രഥമാര്ഗമിവാരോഢും രവേസ്തച്ഛിഖരം സ്ഥിതമ്। വൃത്തൈസ്സപുലകൈസ്സ്നിഗ്ധൈഃ സ്ത്രീണാമിവ പയോധരൈഃ
ആ ശിഖരം സൂര്യന്റെ രഥപാതയിലേക്ക് കയറാൻ ഒരുക്കിയതുപോലെയും,まണലായും മൃദുവായും, സ്ത്രീകളുടെ വക്ഷസ്ഥലങ്ങൾപോലെ ഉന്നതവും വൃത്താകൃതിയിലുമായിരുന്നു.
ശ്രീഫലൈഃ ശിഖരം ഭാതി സമന്താത്സുമനോഹരൈഃ। ഗുംജദ്ഭിഃ ഷട്പദകുലൈഃ സമംതാദുപശോഭിതമ്
ശിഖരം ചുറ്റും മനോഹരമായ ശ്രീഫലങ്ങൾ കൊണ്ടും, മുഴങ്ങുന്ന തേനീച്ചക്കൂട്ടുകൾ കൊണ്ടും അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
കോകിലാരാവരുചിരം ശിഖി കേകാ രവാകുലമ്। ശൃംഗേ മനോഹരേ തസ്മിന്നുദ്ഗതാസു മനോരമാ
ആ മനോഹരമായ ശിഖരത്തിൽ കുയിലുകളുടെ മധുരഗാനവും മയിൽകൂകയും നിറഞ്ഞിരുന്നു; മനോഹരമായ പക്ഷികൾ അവിടെ ഉയർന്ന് പറന്നു.
പുണ്യാപുണ്യജലോപേതാ നദീയം ബ്രഹ്മണസ്സുതാ। വംശസ്തംബാത്സുവിപുലാ പ്രവൃത്താ ചോത്തരാമുഖീ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയായ നദി, പുണ്യവും പാപവും കലർന്ന വെള്ളംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, വിശാലമായ വംശത്തുണ്ടായ ഒരു കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ട് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി.
ഗത്വാ തതോ നാതിദൂരാത്പുനര്യാതി പരാങ്മുഖീ। തതഃ പ്രഭൃതി സാ ദേവീ പ്രസന്നാ പ്രകടാസ്ഥിതാ
അതിനുശേഷം, വളരെ ദൂരമില്ലാതെ, അവൾ തിരിഞ്ഞ് തെക്കോട്ട് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; അതിനുശേഷം ആ ദേവി വ്യക്തമായും ശാന്തയായും നിലകൊണ്ടു.
അന്തര്ധാനം പരിത്യജ്യ പ്രാണിനാമനുകമ്പയാ। കനകാ സുപ്രഭാ ചൈവ നന്ദാ പ്രാചീ സരസ്വതീ
ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിപ്പ് ഉപേക്ഷിച്ച്, കനക, സുപ്രഭ, നന്ദ, പ്രാചി, ശരസ്വതി എന്നിങ്ങനെ അവൾ പ്രത്യക്ഷമായി.
പംചസ്രോതാഃ പുഷ്കരേഷു ബ്രഹ്മണാ പരിഭാഷിതാ। തസ്യാസ്തീരേ സുരമ്യാണി തീര്ഥാന്യായതനാനി ച
പുഷ്കരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് അവളെ അഞ്ചു ഒഴുക്കുകളുള്ളവളായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; അവളുടെ തീരങ്ങളിൽ മനോഹരമായ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സംസേവിതാനി മുനിഭിഃ സിദ്ധൈശ്ചാപി സമംതതഃ। തേഷു സര്വേഷു ഭവിതാ ധര്മഹേതുഃ സരസ്വതീ
മുനികളും സിദ്ധന്മാരും എല്ലായിടത്തും അവിടങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നു; അവയിലൊക്കെയും ധർമ്മത്തിന് കാരണം ശരസ്വതിയാണ്.
ഹാടകക്ഷിതിഗൌരീണാം തത്തീര്ഥേഷു മഹോദയമ്। ദാനം ദത്തം നരൈഃ സ്നാതൈര്ജനയത്യക്ഷയം ഫലമ്
ആ സ്വർണ്ണഭൂമിയിലെ ദേവതകളുടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, അവിടെ കുളിച്ചവരുടെ ദാനം അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു.
ധാന്യപ്രദാനം പ്രവരം വദംതി തിലപ്രദാനം ച തഥാ മുനീംദ്രാഃ । യൈസ്തേഷു തീര്ഥേഷു നരൈഃ പ്രദത്തം തദ്ധര്മഹേതു പ്രവരം പ്രദിഷ്ടമ്
മഹർഷിമാർ അവിടെ ധാന്യവും എള്ളും ദാനം ചെയ്യുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നാണ് പറയുന്നു; ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ നൽകുന്ന എല്ലാം പരമധർമ്മഫലമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രായോപവേശം പ്രയതഃ പ്രയത്നാദ്യസ്തേഷു കുര്യാത്പ്രമദാ പുമാന്വാ। തീര്ഥേപി സംയോജ്യ മനോപി ചേത്ഥം ഭുംക്തേ ഫലം ബ്രഹ്മഗൃഹേ യഥേഷ്ടമ്
ആവിടെ, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ, പരിശ്രമത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി പ്രായോപവേശം ആചരിച്ചാൽ, മനസ്സു തീർത്ഥത്തിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ബ്രഹ്മയുടെ ലോകത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കും.
തസ്യോപകംഠേ മ്രിയതേ ഹി യൈസ്തു കര്മക്ഷയാത്സ്ഥാവരജംഗമൈശ്ച। തേ ചാപി സര്വേ സകലം പ്രസഹ്യ ലഭംതി യജ്ഞസ്യ ഫലം ദുരാപമ്
അവളുടെ തീരത്ത്, കർമ്മം തീർന്നതുകൊണ്ടോ, ചലനമുള്ളവരിലോ അചലജന്തുക്കളിലോ, ആരെങ്കിലും മരിച്ചാൽ, അവർ എല്ലാവരും യജ്ഞഫലമായി ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഫലം ഉറപ്പായും നേടുന്നു.
തതസ്തു സാ ധര്മഫലാരണീ ച ജന്മാദിദുഃഖാര്ദിതചേതസാം തു। സര്വാത്മനാ ചാരുഫലാ സരസ്വതീ സേവ്യാ പ്രയത്നാത്പുരുഷൈര്മഹാനദീ
അതിനാൽ, ജന്മാദി ദുഃഖങ്ങളിൽ പെടുന്നവരുടെ മനസ്സിന് ആശ്വാസം നൽകുന്ന, എല്ലാ നല്ലഫലങ്ങളും നൽകുന്ന മഹാനദിയായ ശരസ്വതി, മനുഷ്യർ പരിശ്രമത്തോടെ സേവിക്കേണ്ടവളാണ്.
തത്ര യേ സലിലം പൂതം പിബംതി സതതം നരാഃ। ന തേ മനുഷ്യാ ദേവാസ്തേ ജഗത്യാമിഹ സംസ്ഥിതാഃ
അവിടെ ശുദ്ധജലം നിരന്തരം കുടിക്കുന്ന മനുഷ്യർ മനുഷ്യരല്ല; അവർ ഈ ലോകത്ത് തന്നെ ദേവന്മാരാണ്.
യജ്ഞൈര്ദാനൈസ്തപോഭിശ്ച യത്ഫലം പ്രാപ്യതേ ദ്വിജൈഃ। തദത്ര സ്നാനമാത്രേണ ശൂദ്രൈരപി സ്വഭാവജൈഃ
യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നിവയിലൂടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഇവിടെ കുളിച്ചാൽ സ്വഭാവാനുസൃതമായി ശൂദ്രന്മാർക്കുപോലും ലഭിക്കുന്നു.
ദര്ശനാത്പുഷ്കരസ്യാപി മഹാപാതകിനോപി യേ। തേപി തത്പാപനിര്മുക്താഃ സ്വര്ഗം യാംതി തനുക്ഷയേ
പുഷ്കരത്തെ കണ്ടാൽ പോലും മഹാപാതകികൾ പോലും അവരുടെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ശരീരം നശിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
തത്രോപവാസീ യജ്ഞസ്യ പുംഡരീകസ്യ യത്ഫലമ്। തത്പ്രാപ്നോതി നരഃ ക്ഷിപ്രമല്പായാസേന പുഷ്കരേ
അവിടെ, പുണ്ഡരീക യജ്ഞത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവൻ, പുഷ്കരത്തിൽ വളരെ ചെറുപാട് സഹിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
മാഘമാസേ തിലാന്യസ്തു പ്രയച്ഛതി ച സ ദ്ദ്വിജേ। യഥാശക്തി ച ഭക്ത്യാ ച സ വിഷ്ണുഭവനേ വസേത്
മാഘമാസത്തിൽ, ആരെങ്കിലും തൻറെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ ഒരു ദ്വിജനു എള്ള് ദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ വസിക്കും.
തത്രോപവാസം സ്നാനം ച പംചഗവ്യാശനം തഥാ। യഃ കരോതി നരഃ സോപി ദേഹാംതേ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്1.32.
അവിടെ ഉപവാസവും സ്നാനവും പഞ്ചഗവ്യഭക്ഷണവും ചെയ്യുന്നവനും, ഈ ശരീരം വിട്ടശേഷം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വസംതി തത്സമീപസ്ഥാ യേപി തസ്കരജാതയഃ। തേപി തസ്യാനുഭാവേന സ്വര്യാംതി ച ന സംശയഃ
അവിടെയ്ക്ക് സമീപം താമസിക്കുന്ന കള്ളന്മാരുടെ വംശജന്മാരും, ആ മനുഷ്യന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
യേ പുനഃ ശൂദ്രവൃത്തിസ്ഥാസ്ത്രിരാത്രോപോഷിതാ നരാഃ। പ്രയച്ഛംതി ദ്വിജേഷ്വര്ഥം ബ്രഹ്മശക്തിസമന്വിതാഃ
ശൂദ്രവൃത്തിയിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത് ബ്രഹ്മശക്തിയുള്ള ദ്വിജന്മാർക്ക് ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവരും—
തേ മൃതാ യാനമാരൂഢാഃ പദ്മാസനചതുര്ഭുജാഃ। ബ്രഹ്മണാ സഹ സായുജ്യം പ്രാപ്നുവംത്യപുനര്ഭവമ്
അവർ മരിച്ചപ്പോൾ, വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് നാലു കൈകളോടെ, ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം ഐക്യമായ്, ഇനി ജന്മം എടുക്കാതെ ഇരിക്കും.
ഗംഗോദ്ഭേദം യത്ര ഗംഗാ സംപ്രാപ്താ സരിതാം വരാമ്। സരസ്വതീം ദ്രഷ്ടുകാമാ സാംത്വാര്ഥേ പ്രോദ്ഗതാംഽബരാത്
ഗംഗോദ്ഭേദത്തിൽ, നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗാ എത്തുമ്പോൾ, അവളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സരസ്വതി ആകാശത്തിൽ നിന്നിറങ്ങുന്നു.
തത്ര ഗത്വാ പയഃപൂതം സുരസിദ്ധനിഷേവിതമ്। സാരസ്വതം ച വിമലം വിദ്യാധരഗണാര്ചിതമ്
അവിടെ ചെന്നാൽ, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന, വിദ്യാധരന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന, ശുദ്ധമായ സാരസ്വതതീരം വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച് അറിയണം.
പീതമേകാംജലിമിതം യേനാപ്തം തേന തത്പരം। അവലോക്യ ദിശം പൂര്വാമാഹ ഗംഗേ സഖി ത്വയാ
അവിടെ ഒരാൾ ഒരു കൈ നിറയെ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ, ആ പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു നോക്കി, 'ഗംഗേ, സഖി, നിന്റെ വഴി—' എന്ന് പറയും.
ഏകാകിനീ വിയുക്താസ്മി ക്വ യാസ്യേഹമബാംധവാ। താം വിജ്ഞായ തതോ ഗംഗാ രുദംതീം ശോകകര്ശിതാമ്
'ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ്, വേർപെട്ടിരിക്കുന്നു; ബന്ധുക്കളില്ലാതെ എവിടെ പോകണം?' അവളെ അങ്ങനെ ദു:ഖത്തിൽ കരയുന്നത് മനസ്സിലാക്കി, ഗംഗാ അവളെ കണ്ടു.
പൂര്വദേശാത്സമായാതാ ദ്രഷ്ടും താം ദീനമാനസാമ്। ദൃഷ്ട്വാ ച താം മഹാഭാഗാം പരിഷ്വജ്യ തു പീഡിതാമ്
കിഴക്കുനിന്ന് അവളെ കാണാൻ വന്ന ഗംഗാ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ ആ മഹാഭാഗ്യവതിയെ കണ്ടു, അവളെ വേദനയോടെ അണച്ചു.
നേത്രേ പ്രമൃജ്യ ചൈതസ്യാഃ പ്രാഹ ഗംഗാ വചസ്തദാ। മാ രോദീസ്ത്വം മഹാഭാഗേ ദുഃഷ്കരം തേ കൃതം സഖി
അവളുടെ കണ്ണുനീർ തുടച്ച്, ഗംഗാ പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗേ, നീ കരയേണ്ട; സഖി, നീ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് വലിയ കാര്യം ചെയ്തു.'
ദേവകാര്യം യദന്യേന കര്തും ശക്യേത നൈവ ഹി। ഏതസ്മാത്തേ മഹാഭാഗേ ദ്രഷ്ടും ദേവാഃ സമാഗതാഃ
ദേവതകളുടെ ജോലി മറ്റാരാലും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാഭാഗേ, ദേവന്മാർ നിന്നെ കാണാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഏഷാം ച ക്രിയതാം പൂജാ വാങ്മനഃ കായ കര്മണാ। സരസ്വതീ സുരേംദ്രാണാം കൃത്ത്വാ പൂജാ വിധിക്രമമ്
വാക്കിലും മനസ്സിലും ശരീരത്തിലും പ്രവൃത്തിയിലും അവരെ ആരാധിക്കണം; സരസ്വതി, ദേവേന്ദ്രന്മാരെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു.