സരസ്വതീ നദീം പ്രാപ്യ ന സ്നാനേ നിയമഃ ക്വചിത്। ഭുക്തേ വാ ന ച വാ ഭുക്തേ ദിവാ വാ യദി വാ നിശി
സരസ്വതി നദിയിൽ എത്തിയാൽ കുളിക്കാൻ യാതൊരു നിയന്ത്രണവും ഇല്ല; ഭക്ഷണം കഴിച്ചിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ, പകൽ ആയാലും രാത്രി ആയാലും അതൊന്നും പ്രശ്നമല്ല.
തത്തീര്ഥം സര്വത്തീര്ഥാനാം പ്രാചീനം പ്രവരം സ്മൃതത്। പാപഘ്നം പുണ്യജനനം പ്രാണിനാം പരികീര്തിതമ്
ആ തീർത്ഥം കിഴക്കൻ ദിശയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പാപം നശിപ്പിക്കുകയും പുണ്യം ജനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവയാണെന്ന് ജീവികൾക്കായി പ്രസിദ്ധമാണ്.
യേ പുനര്ഭാവിതാത്മാനസ്തത്ര സ്നാത്വാ ജനാര്ദനമ്। പൂജയന്തി യഥാശക്തി തേ പ്രയാംതി ത്രിവിഷ്ടപമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവർ അവിടെ കുളിച്ച്, തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിക്കുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
ദേവാനാം പ്രവരോ വിഷ്ണുസ്തേന യത്ര സരസ്വതീ। സേവിതാ തത്പരം തീര്ഥം ക്ഷിതൌ ബ്രഹ്മസുതോഽബ്രവീത്
ദേവന്മാരിൽ വിഷ്ണു ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ; അവിടെയാണ് സരസ്വതി സേവിക്കപ്പെടുന്നത്; ആ പരമമായ തീർത്ഥം ഭൂമിയിൽ ബ്രഹ്മപുത്രൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തതസ്തസ്മാന്മഹാതീര്ഥം മന്യമാനാ മഹോദയമ്। മംദാകിനീമുദീക്ഷംതീ സ്ഥിതാ തത്ര സരസ്വതീ
അതിനാൽ ആ മഹാതീർത്ഥത്തെ മഹോദയമെന്ന് കരുതി, സരസ്വതി അവിടെ നിന്നു, മന്ദാകിനിയെ നോക്കി നില്ക്കുന്നു.
തത്തീര്ഥം സര്വതീര്ഥാനാം പരം സ്വായംഭുവോഽബ്രവീത്। മംദാകിന്യാസമം യത്ര പ്രാപ്യ പുണ്യസമാഗമമ്
സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടത്തെ തീർത്ഥം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു; അവിടെ മന്ദാകിനിയിലേതുപോലെയുള്ള മഹാപുണ്യസംഗമം ലഭിക്കുന്നു.
തത്രസ്ഥാനേ സ്ഥിതാ ദേവൈഃ സ്തുതാ ദേവീ സരസ്വതീ। മത്വാ ചൈകാകിനീം താം തു ദീനാസ്യാം ദീനമാനസാം
അവിടത്തെ സ്ഥലത്ത്, ദേവതകൾ വാഴ്ത്തിയ സരസ്വതിദേവി, താനൊറ്റയാളാണെന്നു കരുതി, ദു:ഖിതമായ മുഖത്തോടും മനസ്സോടും അവിടെ നിന്നു.
സഖീം തദാഽസൃജദ്ബ്രഹ്മാ രൂപിണീം വിമലേക്ഷണാമ്। ഹരിണീം ഹരിരപ്യാശു ജജ്ഞേ കമലലോചനാമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവൾക്കു ഒരു സുഹൃത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു, രൂപവതിയും നിർമ്മലദൃഷ്ടിയുമുള്ളവളെ; ഹരിയും ഉടൻ കമലനയനിയായ ഒരു ഹരിണിയായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വജ്രിണീമപി ദേവേശോ വജ്രപാണിര്വിസൃഷ്ടവാന്। സുകുരംഗരുചിം ദേവോ നീലകംഠോ വൃഷധ്വജഃ1.32.
വജ്രം കൈവശമുള്ള ദേവേന്ദ്രനും ഒരു സുഹൃത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു, പൊന്നുപോലുള്ള ഭംഗിയുള്ളവളെ; നീലകണ്ഠനും വൃഷധ്വജനും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.
സഖീം സംജനയാമാസ സരസ്വത്യാസ്ത്രിലോചനഃ। വിലോക്യമാനാ സാ രാജന്സഖീഭിഃ സുരസുംദരീ
ത്രിലോചനൻ സരസ്വതിക്ക് ഒരു സുഹൃത്ത് സൃഷ്ടിച്ചു; ആ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൾ, രാജാവേ, ദേവസുന്ദരിമാരിൽ ഏറ്റവും ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
പ്രഹൃഷ്ടാ യാതുമാരബ്ധാ ദേവാദേശാന്മഹാനദീ। തതഃ സഖീഭിഃ സാര്ദ്ധം സാ പ്രാചീനാഗംതുമുദ്യതാ
ദേവന്മാർ ആ മഹാനദിയിലേക്ക് പോകാൻ ആനന്ദത്തോടെ തയ്യാറായി. അതിനുശേഷം അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം അവളും കിഴക്കോട്ട് പോകാൻ ഉത്സുക്കളായി.
സരസ്വതീ സമസ്താനാം താസാം ശ്രേഷ്ഠതമാ സ്മൃതാ। പ്രാചീസരസ്വതീതോയം യേ പിബംതി മൃഗാ ഭുവി
അവരിൽ എല്ലാവരിലും സരസ്വതിയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമയെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിലെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ കിഴക്കൻ സരസ്വതിയുടെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ—
തേപി സ്വര്ഗം ഗമിഷ്യംതി യജ്ഞൈര്ദ്വിജവരാ യഥാ। ചിംതാമണിരിവാത്രൈഷാ പ്രാചീ ജ്ഞേയാ സരസ്വതീ
—അവരും യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി ദ്വിജന്മാർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോകുന്നതുപോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും. ഈ കിഴക്കൻ സരസ്വതി ഇവിടെ ചിന്താമണിപോലെയാണ് അറിയേണ്ടത്.
തഥാ കാമഫലസ്യേയം ഹേതുഭൂതാ മഹാനദീ। ദക്ഷിണാം ദിശമാലോക്യ പുനഃ പശ്ചാന്മുഖീ ഗതാ
ഇങ്ങനെ, ഈ മഹാനദി ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ കാരണമാകുന്നു. അവൾ തെക്കോട്ട് നോക്കി, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിഞ്ഞു.
ഉക്താ തയാ തഥാ ഗംഗാ ദിശം പ്രാചീം വ്രജസ്വ ഹ। വിസ്മര്തവ്യാ ന ചാഹം തേ വ്രജ ദേവി യഥാഗതമ്
അവൾ ഗംഗയോട് പറഞ്ഞു: 'നീ കിഴക്കോട്ട് പോവുക. എന്നെ മറക്കരുത്, ദേവി, നീ വന്നപോലെ തിരിച്ച് വരിക.'
ഭീഷ്മ ഉവാച। മാര്കംഡേയേന വൈ രാമഃ കഥമത്ര പ്രബോധിതഃ। കഥം സമാഗമോ ഭൂതഃ കസ്മിന്കാലേ കദാ മുനേ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: മാർകണ്ടേയൻ രാമനെ ഇവിടെ എങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു? അവർ തമ്മിൽ എങ്ങനെ കണ്ടുമുട്ടി, എപ്പോൾ, ഏത് സമയത്ത്, മഹർഷേ?
മാര്കംഡേയഃ കസ്യ സുതഃ കഥം ജാതോ മഹാതപാഃ। നാമ്നോഽസ്യ നിഗമം ബ്രൂഹി യഥാഭൂതം മഹാമുനേ
മാർകണ്ടേയൻ ആരുടെ മകനാണ്? ആ മഹാതപസ്വി എങ്ങനെ ജനിച്ചു? അവന്റെ വംശവും പേരും യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞുതരിക, മഹാമുനി.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। അഥ തേ സംപ്രവക്ഷ്യാമി മാര്കംഡേയോദ്ഭവം പുനഃ। പുരാകല്പേ മുനിഃ പൂര്വം മൃകംഡുര്നാമ വിശ്രുതഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ നിന്നോട് വീണ്ടും മാർകണ്ടേയന്റെ ജനനകഥ പറയാം. പഴയ കാലത്ത്, മൃകണ്ടു എന്ന പ്രശസ്തനായ ഒരു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭൃഗോഃ പുത്രോ മഹാഭാഗഃ സഭാര്യസ്തപ്തവാംസ്തപഃ। തസ്യ പുത്രസ്തദാ ജാതോ വസതസ്തു വനാംതരേ
അവൻ ഭൃഗുവിന്റെ ഭാഗ്യശാലിയായ മകനായിരുന്നു. ഭാര്യയോടൊപ്പം കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. വനത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ അവനൊരു മകൻ ജനിച്ചു.
സപംചവാര്ഷികോ ഭൂതോ ബാല ഏവ ഗുണാധികഃ। ജ്ഞാനിനാ സ തദാ ദൃഷ്ടോ ഭ്രമന്ബാലസ്തദാംഗണേ
ആ കുട്ടിക്ക് അഞ്ചുവയസ്സായപ്പോൾ തന്നെ, ബാലനായിട്ടും ഗുണങ്ങളിൽ അതിക്രമം കാണിച്ചു. അപ്പോൾ ഒരു ജ്ഞാനി അവനെ അങ്കണത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിൽ കണ്ടു.
സ്ഥിത്വാ സ സുചിരം കാലം ഭാവ്യര്ഥം പ്രത്യബുധ്യത। തസ്യ പിത്രാ സ വൈ പൃഷ്ടഃ കിയദായുഃ സുതസ്യ മേ
അവിടെ ദീർഘകാലം നിന്ന ശേഷം, ആ ജ്ഞാനി തന്റെ ലക്ഷ്യം മനസ്സിലാക്കി. പിന്നെ അച്ഛൻ മകന്റെ ആയുസ്സിനെക്കുറിച്ച് അവനോട് ചോദിച്ചു.
സംഖ്യായാചക്ഷ്വ വര്ഷാണി തസ്യാല്പാന്യധികാനി വാ। മൃകംഡുനൈവമുക്തസ്തു സ ജ്ഞാനീ വാക്യമബ്രവീത്
'അവന്റെ ആയുസ്സ് എത്ര വർഷമാണെന്ന്, കുറവോ കൂടുതലോ എന്നെ അറിയിക്കൂ,' എന്ന് മൃകണ്ടു ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ ആ ജ്ഞാനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഷണ്മാസമായുഃ പുത്രസ്യ ധാത്രാ സൃഷ്ടം മുനീശ്വര। നൈവ ശോകസ്ത്വയാ കാര്യഃ സത്യമേതദുദാഹൃതമ്
'നിന്റെ മകന്റെ ആയുസ്സ് സ്രഷ്ടാവു ആറുമാസം മാത്രമായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠാ. നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു.'
സ തച്ഛ്രുത്വാ വചോ ഭീഷ്മ ജ്ഞാനിനാ യദുദാഹൃതമ്। അഥോപനയനം ചക്രേ ബാലകസ്യ പിതാ തദാ
ഭീഷ്മാ, ജ്ഞാനി പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അച്ഛൻ ആ ബാലന്റെ ഉപനയനസംസ്കാരം നടത്തി.
ആഹ ചൈനം പിതാപുത്രമൃഷീംസ്ത്വമഭിവാദയ। ഏവമുക്തഃ സ വൈ പിത്രാ പ്രഹൃഷ്ടശ്ചാഭിവാദനേ
അച്ഛൻ മകനോട് പറഞ്ഞു: 'മുനിമാരെ വന്ദനം ചെയ്യു.' അച്ഛൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ സന്തോഷത്തോടെ വന്ദനം ചെയ്തു.
ന വര്ണാ വര്ണതാം വേത്തി സര്വവര്ണാഭിവാദനഃ। പംചമാസാസ്ത്വതിക്രാംതാ ദിവസാഃ പംചവിംശതിഃ
അവൻ വർണ്ണഭേദങ്ങൾ അറിയില്ലായിരുന്നു, എല്ലാവർക്കും വന്ദനം ചെയ്തു. അപ്പോൾ അഞ്ചുമാസവും ഇരുപത്തിയഞ്ചു ദിവസവും കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
മാര്ഗേണാഥ സമായാതാ ഋഷയസ്തത്ര സപ്ത വൈ। ബാലേന തേന തേ ദൃഷ്ടാഃ സര്വേ ചാപ്യഭിവാദിതാഃ
അപ്പോൾ ആ വഴി ഏഴു മുനിമാർ അവിടെ എത്തി. ആ ബാലൻ അവരെ കണ്ടു, എല്ലാവരെയും വന്ദിച്ചു.
ആയുഷ്മാന്ഭവ തൈരുക്തഃ സ ബാലോ ദംഡമേഖലീ। ഉക്ത്വൈവം തേ പുനര്ബാലമപശ്യന്ക്ഷീണജീവിതമ്
അവർ ആ ദണ്ഡവും മേഖലയുമുള്ള ബാലനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ദീർഘായുസ്സോടെ ഇരിക്കട്ടെ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവന്റെ ആയുസ്സ് തീരാൻ പോകുന്നതു അവർ കണ്ടു.
ദിനാനി പംച തസ്യായുര്ജ്ഞാത്വാ ഭീതാശ്ച തേ നൃപ। തം ഗൃഹീത്വാ ബാലകം ച ഗതാസ്തേ ബ്രഹ്മണോംതികമ്
അവന്റെ ആയുസ്സ് അഞ്ചു ദിവസം മാത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞു ഭയപ്പെട്ട്, അവർ ആ ബാലനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി.
പ്രതിമുച്യ ച തം രാജന്പ്രണിപേതുഃ പിതാമഹമ്। അയമാവേദിതസ്തൈസ്തു തേന ബ്രഹ്മാഭിവാദിതഃ
അവനെ വിട്ടുവിട്ട ശേഷം, രാജാവേ, അവർ ബ്രഹ്മാവിന് വന്ദനം ചെയ്തു; എല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു, ബ്രഹ്മാവിനെ യഥാവിധി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.