യേ പുനഃ ശൂദ്രവൃത്തിസ്ഥാസ്ത്രിരാത്രോപോഷിതാ നരാഃ। പ്രയച്ഛംതി ദ്വിജേഷ്വര്ഥം ബ്രഹ്മശക്തിസമന്വിതാഃ
ശൂദ്രവൃത്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മശക്തിയുള്ള ദ്വിജന്മാർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവരും—
തേ മൃതാ യാനമാരൂഢാഃ പദ്മാസനചതുര്ഭുജാഃ। ബ്രഹ്മണാ സഹ സായുജ്യം പ്രാപ്നുവംത്യപുനര്ഭവമ്
അവർ മരിച്ചപ്പോൾ, വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് നാലു കൈകളോടെ, ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം ഐക്യമായ്, ഇനി ജന്മം എടുക്കാതെ ഇരിക്കും.
ഗംഗോദ്ഭേദം യത്ര ഗംഗാ സംപ്രാപ്താ സരിതാം വരാമ്। സരസ്വതീം ദ്രഷ്ടുകാമാ സാംത്വാര്ഥേ പ്രോദ്ഗതാംഽബരാത്
ഗംഗോദ്ഭേദത്തിൽ, നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗാ എത്തുമ്പോൾ, അവളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സരസ്വതി ആകാശത്തിൽ നിന്നിറങ്ങുന്നു.
തത്ര ഗത്വാ പയഃപൂതം സുരസിദ്ധനിഷേവിതമ്। സാരസ്വതം ച വിമലം വിദ്യാധരഗണാര്ചിതമ്
അവിടെ ചെന്നാൽ, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന, വിദ്യാധരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന, ശുദ്ധമായ സാരസ്വതതീരം വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച് അറിയണം.
പീതമേകാംജലിമിതം യേനാപ്തം തേന തത്പരം। അവലോക്യ ദിശം പൂര്വാമാഹ ഗംഗേ സഖി ത്വയാ
അവിടെ ഒരാൾ ഒരു കൈ നിറയെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ആ പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു നോക്കി, 'ഗംഗേ, സഖി, നിന്റെ വഴി—' എന്ന് പറയും.
ഏകാകിനീ വിയുക്താസ്മി ക്വ യാസ്യേഹമബാംധവാ। താം വിജ്ഞായ തതോ ഗംഗാ രുദംതീം ശോകകര്ശിതാമ്
'ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ്, വേർപെട്ടിരിക്കുന്നു; ബന്ധുക്കളില്ലാതെ എവിടെ പോകണം?' അവളെ അങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ കരയുന്നത് മനസ്സിലാക്കി, ഗംഗാ അവളെ കണ്ടു.
പൂര്വദേശാത്സമായാതാ ദ്രഷ്ടും താം ദീനമാനസാമ്। ദൃഷ്ട്വാ ച താം മഹാഭാഗാം പരിഷ്വജ്യ തു പീഡിതാമ്
കിഴക്കുനിന്ന് അവളെ കാണാൻ വന്ന ഗംഗാ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ആ മഹാഭാഗ്യവതിയെ കണ്ടു, അവളെ വേദനയോടെ അണച്ചു.
നേത്രേ പ്രമൃജ്യ ചൈതസ്യാഃ പ്രാഹ ഗംഗാ വചസ്തദാ। മാ രോദീസ്ത്വം മഹാഭാഗേ ദുഃഷ്കരം തേ കൃതം സഖി
അവളുടെ കണ്ണുനീർ തുടച്ച്, ഗംഗാ പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗേ, നീ കരയേണ്ട; സഖി, നീ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് വലിയ കാര്യം ചെയ്തു.'
ദേവകാര്യം യദന്യേന കര്തും ശക്യേത നൈവ ഹി। ഏതസ്മാത്തേ മഹാഭാഗേ ദ്രഷ്ടും ദേവാഃ സമാഗതാഃ
ദേവതകളുടെ ജോലി മറ്റാരാലും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാഭാഗേ, ദേവന്മാർ നിന്നെ കാണാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഏഷാം ച ക്രിയതാം പൂജാ വാങ്മനഃ കായ കര്മണാ। സരസ്വതീ സുരേംദ്രാണാം കൃത്ത്വാ പൂജാ വിധിക്രമമ്
വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും പ്രവൃത്തിയിലും അവരെ ആരാധിക്കണം; സരസ്വതി, ദേവേന്ദ്രന്മാരെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു.
ക്രമേണ ബ്രഹ്മജാ പശ്ചാത്സംഗതാ തു സഖീജനമ്। ജ്യേഷ്ഠമധ്യമയോര്മധ്യേ സംഗമോ ലോകവിശ്രുതഃ
പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ സഖികളെ കാണാൻ ചേർന്നു; മൂത്തവരും മധ്യവയസ്സുകാരും തമ്മിലുള്ള ആ സംഗമം ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
പശ്ചാന്മുഖീ ബ്രഹ്മസുതാ ജാഹ്നവീ തു ഉദങ്മുഖീ। തതസ്തേ വിബുധാഃ സര്വേ പുഷ്കരം യേ സമാഗതാഃ
പിന്നീട് ബ്രഹ്മപുത്രി പടിഞ്ഞാറോട്ടും, ജാഹ്നവി വടക്കോട്ടും മുഖം തിരിച്ചു; അപ്പോൾ പുഷ്കരത്തിൽ കൂടിയിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും—
വിദിത്വാ ദുഷ്കരം കര്മ തസ്യാ സ്തുതിമകാരയന്। ത്വം ബുദ്ധിസ്ത്വം മതിര്ലക്ഷ്മീസ്ത്വം വിദ്യാ ത്വം ഗതിഃ പരാ
അവളുടെ ദുർഗ്രഹ്യമായ പ്രവർത്തി അറിഞ്ഞ് അവർ സ്തുതിച്ചു: 'നീ ജ്ഞാനമാണ്, നീ വിവേകമാണ്, നീ ലക്ഷ്മിയാണ്, നീ വിദ്യയാണ്, നീ പരമഗതിയാണ്.'
ത്വം ശ്രദ്ധാ ത്ത്വം പരാ നിഷ്ഠാ ബുദ്ധിര്മേധാ രതിഃ ക്ഷമാ। ത്വം സിദ്ധിസ്ത്വം സ്വധാ സ്വാഹാ ത്വം പവിത്രം മതം മഹത്
'നീ വിശ്വാസമാണ്, നീ പരമനിശ്ചയമാണ്, നീ ബുദ്ധിയാണ്, നീ ധീശക്തിയാണ്, നീ സന്തോഷമാണ്, നീ ക്ഷമയാണ്; നീ സിദ്ധിയാണ്, നീ സ്വധാ, നീ സ്വാഹാ, നീ മഹാപവിത്രമായ സത്യമാണ്.'
സംധ്യാ രാത്രിഃ പ്രഭാ ഭൂതിര്മേധാ ശ്രദ്ധാ സരസ്വതീ। യജ്ഞ വിദ്യാ മഹാവിദ്യാ ഗുഹ്യവിദ്യാ ച ശോഭനാ
സന്ധ്യ, രാത്രി, പ്രകാശം, സമൃദ്ധി, ബുദ്ധി, വിശ്വാസം, സരസ്വതീദേവി, യജ്ഞം, ജ്ഞാനം, മഹാജ്ഞാനം, രഹസ്യജ്ഞാനം — ഇതെല്ലാം അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ളവയാണ്.
ആന്വീക്ഷികീ തു യാ വാര്താ ദംഡനീതിശ്ച കഥ്യതേ। നമോസ്തു തേ പുണ്യജലേ നമഃ സാഗരഗാമിനി
അന്വേഷണം, ഉപജീവനം, ശാസനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. പുണ്യജലമേ, നിനക്കു വന്ദനം; സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നവളേ, നിനക്കു പ്രണാമം.
നമസ്തേ പാപനിര്മോകേ നമോ ദേവി ജഗത്പ്രിയേ। ഏവം സ്തുതാ ഹി സാ ദേവീ ദിവ്യാ സ്വാര്ഥപരായണൈഃ
പാപങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നവളേ, നിനക്കു വന്ദനം; ലോകത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ട ദേവിയേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവി, സ്വാർത്ഥപരായണരായ ഭക്തന്മാരാൽ —
ഏവം സാ പ്രാങ്മുഖീ തത്ര സ്ഥിതാ ദേവീ സരസ്വതീ। സര്വതീര്ഥമയീ ദേവീ സര്വാമരസമന്വിതാ
അങ്ങനെ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, സരസ്വതീദേവി അവിടെ നിലകൊണ്ടു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായ ദേവിയും, എല്ലാ അമരന്മാരും കൂടെ നിന്നു.
പ്രാചീ സേതി ബുധൈര്ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മണോ വചനം തഥാ। തത്ര ശുദ്ധാവടംനാമ തീര്ഥം പൈതാമഹം സ്മൃതമ്
പണ്ഡിതന്മാർ അവളെ പ്രാചി എന്നു അറിയണം; അതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക്. അവിടെ ശുദ്ധാവട എന്ന പേരിൽ ഒരു പുണ്യതീർത്ഥം ഉണ്ട്, പിതാമഹന്മാരുടെ തീർത്ഥമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ദര്ശനേനാപി വൈ തസ്യ മഹാപാതകിനോപി യേ। ഭോഗിഭോഗാന്സമശ്നംതി വിശുദ്ധാ ബ്രഹ്മണോംതികേ
അവിടെ ദർശനം മാത്രം ചെയ്താലും, വലിയ പാപികളായവർക്കും, അവർ അനുഭവസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്ത് വിശുദ്ധരായി തീരുന്നു.
പ്രായോപവേശം യേ തത്ര പ്രകുര്വംതി നരോത്തമാഃ। തേ മൃതാ ബ്രഹ്മയാനേന ദിവം യാംത്യകുതോഭയാഃ
അവിടെ പ്രായോപവേശം ചെയ്യുന്ന ഉത്തമപുരുഷന്മാർ, മരിച്ചാൽ, ഭയമില്ലാതെ ബ്രഹ്മയാനത്തിൽ കയറി സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
തത്രാല്പമപി യൈര്ദാനം ദത്തം ബ്രഹ്മവിദാത്മനാമ്। ജന്മാംതരശതം തേഷാം തൈര്ദത്തം ഭാവിതാത്മനാമ്
ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായവർ അവിടെ ചെറിയ ദാനം പോലും നൽകിയാൽ, ആ ഭാവനയുള്ള ആത്മാക്കൾക്ക് നൂറു ജന്മങ്ങൾ ആ ദാനഫലം അനുഭവിക്കാം.
ഖണ്ഡസ്ഫുടിതസംസ്കാരം തത്ര കുര്വന്തി യേ നരാഃ। തേ ബ്രഹ്മലോകമാസാദ്യ മോദന്തേ സുഖിനസ്സദാ
അവിടെ തകർന്ന് ചിതറിപ്പോയ അസ്ഥികൾക്ക് സംസ്കാരം ചെയ്യുന്നവർ, ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.
യോഽത്ര പൂജാജപോഹോമഃ കൃതോ ഭവതി ദേഹിനാമ്। അനന്തം തത്ഫലം സര്വം ബ്രഹ്മഭക്തിരതാത്മനാമ്
അവിടെ ദേഹികളാൽ പൂജ, ജപം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്താൽ, ബ്രഹ്മഭക്തരായവർക്കു അതിന്റെ ഫലം അനന്തമാണ്.
തത്ര ദീപപ്രദാനേന ജ്ഞാനചക്ഷുരതീംദ്രിയഃ। പ്രാപ്നോതി ധൂപദാനേന സ്ഥാനം ബ്രഹ്മനിഷേവിതമ്
അവിടെ ദീപം അർപ്പിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കടന്നുള്ള ജ്ഞാനദൃഷ്ടി ലഭിക്കും; ധൂപം അർപ്പിച്ചാൽ, ബ്രഹ്മാവാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥാനം ലഭിക്കും.
അഥ കിം ബഹുനോക്തേന സംഗമേ യത്പ്രദീയതേ। തദനംതഫലം പ്രോക്തം ജീവതോ വാ മൃതസ്യ ച
ഇനി കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല. സംഗമത്തിൽ എന്ത് ദാനം നൽകിയാലും, അതിന്റെ ഫലം ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചശേഷവും അനന്തമാണെന്ന് പറയുന്നു.
സ്നാനാജ്ജപാത്തഥാ ഹോമാദനംതഫലസാധകമ്। രാമേണാഗത്യ വൈ തത്ര പിംഡം ദശരഥസ്യ ച
അവിടെ സ്നാനം, ജപം, ഹോമം എന്നിവ ചെയ്താൽ അനന്തഫലം ലഭിക്കും. അവിടെ രാമൻ വന്ന് ദശരഥനു വേണ്ടി പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചു.
ദത്തം ശ്രാദ്ധം തത്ര തേന മാര്കംഡേയേന ദര്ശിതേ। തത്ര വാപീ ചതുഃകോണാ തത്ര പിംഡപ്രദാ നരാഃ
അവിടെ മാർകണ്ടേയൻ കാണിച്ചപോലെ രാമൻ ശ്രാദ്ധം നടത്തി. അവിടെ നാലു വശവും ഉള്ള ഒരു കുളം ഉണ്ട്, അവിടെ പുരുഷന്മാർ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നു.
ഹംസയുക്തേന യാനേന സര്വേ യാംതി ത്രിവിഷ്ടപമ്। തസ്യാം വാപ്യാം തു വൈ ബ്രഹ്മാ പിതൃമേധം ചകാര ഹ
അവിടെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും ഹംസയുക്തമായ വാഹനത്തിൽ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ആ കുളത്തിൽ ബ്രഹ്മാവു തന്നെ പിതൃകർമ്മം ചെയ്തു.
യജ്ഞം യജ്ഞവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ സമാപ്തവരദക്ഷിണമ്। വസവഃ പിതരോ ജ്ഞേയാ രുദ്രാശ്ചൈവ പിതാമഹാഃ
യജ്ഞജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ യജ്ഞം നടത്തി, ഉത്തമമായ ദക്ഷിണയോടെ. വസുക്കൾ, പിതാക്കന്മാർ, രുദ്രന്മാർ — ഇവരാണ് പിതാമഹന്മാർ എന്ന് അറിയണം.