പ്രായോപവേശം പ്രയതഃ പ്രയത്നാദ്യസ്തേഷു കുര്യാത്പ്രമദാ പുമാന്വാ। തീര്ഥേപി സംയോജ്യ മനോപി ചേത്ഥം ഭുംക്തേ ഫലം ബ്രഹ്മഗൃഹേ യഥേഷ്ടമ്
ആവിടെ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ, പരിശ്രമത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി പ്രായോപവേശം ആചരിച്ചാൽ, മനസ്സു തീർത്ഥത്തിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ബ്രഹ്മയുടെ ലോകത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കും.
തസ്യോപകംഠേ മ്രിയതേ ഹി യൈസ്തു കര്മക്ഷയാത്സ്ഥാവരജംഗമൈശ്ച। തേ ചാപി സര്വേ സകലം പ്രസഹ്യ ലഭംതി യജ്ഞസ്യ ഫലം ദുരാപമ്
അവളുടെ തീരത്ത്, കർമ്മം തീർന്നതുകൊണ്ടോ, ചലനമുള്ളവരിലോ അചലജന്തുക്കളിലോ, ആരെങ്കിലും മരിച്ചാൽ, അവർ എല്ലാവരും യജ്ഞഫലമായി ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഫലം ഉറപ്പായും നേടുന്നു.
തതസ്തു സാ ധര്മഫലാരണീ ച ജന്മാദിദുഃഖാര്ദിതചേതസാം തു। സര്വാത്മനാ ചാരുഫലാ സരസ്വതീ സേവ്യാ പ്രയത്നാത്പുരുഷൈര്മഹാനദീ
അതിനാൽ, ജന്മാദി ദുഃഖങ്ങളിൽ പെടുന്നവരുടെ മനസ്സിന് ആശ്വാസം നൽകുന്ന, എല്ലാ നല്ലഫലങ്ങളും നൽകുന്ന മഹാനദിയായ ശരസ്വതി, മനുഷ്യർ പരിശ്രമത്തോടെ സേവിക്കേണ്ടവളാണ്.
തത്ര യേ സലിലം പൂതം പിബംതി സതതം നരാഃ। ന തേ മനുഷ്യാ ദേവാസ്തേ ജഗത്യാമിഹ സംസ്ഥിതാഃ
അവിടെ ശുദ്ധജലം നിരന്തരം കുടിക്കുന്ന മനുഷ്യർ മനുഷ്യരല്ല; അവർ ഈ ലോകത്ത് തന്നെ ദേവന്മാരാണ്.
യജ്ഞൈര്ദാനൈസ്തപോഭിശ്ച യത്ഫലം പ്രാപ്യതേ ദ്വിജൈഃ। തദത്ര സ്നാനമാത്രേണ ശൂദ്രൈരപി സ്വഭാവജൈഃ
യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നിവയിലൂടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഇവിടെ കുളിച്ചാൽ സ്വഭാവാനുസൃതമായി ശൂദ്രന്മാർക്കുപോലും ലഭിക്കുന്നു.
ദര്ശനാത്പുഷ്കരസ്യാപി മഹാപാതകിനോപി യേ। തേപി തത്പാപനിര്മുക്താഃ സ്വര്ഗം യാംതി തനുക്ഷയേ
പുഷ്കരത്തെ കണ്ടാൽ പോലും മഹാപാതകികൾ പോലും അവരുടെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ശരീരം നശിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
തത്രോപവാസീ യജ്ഞസ്യ പുംഡരീകസ്യ യത്ഫലമ്। തത്പ്രാപ്നോതി നരഃ ക്ഷിപ്രമല്പായാസേന പുഷ്കരേ
അവിടെ, പുണ്ഡരീക യജ്ഞത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ, പുഷ്കരത്തിൽ വളരെ ചെറുപാട് സഹിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
മാഘമാസേ തിലാന്യസ്തു പ്രയച്ഛതി ച സ ദ്ദ്വിജേ। യഥാശക്തി ച ഭക്ത്യാ ച സ വിഷ്ണുഭവനേ വസേത്
മാഘമാസത്തിൽ, ആരെങ്കിലും തൻറെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ ഒരു ദ്വിജനു എള്ള് ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ വസിക്കും.
തത്രോപവാസം സ്നാനം ച പംചഗവ്യാശനം തഥാ। യഃ കരോതി നരഃ സോപി ദേഹാംതേ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്1.32.
അവിടെ ഉപവാസവും സ്നാനവും പഞ്ചഗവ്യഭക്ഷണവും ചെയ്യുന്നവനും, ഈ ശരീരം വിട്ടശേഷം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വസംതി തത്സമീപസ്ഥാ യേപി തസ്കരജാതയഃ। തേപി തസ്യാനുഭാവേന സ്വര്യാംതി ച ന സംശയഃ
അവിടെയ്ക്ക് സമീപം താമസിക്കുന്ന കള്ളന്മാരുടെ വംശജന്മാരും, ആ മനുഷ്യന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യേ പുനഃ ശൂദ്രവൃത്തിസ്ഥാസ്ത്രിരാത്രോപോഷിതാ നരാഃ। പ്രയച്ഛംതി ദ്വിജേഷ്വര്ഥം ബ്രഹ്മശക്തിസമന്വിതാഃ
ശൂദ്രവൃത്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മശക്തിയുള്ള ദ്വിജന്മാർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവരും—
തേ മൃതാ യാനമാരൂഢാഃ പദ്മാസനചതുര്ഭുജാഃ। ബ്രഹ്മണാ സഹ സായുജ്യം പ്രാപ്നുവംത്യപുനര്ഭവമ്
അവർ മരിച്ചപ്പോൾ, വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് നാലു കൈകളോടെ, ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം ഐക്യമായ്, ഇനി ജന്മം എടുക്കാതെ ഇരിക്കും.
ഗംഗോദ്ഭേദം യത്ര ഗംഗാ സംപ്രാപ്താ സരിതാം വരാമ്। സരസ്വതീം ദ്രഷ്ടുകാമാ സാംത്വാര്ഥേ പ്രോദ്ഗതാംഽബരാത്
ഗംഗോദ്ഭേദത്തിൽ, നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗാ എത്തുമ്പോൾ, അവളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സരസ്വതി ആകാശത്തിൽ നിന്നിറങ്ങുന്നു.
തത്ര ഗത്വാ പയഃപൂതം സുരസിദ്ധനിഷേവിതമ്। സാരസ്വതം ച വിമലം വിദ്യാധരഗണാര്ചിതമ്
അവിടെ ചെന്നാൽ, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന, വിദ്യാധരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന, ശുദ്ധമായ സാരസ്വതതീരം വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച് അറിയണം.
പീതമേകാംജലിമിതം യേനാപ്തം തേന തത്പരം। അവലോക്യ ദിശം പൂര്വാമാഹ ഗംഗേ സഖി ത്വയാ
അവിടെ ഒരാൾ ഒരു കൈ നിറയെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ആ പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു നോക്കി, 'ഗംഗേ, സഖി, നിന്റെ വഴി—' എന്ന് പറയും.
ഏകാകിനീ വിയുക്താസ്മി ക്വ യാസ്യേഹമബാംധവാ। താം വിജ്ഞായ തതോ ഗംഗാ രുദംതീം ശോകകര്ശിതാമ്
'ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ്, വേർപെട്ടിരിക്കുന്നു; ബന്ധുക്കളില്ലാതെ എവിടെ പോകണം?' അവളെ അങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ കരയുന്നത് മനസ്സിലാക്കി, ഗംഗാ അവളെ കണ്ടു.
പൂര്വദേശാത്സമായാതാ ദ്രഷ്ടും താം ദീനമാനസാമ്। ദൃഷ്ട്വാ ച താം മഹാഭാഗാം പരിഷ്വജ്യ തു പീഡിതാമ്
കിഴക്കുനിന്ന് അവളെ കാണാൻ വന്ന ഗംഗാ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ആ മഹാഭാഗ്യവതിയെ കണ്ടു, അവളെ വേദനയോടെ അണച്ചു.
നേത്രേ പ്രമൃജ്യ ചൈതസ്യാഃ പ്രാഹ ഗംഗാ വചസ്തദാ। മാ രോദീസ്ത്വം മഹാഭാഗേ ദുഃഷ്കരം തേ കൃതം സഖി
അവളുടെ കണ്ണുനീർ തുടച്ച്, ഗംഗാ പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗേ, നീ കരയേണ്ട; സഖി, നീ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് വലിയ കാര്യം ചെയ്തു.'
ദേവകാര്യം യദന്യേന കര്തും ശക്യേത നൈവ ഹി। ഏതസ്മാത്തേ മഹാഭാഗേ ദ്രഷ്ടും ദേവാഃ സമാഗതാഃ
ദേവതകളുടെ ജോലി മറ്റാരാലും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാഭാഗേ, ദേവന്മാർ നിന്നെ കാണാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഏഷാം ച ക്രിയതാം പൂജാ വാങ്മനഃ കായ കര്മണാ। സരസ്വതീ സുരേംദ്രാണാം കൃത്ത്വാ പൂജാ വിധിക്രമമ്
വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും പ്രവൃത്തിയിലും അവരെ ആരാധിക്കണം; സരസ്വതി, ദേവേന്ദ്രന്മാരെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു.
ക്രമേണ ബ്രഹ്മജാ പശ്ചാത്സംഗതാ തു സഖീജനമ്। ജ്യേഷ്ഠമധ്യമയോര്മധ്യേ സംഗമോ ലോകവിശ്രുതഃ
പിന്നീട്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൾ സഖികളെ കാണാൻ ചേർന്നു; മൂത്തവരും മധ്യവയസ്സുകാരും തമ്മിലുള്ള ആ സംഗമം ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
പശ്ചാന്മുഖീ ബ്രഹ്മസുതാ ജാഹ്നവീ തു ഉദങ്മുഖീ। തതസ്തേ വിബുധാഃ സര്വേ പുഷ്കരം യേ സമാഗതാഃ
പിന്നീട് ബ്രഹ്മപുത്രി പടിഞ്ഞാറോട്ടും, ജാഹ്നവി വടക്കോട്ടും മുഖം തിരിച്ചു; അപ്പോൾ പുഷ്കരത്തിൽ കൂടിയിരുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും—
വിദിത്വാ ദുഷ്കരം കര്മ തസ്യാ സ്തുതിമകാരയന്। ത്വം ബുദ്ധിസ്ത്വം മതിര്ലക്ഷ്മീസ്ത്വം വിദ്യാ ത്വം ഗതിഃ പരാ
അവളുടെ ദുർഗ്രഹ്യമായ പ്രവർത്തി അറിഞ്ഞ് അവർ സ്തുതിച്ചു: 'നീ ജ്ഞാനമാണ്, നീ വിവേകമാണ്, നീ ലക്ഷ്മിയാണ്, നീ വിദ്യയാണ്, നീ പരമഗതിയാണ്.'
ത്വം ശ്രദ്ധാ ത്ത്വം പരാ നിഷ്ഠാ ബുദ്ധിര്മേധാ രതിഃ ക്ഷമാ। ത്വം സിദ്ധിസ്ത്വം സ്വധാ സ്വാഹാ ത്വം പവിത്രം മതം മഹത്
'നീ വിശ്വാസമാണ്, നീ പരമനിശ്ചയമാണ്, നീ ബുദ്ധിയാണ്, നീ ധീശക്തിയാണ്, നീ സന്തോഷമാണ്, നീ ക്ഷമയാണ്; നീ സിദ്ധിയാണ്, നീ സ്വധാ, നീ സ്വാഹാ, നീ മഹാപവിത്രമായ സത്യമാണ്.'
സംധ്യാ രാത്രിഃ പ്രഭാ ഭൂതിര്മേധാ ശ്രദ്ധാ സരസ്വതീ। യജ്ഞ വിദ്യാ മഹാവിദ്യാ ഗുഹ്യവിദ്യാ ച ശോഭനാ
സന്ധ്യ, രാത്രി, പ്രകാശം, സമൃദ്ധി, ബുദ്ധി, വിശ്വാസം, സരസ്വതീദേവി, യജ്ഞം, ജ്ഞാനം, മഹാജ്ഞാനം, രഹസ്യജ്ഞാനം — ഇതെല്ലാം അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ളവയാണ്.
ആന്വീക്ഷികീ തു യാ വാര്താ ദംഡനീതിശ്ച കഥ്യതേ। നമോസ്തു തേ പുണ്യജലേ നമഃ സാഗരഗാമിനി
അന്വേഷണം, ഉപജീവനം, ശാസനം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. പുണ്യജലമേ, നിനക്കു വന്ദനം; സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നവളേ, നിനക്കു പ്രണാമം.
നമസ്തേ പാപനിര്മോകേ നമോ ദേവി ജഗത്പ്രിയേ। ഏവം സ്തുതാ ഹി സാ ദേവീ ദിവ്യാ സ്വാര്ഥപരായണൈഃ
പാപങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നവളേ, നിനക്കു വന്ദനം; ലോകത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ട ദേവിയേ, നിനക്കു വന്ദനം. ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവി, സ്വാർത്ഥപരായണരായ ഭക്തന്മാരാൽ —
ഏവം സാ പ്രാങ്മുഖീ തത്ര സ്ഥിതാ ദേവീ സരസ്വതീ। സര്വതീര്ഥമയീ ദേവീ സര്വാമരസമന്വിതാ
അങ്ങനെ, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, സരസ്വതീദേവി അവിടെ നിലകൊണ്ടു. എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായ ദേവിയും, എല്ലാ അമരന്മാരും കൂടെ നിന്നു.
പ്രാചീ സേതി ബുധൈര്ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മണോ വചനം തഥാ। തത്ര ശുദ്ധാവടംനാമ തീര്ഥം പൈതാമഹം സ്മൃതമ്
പണ്ഡിതന്മാർ അവളെ പ്രാചി എന്നു അറിയണം; അതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക്. അവിടെ ശുദ്ധാവട എന്ന പേരിൽ ഒരു പുണ്യതീർത്ഥം ഉണ്ട്, പിതാമഹന്മാരുടെ തീർത്ഥമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ദര്ശനേനാപി വൈ തസ്യ മഹാപാതകിനോപി യേ। ഭോഗിഭോഗാന്സമശ്നംതി വിശുദ്ധാ ബ്രഹ്മണോംതികേ
അവിടെ ദർശനം മാത്രം ചെയ്താലും, വലിയ പാപികളായവർക്കും, അവർ അനുഭവസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്ത് വിശുദ്ധരായി തീരുന്നു.