിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നതും രാജാവിന്റെ മരണവും ഭരതനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടുമാണ് എന്നെ ഈ മൂന്നു ദു:ഖങ്ങളിൽ കെടുത്തുന്നത്.
തദ്വാക്യം രാഘവേണോക്തം ശ്രുത്വാ വിപ്രര്ഷഭസ്തദാ। ധ്യാത്വാ ച സുചിരം കാലമിദം വചനമബ്രവീത്
രാഘവൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ദീർഘമായി ധ്യാനിച്ച്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അത്രിരുവാച। സാധു പൃഷ്ടം ത്വയാ വീര രഘൂണാം വംശവര്ധന। മമ പിത്രാ കൃതം തീര്ഥം പുഷ്കരം നാമ വിശ്രുതമ്
അത്രി പറഞ്ഞു: രാഘുവംശത്തെ മഹാശൂരാ, നീ ചോദിച്ചതു വളരെ നല്ലതാണു. എന്റെ അച്ഛൻ സ്ഥാപിച്ച, പ്രശസ്തമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്, അതിന്റെ പേര് പുഷ്കരം.
പര്വതൌ ദ്വൌ ച വിഖ്യാതൌ മര്യാദാ യജ്ഞപര്വതൌ। കുംഡത്രയം തയോര്മധ്യേ ജ്യേഷ്ഠമധ്യകനിഷ്ഠകമ്
അവിടെ രണ്ടു പ്രശസ്തമായ പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്, യജ്ഞപർവതങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ആ രണ്ടിനും ഇടയിൽ മൂന്നു കുളങ്ങൾ ഉണ്ട്—വയസ്സിൽ മൂത്തത്, മധ്യത്തിലുള്ളത്, ചെറുത്.
തേഷു ഗത്വാ ദശരഥം പിംഡദാനേന തര്പയ। തീര്ഥാനാം പ്രവരം തീര്ഥം ക്ഷേത്രാണാമപി ചോത്തമമ്
നീ അവിടെ ചെന്നു ദശരഥനു പിണ്ടം അർപ്പിച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. അതാണ് തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠവും ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവുമാണ്.
അവിയോഗാ ച സുരസാ വാപീ രഘുകുലോദ്വഹ। തഥാ സൌഭാഗ്യകൂപോന്യഃ സുജലോ രഘുനംദന
രഘുകുലത്തിലെ മഹാനേ, അവിടെ അവിയോഗ എന്ന മനോഹരമായ കിണറും, ശുദ്ധജലമുള്ള മറ്റൊരു ഭാഗ്യപ്രദമായ കിണറും ഉണ്ട്.
തേഷു പിംഡപ്രദാനേന പിതരോ മോക്ഷമാപ്നുയുഃ। ആഭൂതസംപ്ലവം കാലമേതദാഹ പിതാമഹഃ
അവിടെ പിണ്ടം അർപ്പിച്ചാൽ പിതാക്കന്മാർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. മഹാപ്രളയകാലത്ത് പിതാമഹൻ ഇതാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.
തത്ര രാഘവ ഗച്ഛസ്വ ഭൂയോപ്യാഗമനം ക്രിയാഃ। തഥേതി ചോക്ത്വാ രാമോപി ഗമനായ മനോ ദധേ
രാഘവാ, നീ അവിടെ ചെന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും ആ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം. 'അതെ' എന്നു പറഞ്ഞ്, രാമൻ യാത്രയ്ക്ക് മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
ഋക്ഷവംതമഭിക്രമ്യ നഗരം വൈദിശം തഥാ। ചര്മണ്വതീം സമുത്തീര്യ പ്രാപ്തോസൌ യജ്ഞപര്വതമ്
അവൻ ഋക്ഷപർവതം കടന്ന്, വൈദിശ നഗരം പിന്നിട്ട്, ചർമണ്വതി നദി കടന്ന്, യജ്ഞപർവതത്തിലെത്തി.
തമതിക്രമ്യ വേഗേന മധ്യമേ പുഷ്കരേ സ്ഥിതഃ। പിതൄന്സംതര്പയാമാസ അദ്ഭിര്ദേവാംശ്ച സര്വശഃ
അവിടെയും അതിൽ വേഗത്തിൽ കടന്ന്, മധ്യ പുഷ്കരത്തിൽ നിന്നു, പിതാക്കന്മാരെ വെള്ളംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ദേവന്മാരെയും സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചു.
സ്നാനാവസാനേ രാമേണ മാര്കംഡോ മുനിപുംഗവഃ। ആഗച്ഛന്ശിഷ്യസംയുക്തോ ദൃഷ്ടസ്തത്രൈവ ധീമതാ
സ്നാനം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ അവിടെ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വരുന്ന മഹർഷി മാർകണ്ഡേയനെ കണ്ടു.
ഗത്വാ വൈ സംമുഖം തസ്യ പ്രണിപത്യ ച സാദരമ്। പൃഷ്ടോഽവിയോഗദഃ കൂപഃ കതമസ്യാം ദിശി പ്രഭോ
അവന്റെ നേരെ ചെന്നു, ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, 'പ്രഭോ, വേർപാടില്ലാത്ത അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന കിണർ ഏത് ദിശയിലാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
സുതോ ദശരഥസ്യാഹം രാമോ നാമ ജനൈഃ സ്മൃതഃ। സൌഭാഗ്യവാപീം താം ദ്രഷ്ടുമഹം പ്രാപ്തോത്രിശാസനാത്
ഞാൻ ദശരഥന്റെ മകനാണ്, രാമൻ എന്ന പേരിൽ എല്ലാവർക്കും അറിയപ്പെടുന്നവൻ. അത്രിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ആ ഭാഗ്യവാപി കാണാൻ ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തത്സ്ഥാനം തൌ ച വൈ കൂപൌ ഭഗവാന്പ്രബ്രവീതു മേ। ഏവമുക്തശ്ച രാമേണ മാര്കംഡഃ പ്രത്യുവാച ഹ
ആ സ്ഥലം എവിടെയാണെന്നും ആ കിണറുകൾ എവിടെയാണെന്നും ദയവായി എനിക്ക് പറയണമെന്ന് രാമൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, മാർകണ്ഡേയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മാര്കംഡേയ ഉവാച। സാധു രാഘവ ഭദ്രം തേ സുകൃതം ഭവതാ കൃതമ്। തീര്ഥയാത്രാപ്രസംഗേന യത്പ്രാപ്തോസീഹ സാംപ്രതമ്
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: രാഘവാ, നിനക്ക് ആശംസകൾ. നീ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി ഇവിടെ വന്നത് വളരെ നല്ല പ്രവൃത്തിയാണ്.