ബ്രഹ്മാ മഹര്ഷയസ്തത്ര ദേവാസ്സേന്ദ്രാസ്സമാഗതാഃ। ഋഷയോംതര്ഹിതാഃ പ്രോചുര്നിയമാംസ്തേ സുദുഷ്കരാന്
അവിടെ ബ്രഹ്മാവും മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും കൂടി വന്നു. മറഞ്ഞിരുന്ന ഋഷിമാർ വളരെ പ്രയാസമുള്ള വ്രതങ്ങൾക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
ആകാരണം പുഷ്കരസ്യ മംത്രേണ ക്രിയതാം ദ്വിജാഃ। ആപോഹിഷ്ഠേതി തിസൃഭിര്ഋഗ്ഭിഃ സാംനിധ്യമേഷ്യതി
ദ്വിജന്മാരേ, മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് പുഷ്കരത്തിന്റെ രൂപം സ്ഥാപിക്കണം. 'ആപോഹിഷ്ഠ' എന്ന മൂന്ന് ഋഗ് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചാൽ അതിന്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കും.
അഘമര്ഷണജപ്യേന ഭവേദ്വൈ ഫലദായകമ്। വിപ്രൈര്വാക്യാവസാനേ തു സര്വൈസ്തൈസ്തു തഥാ കൃതമ്
അഘമർഷണമന്ത്രം ജപിച്ചാൽ അതിന് ഫലം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വാക്കുകൾക്ക് ശേഷം എല്ലാവരും അതുപോലെ ചെയ്തു.
കൃതേന പുണ്യതാം പ്രാപ്താ യേ നിദേശാച്ച തേ ദ്വിജാഃ। ഗര്ഹിതാ ധര്മശാസ്ത്രേഷു തേ വിപ്രാ ദക്ഷിണോത്തരാഃ
നിർദ്ദേശം അനുസരിച്ച് പുണ്യം നേടിയ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, എന്നാൽ ദക്ഷിണഭാഗത്തെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അപമാനിക്കപ്പെടുന്നു.
യേ ചാന്യേ പാര്വതീയാശ്ച ശ്രാദ്ധേനാര്ഹംതി കേതനമ്। ഏതസ്മാത്കാരണാദ്രാജന്വിയത്യേവം സമാസ്ഥിതമ്
പാർവതീ പ്രദേശത്തുള്ള മറ്റു ചിലർ ശ്രാദ്ധം നടത്തി യാഗവേദിയെ ആദരിക്കുന്നു. ഇതുകൊണ്ടാണ് രാജാവേ, ഈ വേർപാട് ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നത്.
കാര്തിക്യാം പുഷ്കരം സ്നാനാത്പൂതതാമഭിയച്ഛതി। ബ്രഹ്മണാ സഹിതം രാജന്സര്വേഷാം പുണ്യദായകമ്
കാർത്തികമാസത്തിൽ പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കും. ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം എല്ലാവർക്കും വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും, രാജാവേ.
തത്രാഗതാസ്തു യേ വര്ണാഃ സര്വേ തേ പുണ്യഭാജനാഃ। ദ്വിജൈസ്തുല്യാ ന സംദേഹോ വിനാ മംത്രേണ തേ നൃപ
അവിടെ എത്തുന്ന എല്ലാ വർഗ്ഗക്കാരും പുണ്യത്തിന് അർഹരാകും. മന്ത്രം ഒഴികെ അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാരെപ്പോലെ തന്നെയാണ്, സംശയമില്ല, രാജാവേ.
ആഗ്നേയം തു യദാ ഋക്ഷം കാര്തിക്യാം ഭവതി ക്വചിത്। മഹതീ സാ തിഥിര്ജ്ഞേയാ സ്നാനേ ദാനേ തഥോത്തമാ
കാർത്തികയിൽ അഗ്നേയ നക്ഷത്രം വന്നാൽ ആ ദിവസം വളരെ വിശേഷമാണ്. ആ ദിവസം സ്നാനത്തിനും ദാനത്തിനും അത്യുത്തമം.
യദാ യാമ്യം തു ഭവതി ഋക്ഷം തസ്യാം തിഥൌ ക്വചിത്। തിഥിഃ സാപി മഹാപുണ്യാ യതിഭിഃ പരികീര്തിതാ
ആ ദിവസം യമ്യ നക്ഷത്രം വന്നാൽ അതും മഹാപുണ്യമുള്ളതാണെന്ന് യതിമാർ പ്രസംസിക്കുന്നു.
പ്രാജാപത്യം യദാ ഋക്ഷം തിഥൌ തസ്യാം നരാധിപ। സാ മഹാകാര്തികീ പ്രോക്താ ദേവാനാമപി ദുര്ലഭാ
പ്രജാപത്യ നക്ഷത്രം ആ ദിവസം വന്നാൽ, മനുഷ്യരാജാവേ, അതാണ് മഹാകാർത്തികി എന്ന് പറയുന്നത്. അതു ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർലഭമാണ്.
യദാ ചാര്കേ ഗുരൌ സോമേ വാരേഷ്വേതേഷു വൈ ത്രിഷു। ത്രീണ്യേതാനി ച ഋക്ഷാണി സ്വയം പ്രോക്താനി ബ്രഹ്മണാ
സൂര്യൻ, ഗുരു, ചന്ദ്രൻ ഇവരിൽ ആരെങ്കിലും ആ മൂന്ന് ദിവസങ്ങളിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.
അത്രാശ്വമേധികം പുണ്യം സ്നാതസ്യ ഭവതി ധ്രുവമ്। ദാനമക്ഷയതാം യാതി പിതൄണാം തര്പണം തഥാ
ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്കു അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ പുണ്യം ഉറപ്പാണ്. ദാനം അക്ഷയമാകും, പിതൃകർമ്മവും അതുപോലെ.
വിശാഖാസു യദാ ഭാനുഃ കൃത്തികാസു ച ചംദ്രമാഃ। സ യോഗഃ പുഷ്കരോ നാമ പുഷ്കരേഷ്വതിദുര്ലഭഃ
വിശാഖയിൽ സൂര്യനും കൃതികയിൽ ചന്ദ്രനും വന്നാൽ ആ യോഗം പുഷ്കരയോഗം എന്നു വിളിക്കുന്നു. പുഷ്കരത്തിൽ അതി ദുർലഭമാണ്.
അംതരിക്ഷാവതീര്ണേ തു തീര്ഥേ പൈതാമഹേ ശുഭേ। സ്നാനം യേഽത്ര കരിഷ്യംതി തേഷാം ലോകാ മഹോദയാഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പിതൃതീർഥം ഇറങ്ങുമ്പോൾ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് മഹത്വമുള്ള ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും.
ന സ്പൃഹാംതേന്യപുണ്യസ്യ കൃതസ്യാപ്യകൃതസ്യ ച। കരിഷ്യംതി മഹാരാജ സത്യമേതദുദാഹൃതമ്
അവർക്ക് മറ്റേതെങ്കിലും പുണ്യത്തിൽ ആഗ്രഹമുണ്ടാകില്ല, ചെയ്തതായാലും ചെയ്യാത്തതായാലും. മഹാരാജാവേ, ഇതു സത്യമാണ്.
തീര്ഥാനാം പ്രവരം തീര്ഥം പൃഥിവ്യാമിഹ പഠ്യതേ। നാസ്മാത്പരം പുണ്യതീര്ഥം ലോകേഷു നൃപ പഠ്യതേ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ഇതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിനെക്കാൾ വലിയ പുണ്യതീർത്ഥം ലോകങ്ങളിൽ ഇല്ല, രാജാവേ.
കാര്തിക്യാം തു വിശേഷേണ പുണ്യാ പാപഹരാ ശുഭാ। ഉദുംബരവനാത്തസ്മാദാഗതാ ച സരസ്വതീ
പ്രത്യേകിച്ച് കാർത്തികയിൽ ഇത് പുണ്യമുള്ളതും പാപം നീക്കുന്നതും ശുഭകരവുമാണ്. ഉദുംബരവനത്തിൽ നിന്ന് സരസ്വതീ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തയാ തത്പൂരിതം തീര്ഥം പുഷ്കരം മുനിസേവിതമ്। ദക്ഷിണേ ശിഖരം ഭാതി പര്വതസ്യാവിദൂരതഃ
സരസ്വതിയുടെ വരവോടെ, മുനിമാർ സേവിച്ച പുഷ്കരതീർഥം പൂർണ്ണമായി. പർവ്വതത്തിന് സമീപം ദക്ഷിണശിഖരം പ്രകാശിക്കുന്നു.
നീലാംജനചയപ്രഖ്യം വര്ണതോ നീലശാദ്വലമ്। തയാ തച്ഛിഖരം തസ്യ ഖസ്ഥിതം പുഷ്കരം യഥാ
അതിന്റേതു നിറം കറുത്ത അഞ്ജനത്തെയും നീലപച്ച പുല്മേടുകളെയും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ ആ ശിഖരം ആകാശത്തിൽ ഒരു താമരപൂവുപോലെ തിളങ്ങി.
പ്രാവൃട്കാലേ വിയത്പൂര്ണം ഘനവൃംദമിവോച്ഛ്രിതമ്। കദംബപുഷ്പഗംധാഢ്യം കുടജാര്ജുനഭൂഷിതമ്
മഴക്കാലത്ത് ആ ശിഖരം ആകാശത്തിൽ ഉയർന്ന മേഘക്കൂട്ടംപോലെയായിരുന്നു; കടമ്പപൂവിന്റെ സുഗന്ധവും, കുഡജവും അർജുനവൃക്ഷങ്ങളും അലങ്കാരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
രഥമാര്ഗമിവാരോഢും രവേസ്തച്ഛിഖരം സ്ഥിതമ്। വൃത്തൈസ്സപുലകൈസ്സ്നിഗ്ധൈഃ സ്ത്രീണാമിവ പയോധരൈഃ
ആ ശിഖരം സൂര്യന്റെ രഥപാതയിലേക്ക് കയറാൻ ഒരുക്കിയതുപോലെയും,まണലായും മൃദുവായും, സ്ത്രീകളുടെ വക്ഷസ്ഥലങ്ങൾപോലെ ഉന്നതവും വൃത്താകൃതിയിലുമായിരുന്നു.
ശ്രീഫലൈഃ ശിഖരം ഭാതി സമന്താത്സുമനോഹരൈഃ। ഗുംജദ്ഭിഃ ഷട്പദകുലൈഃ സമംതാദുപശോഭിതമ്
ശിഖരം ചുറ്റും മനോഹരമായ ശ്രീഫലങ്ങൾ കൊണ്ടും, മുഴങ്ങുന്ന തേനീച്ചക്കൂട്ടുകൾ കൊണ്ടും അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
കോകിലാരാവരുചിരം ശിഖി കേകാ രവാകുലമ്। ശൃംഗേ മനോഹരേ തസ്മിന്നുദ്ഗതാസു മനോരമാ
ആ മനോഹരമായ ശിഖരത്തിൽ കുയിലുകളുടെ മധുരഗാനവും മയിൽകൂകയും നിറഞ്ഞിരുന്നു; മനോഹരമായ പക്ഷികൾ അവിടെ ഉയർന്ന് പറന്നു.
പുണ്യാപുണ്യജലോപേതാ നദീയം ബ്രഹ്മണസ്സുതാ। വംശസ്തംബാത്സുവിപുലാ പ്രവൃത്താ ചോത്തരാമുഖീ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയായ നദി, പുണ്യവും പാപവും കലർന്ന വെള്ളംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, വിശാലമായ വംശത്തുണ്ടായ ഒരു കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ട് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി.
ഗത്വാ തതോ നാതിദൂരാത്പുനര്യാതി പരാങ്മുഖീ। തതഃ പ്രഭൃതി സാ ദേവീ പ്രസന്നാ പ്രകടാസ്ഥിതാ
അതിനുശേഷം, വളരെ ദൂരമില്ലാതെ, അവൾ തിരിഞ്ഞ് തെക്കോട്ട് ഒഴുകിത്തുടങ്ങി; അതിനുശേഷം ആ ദേവി വ്യക്തമായും ശാന്തയായും നിലകൊണ്ടു.
അന്തര്ധാനം പരിത്യജ്യ പ്രാണിനാമനുകമ്പയാ। കനകാ സുപ്രഭാ ചൈവ നന്ദാ പ്രാചീ സരസ്വതീ
ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിപ്പ് ഉപേക്ഷിച്ച്, കനക, സുപ്രഭ, നന്ദ, പ്രാചി, ശരസ്വതി എന്നിങ്ങനെ അവൾ പ്രത്യക്ഷമായി.
പംചസ്രോതാഃ പുഷ്കരേഷു ബ്രഹ്മണാ പരിഭാഷിതാ। തസ്യാസ്തീരേ സുരമ്യാണി തീര്ഥാന്യായതനാനി ച
പുഷ്കരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് അവളെ അഞ്ചു ഒഴുക്കുകളുള്ളവളായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; അവളുടെ തീരങ്ങളിൽ മനോഹരമായ തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സംസേവിതാനി മുനിഭിഃ സിദ്ധൈശ്ചാപി സമംതതഃ। തേഷു സര്വേഷു ഭവിതാ ധര്മഹേതുഃ സരസ്വതീ
മുനികളും സിദ്ധന്മാരും എല്ലായിടത്തും അവിടങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുന്നു; അവയിലൊക്കെയും ധർമ്മത്തിന് കാരണം ശരസ്വതിയാണ്.
ഹാടകക്ഷിതിഗൌരീണാം തത്തീര്ഥേഷു മഹോദയമ്। ദാനം ദത്തം നരൈഃ സ്നാതൈര്ജനയത്യക്ഷയം ഫലമ്
ആ സ്വർണ്ണഭൂമിയിലെ ദേവതകളുടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, അവിടെ കുളിച്ചവരുടെ ദാനം അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു.
ധാന്യപ്രദാനം പ്രവരം വദംതി തിലപ്രദാനം ച തഥാ മുനീംദ്രാഃ । യൈസ്തേഷു തീര്ഥേഷു നരൈഃ പ്രദത്തം തദ്ധര്മഹേതു പ്രവരം പ്രദിഷ്ടമ്
മഹർഷിമാർ അവിടെ ധാന്യവും എള്ളും ദാനം ചെയ്യുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്നാണ് പറയുന്നു; ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ നൽകുന്ന എല്ലാം പരമധർമ്മഫലമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.