ക്രമേണ ബ്രഹ്മജാ പശ്ചാത്സംഗതാ തു സഖീജനമ്। ജ്യേഷ്ഠമധ്യമയോര്മധ്യേ സംഗമോ ലോകവിശ്രുതഃ
പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ സഖികളെ കാണാൻ ചേർന്നു; മൂത്തവരും മധ്യവയസ്സുകാരും തമ്മിലുള്ള ആ സംഗമം ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
പശ്ചാന്മുഖീ ബ്രഹ്മസുതാ ജാഹ്നവീ തു ഉദങ്മുഖീ। തതസ്തേ വിബുധാഃ സര്വേ പുഷ്കരം യേ സമാഗതാഃ
പിന്നീട് ബ്രഹ്മപുത്രി പടിഞ്ഞാറോട്ടും, ജാഹ്നവി വടക്കോട്ടും മുഖം തിരിച്ചു; അപ്പോൾ പുഷ്കരത്തിൽ കൂടിയിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും—
വിദിത്വാ ദുഷ്കരം കര്മ തസ്യാ സ്തുതിമകാരയന്। ത്വം ബുദ്ധിസ്ത്വം മതിര്ലക്ഷ്മീസ്ത്വം വിദ്യാ ത്വം ഗതിഃ പരാ
അവളുടെ ദുർഗ്രഹ്യമായ പ്രവർത്തി അറിഞ്ഞ് അവർ സ്തുതിച്ചു: 'നീ ജ്ഞാനമാണ്, നീ വിവേകമാണ്, നീ ലക്ഷ്മിയാണ്, നീ വിദ്യയാണ്, നീ പരമഗതിയാണ്.'
ത്വം ശ്രദ്ധാ ത്ത്വം പരാ നിഷ്ഠാ ബുദ്ധിര്മേധാ രതിഃ ക്ഷമാ। ത്വം സിദ്ധിസ്ത്വം സ്വധാ സ്വാഹാ ത്വം പവിത്രം മതം മഹത്
'നീ വിശ്വാസമാണ്, നീ പരമനിശ്ചയമാണ്, നീ ബുദ്ധിയാണ്, നീ ധീശക്തിയാണ്, നീ സന്തോഷമാണ്, നീ ക്ഷമയാണ്; നീ സിദ്ധിയാണ്, നീ സ്വധാ, നീ സ്വാഹാ, നീ മഹാപവിത്രമായ സത്യമാണ്.'
സംധ്യാ രാത്രിഃ പ്രഭാ ഭൂതിര്മേധാ ശ്രദ്ധാ സരസ്വതീ। യജ്ഞ വിദ്യാ മഹാവിദ്യാ ഗുഹ്യവിദ്യാ ച ശോഭനാ
സന്ധ്യ, രാത്രി, പ്രകാശം, സമൃദ്ധി, ബുദ്ധി, വിശ്വാസം, സരസ്വതീദേവി, യജ്ഞം, ജ്ഞാനം, മഹാജ്ഞാനം, രഹസ്യജ്ഞാനം — ഇതെല്ലാം അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ളവയാണ്.
ആന്വീക്ഷികീ തു യാ വാര്താ ദംഡനീതിശ്ച കഥ്യതേ। നമോസ്തു തേ പുണ്യജലേ നമഃ സാഗരഗാമിനി
അന്വേഷണം, ഉപജീവനം, ശാസനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. പുണ്യജലമേ, നിനക്കു വന്ദനം; സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നവളേ, നിനക്കു പ്രണാമം.
നമസ്തേ പാപനിര്മോകേ നമോ ദേവി ജഗത്പ്രിയേ। ഏവം സ്തുതാ ഹി സാ ദേവീ ദിവ്യാ സ്വാര്ഥപരായണൈഃ
പാപങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നവളേ, നിനക്കു വന്ദനം; ലോകത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ട ദേവിയേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവി, സ്വാർത്ഥപരായണരായ ഭക്തന്മാരാൽ —
ഏവം സാ പ്രാങ്മുഖീ തത്ര സ്ഥിതാ ദേവീ സരസ്വതീ। സര്വതീര്ഥമയീ ദേവീ സര്വാമരസമന്വിതാ
അങ്ങനെ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, സരസ്വതീദേവി അവിടെ നിലകൊണ്ടു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായ ദേവിയും, എല്ലാ അമരന്മാരും കൂടെ നിന്നു.
പ്രാചീ സേതി ബുധൈര്ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മണോ വചനം തഥാ। തത്ര ശുദ്ധാവടംനാമ തീര്ഥം പൈതാമഹം സ്മൃതമ്
പണ്ഡിതന്മാർ അവളെ പ്രാചി എന്നു അറിയണം; അതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക്. അവിടെ ശുദ്ധാവട എന്ന പേരിൽ ഒരു പുണ്യതീർത്ഥം ഉണ്ട്, പിതാമഹന്മാരുടെ തീർത്ഥമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ദര്ശനേനാപി വൈ തസ്യ മഹാപാതകിനോപി യേ। ഭോഗിഭോഗാന്സമശ്നംതി വിശുദ്ധാ ബ്രഹ്മണോംതികേ
അവിടെ ദർശനം മാത്രം ചെയ്താലും, വലിയ പാപികളായവർക്കും, അവർ അനുഭവസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്ത് വിശുദ്ധരായി തീരുന്നു.
പ്രായോപവേശം യേ തത്ര പ്രകുര്വംതി നരോത്തമാഃ। തേ മൃതാ ബ്രഹ്മയാനേന ദിവം യാംത്യകുതോഭയാഃ
അവിടെ പ്രായോപവേശം ചെയ്യുന്ന ഉത്തമപുരുഷന്മാർ, മരിച്ചാൽ, ഭയമില്ലാതെ ബ്രഹ്മയാനത്തിൽ കയറി സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
തത്രാല്പമപി യൈര്ദാനം ദത്തം ബ്രഹ്മവിദാത്മനാമ്। ജന്മാംതരശതം തേഷാം തൈര്ദത്തം ഭാവിതാത്മനാമ്
ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായവർ അവിടെ ചെറിയ ദാനം പോലും നൽകിയാൽ, ആ ഭാവനയുള്ള ആത്മാക്കൾക്ക് നൂറു ജന്മങ്ങൾ ആ ദാനഫലം അനുഭവിക്കാം.
ഖണ്ഡസ്ഫുടിതസംസ്കാരം തത്ര കുര്വന്തി യേ നരാഃ। തേ ബ്രഹ്മലോകമാസാദ്യ മോദന്തേ സുഖിനസ്സദാ
അവിടെ തകർന്ന് ചിതറിപ്പോയ അസ്ഥികൾക്ക് സംസ്കാരം ചെയ്യുന്നവർ, ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
യോഽത്ര പൂജാജപോഹോമഃ കൃതോ ഭവതി ദേഹിനാമ്। അനന്തം തത്ഫലം സര്വം ബ്രഹ്മഭക്തിരതാത്മനാമ്
അവിടെ ദേഹികളാൽ പൂജ, ജപം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്താൽ, ബ്രഹ്മഭക്തരായവർക്കു അതിന്റെ ഫലം അനന്തമാണ്.
തത്ര ദീപപ്രദാനേന ജ്ഞാനചക്ഷുരതീംദ്രിയഃ। പ്രാപ്നോതി ധൂപദാനേന സ്ഥാനം ബ്രഹ്മനിഷേവിതമ്
അവിടെ ദീപം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കടന്നുള്ള ജ്ഞാനദൃഷ്ടി ലഭിക്കും; ധൂപം അർപ്പിച്ചാൽ, ബ്രഹ്മാവാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥാനം ലഭിക്കും.
അഥ കിം ബഹുനോക്തേന സംഗമേ യത്പ്രദീയതേ। തദനംതഫലം പ്രോക്തം ജീവതോ വാ മൃതസ്യ ച
ഇനി കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല. സംഗമത്തിൽ എന്ത് ദാനം നൽകിയാലും, അതിന്റെ ഫലം ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചശേഷവും അനന്തമാണെന്ന് പറയുന്നു.
സ്നാനാജ്ജപാത്തഥാ ഹോമാദനംതഫലസാധകമ്। രാമേണാഗത്യ വൈ തത്ര പിംഡം ദശരഥസ്യ ച
അവിടെ സ്നാനം, ജപം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്താൽ അനന്തഫലം ലഭിക്കും. അവിടെ രാമൻ വന്ന് ദശരഥനു വേണ്ടി പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചു.
ദത്തം ശ്രാദ്ധം തത്ര തേന മാര്കംഡേയേന ദര്ശിതേ। തത്ര വാപീ ചതുഃകോണാ തത്ര പിംഡപ്രദാ നരാഃ
അവിടെ മാർകണ്ടേയൻ കാണിച്ചപോലെ രാമൻ ശ്രാദ്ധം നടത്തി. അവിടെ നാലു വശവും ഉള്ള ഒരു കുളം ഉണ്ട്, അവിടെ പുരുഷന്മാർ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു.
ഹംസയുക്തേന യാനേന സര്വേ യാംതി ത്രിവിഷ്ടപമ്। തസ്യാം വാപ്യാം തു വൈ ബ്രഹ്മാ പിതൃമേധം ചകാര ഹ
അവിടെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ഹംസയുക്തമായ വാഹനത്തിൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ആ കുളത്തിൽ ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പിതൃകർമ്മം ചെയ്തു.
യജ്ഞം യജ്ഞവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ സമാപ്തവരദക്ഷിണമ്। വസവഃ പിതരോ ജ്ഞേയാ രുദ്രാശ്ചൈവ പിതാമഹാഃ
യജ്ഞജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ യജ്ഞം നടത്തി, ഉത്തമമായ ദക്ഷിണയോടെ. വസുക്കൾ, പിതാക്കന്മാർ, രുദ്രന്മാർ — ഇവരാണ് പിതാമഹന്മാർ എന്ന് അറിയണം.
ആദിത്യാശ്ച തതസ്തേഷാം വിഹിതാഃ പ്രപിതാമഹാഃ। ത്രിവിധാ അപി ആഹൂയ പുനരുക്താ വിരിംചിനാ
ആദിത്യന്മാർ അവരുടെ പ്രപിതാമഹന്മാരാണ്. ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളെയും വിളിച്ചു, വീണ്ടും വിരിഞ്ചി അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭവദ്ഭിഃ പിംഡദാനാദ്യം ഗ്രാഹ്യമത്ര സ്ഥിതൈസ്സദാ। യത്കൃതം പിതൃകാര്യം ച തദനംതഫലം ഭവേത്
നിങ്ങൾ ഇവിടെ പിണ്ഡദാനം മുതലായവ എപ്പോഴും സ്വീകരിക്കണം. ഇവിടെ ചെയ്യുന്ന പിതൃകർമ്മം എല്ലാം അനന്തഫലം നൽകുന്നു.
വൃത്യര്ഥം പിതരസ്തേഷാം തുഷ്ടാശ്ചൈവ പിതാമഹാഃ। ലഭംതേ തര്പണാത്തൃപ്തിം പിംഡദാനാത്ത്രിവിഷ്ടപമ്
അവരുടെ പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും ഉപജീവനത്തിനായി, തൃപ്തരായി, തർപ്പണം നൽകിയാൽ തൃപ്തിയും പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗവും ലഭിക്കുന്നു.
തസ്മാത്സര്വം പരിത്യജ്യ പ്രാചീനേ പിംഡദോ ഭവേത്। ദത്വാ പുത്രഃ പ്രയത്നേന പിതൄന്സര്വാംശ്ച തര്പയേത്
അതിനാൽ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് പിണ്ഡം നൽകുന്നവനാകണം; അങ്ങനെ നൽകിയ ശേഷം, മകൻ പരിശ്രമത്തോടെ എല്ലാ പിതൃദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
പ്രാചീനേശ്വരദേവസ്യ പുരോഭൂതം പ്രതിഷ്ഠിതമ്। ആദിതീര്ഥം തദിത്യുക്തം ദര്ശനാദപി മുക്തിദമ്
കിഴക്കൻ ദിശയിലെ ഇശ്വരദേവന്റെ മുമ്പിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നതാണു ആദിതീർത്ഥം എന്ന് പറയുന്നു; അതു കാണുന്നവർക്കു പോലും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
സ്പൃഷ്ട്വാ തു സലിലം തത്ര മുച്യതേ ജന്മബംധനാത്। അവഗാഹനാദ്ബ്രഹ്മണോഽസൌ ഭവത്യനുചരഃ സദാ
അവിടെ വെള്ളം സ്പർശിച്ചാൽ ജന്മബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; ആ ജലത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാശ്വത അനുചരനാകുന്നു.
ആദിതീര്ഥേ നരഃ സ്നാത്വാ യഃ പ്രദദ്യാത്സമാധിനാ। അന്നമല്പമപി പ്രായഃ പ്രായശസ്സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്
ആ ആദിതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ച്, സമാധാനത്തോടെ അല്പം അന്നം പോലും അർപ്പിക്കുന്നവൻ സാധാരണയായി സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നു.
യസ്തത്ര ബ്രഹ്മഭക്താനാം നരഃ സ്നാത്വാ ദദേദ്ധനമ്। കൃസേരണാപി ഹേമ്നാ ച സ സ്വര്ഗേ മോദതേ സുഖീ
അവിടെ കുളിച്ച് ബ്രഹ്മാഭക്തന്മാർക്ക് സ്വർണ്ണം പോലുള്ള ചെറിയ സമ്പത്തോ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
പ്രാചീസരസ്വതീ തത്ര നരൈഃ കിം മൃഗ്യതേ പരമ്। തസ്യാം സ്നാനാത്ഫലം തൃപ്ത്യൈ തപോയജ്ഞാദിലക്ഷണമ്
കിഴക്കൻ സരസ്വതിയിൽ മനുഷ്യർക്ക് ഇതിലും വലിയതെന്താണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്? അവിടെ കുളിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം തപസ്സിനും യജ്ഞത്തിനും തുല്യമായ തൃപ്തിയാണ്.
യേ പിബംതി നരാഃ പുണ്യാം പ്രാചീം ദേവീം സരസ്വതീമ്। ന തേ നരാഃ സുരാ ജ്ഞേയാ മാര്കംഡേയര്ഷിരബ്രവീത്
കിഴക്കൻ ദിശയിലെ ദേവിയായ സരസ്വതിയുടെ പുണ്യജലം കുടിക്കുന്നവർ സാധാരണ മനുഷ്യരല്ലെന്ന് മാർകണ്ടേയമഹർഷി പറഞ്ഞു.