ഭൂമേഃ പദത്രയാര്ഥിത്വം ദ്വിജേനാനേന മേ കൃതമ്। ഏതാവതാ ത്വയം ചാര്ഥീ മയാപ്യസ്യ കൃതേ ഭവാന്
ഈ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നോട് മൂന്നു അടി ഭൂമി ചോദിച്ചു; അതിനായി ഞാൻ നിങ്ങളോടും അപേക്ഷിച്ചു.
ദനുപുത്രോ യാചിതോസി വരമേതത്പ്രദീയതാമ്। ബാഷ്കലിരുവാച। പദത്രയം വാമനായ ദേവരാജ പ്രതീച്ഛ മേ
ദാനുവിന്റെ മകനേ, ഞാൻ അപേക്ഷിച്ചു; ഈ വരം അനുവദിക്കണം. ബാഷ്കലി പറഞ്ഞു: "ദേവരാജാവേ, വാമനനു വേണ്ടി മൂന്നു അടി ഭൂമി എനിക്ക് നിന്നു സ്വീകരിക്കൂ."
തത്ര ത്വം സുചിരം കാലം സുഖീ സുരപതേ വസ। ഏവമുക്ത്വാ ബാഷ്കലിനാ വാമനായ പദത്രയമ്
അവിടെ നീ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കട്ടെ, ദേവരാജാവേ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ബാഷ്കലി വാമനനു മൂന്നു അടി ഭൂമി നൽകി.
തോയപൂര്വം തദാ ദത്തം പ്രീയതാം മേ ഹരിഃ സ്വയമ്। ദത്തേ തു ദാനവേംദ്രേണ ത്യക്ത്വാ രൂപം ച വാമനമ്
അപ്പോൾ വെള്ളം ഒഴിച്ച് ആ ദാനം നൽകി; ഹരി തന്നെ എന്നിൽ സന്തോഷിക്കട്ടെ. ദാനവേന്ദ്രൻ ദാനം നൽകിയപ്പോൾ, ഹരി വാമനന്റെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഹരിരാചക്രമേ ലോകാന്ദേവാനാം ഹിതകാമ്യയാ। യജ്ഞപര്വതമാസാദ്യ ഗത്വാ ചൈവ ഉദങ്മുഖഃ
ഹരി ദേവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ലോകങ്ങൾ അടി വച്ചു. യജ്ഞപർവതത്തിലെത്തിയ ശേഷം, വടക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ചു നടന്നു.
ദേവസ്യ വാമചരണേ നിവിഷ്ടോ ദാനവാലയഃ। തത്ര ക്രമം സ പ്രഥമം ദദൌ സൂര്യേ ജഗത്പതിഃ
ദേവന്റെ ഇടതുകാലിൽ ദാനവരുടെ വാസസ്ഥലം വച്ചു. അവിടെ, ലോകനാഥൻ ആദ്യം സൂര്യനിൽ അടി വച്ചു.
ദ്വിതീയം ച ധ്രുവേ ദേവസ്തൃതീയേന ച പാര്ഥിവ। ബ്രഹ്മാംഡസ്താഡിതസ്തേന ദേവേനാദ്ഭുതകര്മണാ
ദേവൻ രണ്ടാമത്തെ അടി ധ്രുവനിൽ വച്ചു, മൂന്നാമത്തേത്, രാജാവേ, അത്ഭുതകരമായ ആ ദേവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ വച്ചു.
അംഗുഷ്ഠാഗ്രേണ ഭിന്നേംഡേ ജലം ഭൂരി വിനിഃസൃതമ്। പ്ലാവയിത്വാ ബ്രഹ്മലോകാന്സര്വാന്ലോകാനനുക്രമാത്
വലിയവിരൽക്കൂറ്റിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാണ്ഡം തുളച്ചു വെള്ളം പുറത്ത് വന്നു; അതു ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞൊഴുകി.
ധ്രുവസ്ഥാനം സൂര്യലോകം പ്ലാവ്യ തം യജ്ഞപര്വതമ്। പ്രവിഷ്ടാ പുഷ്കരം ധാരാ ധൌത്വാ വിഷ്ണുപദാനി സാ
ധ്രുവലോകം, സൂര്യലോകം, ആ യജ്ഞപർവതം എന്നിവയെ വെള്ളം മൂടി; ആ പ്രവാഹം പുഷ്കരത്തിൽ കടന്നു, വിഷ്ണുവിന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ കഴുകി.
പദാനി യാനി ജാതാനി വൈഷ്ണവാനി ധരാതലേ। തത്രാശ്രമേ തു യോ ഗത്വാ സ്നാനം വാപ്യാം സമാചരേത്
ഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷമായ പാദചിഹ്നങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ ആശ്രമത്തിൽ ചെന്നു, ആ കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ
അശ്വമേധഫലം തസ്യ ദര്ശനാദേവ ജായതേ। ഏകവിംശഗണോപേതോ വൈകുംഠേ വാസമാപ്നുയാത്
അതു കണ്ടു മാത്രം അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും; ഇരുപത്തൊന്ന് കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം വൈകുണ്ഠത്തിൽ വാസം നേടും.
ഭുക്ത്വാ തു വിപുലാന്ഭോഗാന്കല്പാനാം തു ശതത്രയമ്। തദംതേ ജായതേ രാജാ സാര്വഭൌമഃ ക്ഷിതാവിഹ
മുന്നൂറ് കല്പം വലിയ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം, അതിന്റെ അവസാനം, ഭൂമിയിൽ സർവ്വഭൗമനായ രാജാവായി ജനിക്കും.
തോയധാരാ തു സാ ഭീഷ്മ അംഗുഷ്ഠാഗ്രാദ്വിനിഃസൃതാ। നദീ സാ വൈഷ്ണവീ പ്രോക്താ വിഷ്ണുപാദസമുദ്ഭവാ
ഭീഷ്മാ, വലിയവിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന ആ വെള്ളപ്രവാഹം വിഷ്ണുപാദത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച വൈഷ്ണവീനദിയായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അനേന കാരണേനാഭൂദ്ഗംഗാ വിഷ്ണുപദീ നൃപ। യയാ സര്വമിദം വ്യാപ്തം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
രാജാവേ, ഈ കാരണത്താൽ ഗംഗയെ വിഷ്ണുപദിയായി വിളിക്കുന്നു; അതിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ മൂന്നു ലോകങ്ങളും മുഴുവനും നിറഞ്ഞു.
അംഗുഷ്ഠാഗ്രക്ഷതാദംഡാദ്യത്പ്രവിഷ്ടം ജലം ശുഭമ്। പ്രാപ്തം ദേവനദീത്വം തു യാതു വിഷ്ണുപദീ നദീ
വലിയവിരലിന്റെ അറ്റത്തുള്ള മുറിവിലൂടെ കടന്ന ശുദ്ധജലം ദിവ്യനദിയായും വിഷ്ണുപദീനദിയായും മാറി.
ദേവനദ്യാ തയാ വ്യാപ്തം ബ്രഹ്മാംഡം സചരാചരമ്। വിഭൂതിഭിര്മഹാഭാഗ സര്വാനുഗ്രഹകാമ്യയാ
ആ ദിവ്യനദി മൂലം ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു, മഹാഭാഗവ, എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.
സ ബാഷ്കലിര്വാമനേന ഉക്തഃ പൂരയ മേ ക്രമാന്। അധോമുഖസ്തദാ ജാത ഉത്തരം നാസ്യ വിംദതി
വാമനൻ ബാഷ്കലിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'എന്റെ കാൽവയ്പ്പുകൾ നിറവേറ്റു.' അതു കേട്ടപ്പോൾ ബാഷ്കലി തലകുനിഞ്ഞു, ഒന്നും മറുപടി പറയാൻ അവനാകിയില്ല.
മൌനീഭൂതം തു തം ദൃഷ്ട്വാ പുരോധാ വാക്യമബ്രവീത്। സ്വാഭാവികീ ദാനശക്തിര്ന തു സ്രഷ്ടും വയം ക്ഷമാഃ
അവൻ നിശ്ശബ്ദനായത് കണ്ട പുരോഹിതൻ പറഞ്ഞു: 'ദാനം നൽകാനുള്ള ശക്തി സ്വാഭാവികമാണ്; അതു ഞങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
യാവതീയം ധരാ ദേവ സാ ദത്താനേന തേ പ്രഭോ। ഉക്തോ ബാഷ്കലിനാ വിഷ്ണുര്യാവന്മാത്രാ വസുംധരാ
'ദേവാ, ഈ ഭൂമി എത്രയാണോ, അത്രയും അവൻ നിന്നു തന്നിരിക്കുന്നു,' എന്ന് ബാഷ്കലി വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.
യാ സൃഷ്ടാ ഭവതാ പൂര്വം സാ മയാ ന ച ഗോപിതാ। അല്പാഭൂമിര്ഭവാന്ദീര്ഘോ ന തു സൃഷ്ടേരഹം ക്ഷമഃ
'നീ മുമ്പ് സൃഷ്ടിച്ച ഭൂമി ഞാൻ ഒളിപ്പിച്ചിട്ടില്ല; ഭൂമി ചെറിയതാണ്, നീ വലിയവനാണ്, പക്ഷേ കൂടുതൽ സൃഷ്ടിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.'
ഇച്ഛാശക്തിഃ പ്രഭവതി പ്രഭോസ്തേ ദേവ സര്വദാ। നിരുത്തരസ്തദാ വിഷ്ണുര്മത്വാ തം സത്യവാദിനമ്
'ദൈവമേ, ആഗ്രഹശക്തി എപ്പോഴും നിന്റെ കൈയിലാണു.' അപ്പോൾ വിഷ്ണു അവൻ സത്യവാദിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒന്നും പറയാതെ നിന്നു.
ബ്രൂഹി ദാനവമുഖ്യ ത്വം കം തേ കാമം കരോമ്യഹമ്। മമ ഹസ്തഗതം തോയം ത്വയാ ദത്തം തു ദാനവ
'ദാനവനാഥാ, നീ പറയു, ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് വരം നൽകണം? എന്റെ കൈയിലെ വെള്ളം നീ തന്നതാണ്.'
തേന ത്വം വരയോഗ്യോസി വരാണാം ഭാജനം ശുഭം। ദാസ്യേഹം ഭവതഃ കാമമര്ഥീയേന വൃണുഷ്വ ഹ
'അതിനാൽ നീ വരം ചോദിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്, അനുഗ്രഹങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ ഉചിതനാണ്. ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു നിനക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നൽകാം—നീ ചോദിക്കൂ.'
വിജ്ഞപ്തോ ഹി തദാ തേന ദേവദേവോ ജനാര്ദനഃ। ഭക്തിം വൃണോമി ദേവേശ ത്വദ്ധസ്താന്മരണം ഹി മേ
അപ്പോൾ അവൻ ജനാർദ്ദനനായ ദേവദേവനോട് അപേക്ഷിച്ചു: 'ദേവേശാ, ഞാൻ ഭക്തിയെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; എന്റെ മരണം നിന്റെ കൈകളിൽ മാത്രം വരിക.'
വ്രജാമി ശ്വേതദ്വീപം തേ ദുര്ലഭം തു തപസ്വിനാമ്। ആഹൈവമുക്തേ വിഷ്ണുസ്തം തിഷ്ഠസ്വൈവ യുഗാംതരമ്
'ഞാൻ തപസ്സുകാർക്കു പ്രാപ്യമല്ലാത്ത ശ്വേതദ്വീപിലേക്ക് പോകുന്നു.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'നീ അവിടെ യുഗാന്തം വരെ ഇരിക്കൂ.'
വാരാഹരൂപീ യദാഹം പ്രവേക്ഷ്യാമി ധരാതലമ്। തദാ ഹനിഷ്യേഹം ത്വാം തു മദഗ്രേ ച യദൈഷ്യസി
'ഞാൻ വാരാഹരൂപത്തിൽ ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, നീ എന്റെ മുമ്പിൽ വരുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും.'
ഉക്തോഥ ദാനവസ്തേന അപാസര്പ്പത്തദഗ്രതഃ। വാമനേന സമാക്രാംതാഃ സര്വേ ലോകാസ്തദാ നൃപ
അങ്ങനെ ദാനവനോട് പറഞ്ഞതോടെ, അവൻ ആ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് പിന്മാറി; അപ്പോൾ വാമനൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും തന്റെ കാൽവയ്പ്പിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
അസുരൈസ്തൈസ്തദാ ത്യക്തം ദേവാനാം സത്യഭാഷണമ്। ദേവോ ഹൃത്വാ തു ത്രൈലോക്യം ജഗാമാദര്ശനം വിഭുഃ
അസുരന്മാർ അവിടെ നിന്ന് വിട്ടുപോയപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ സത്യവാക്യം തെളിഞ്ഞു; ഭഗവാൻ മൂന്നു ലോകവും സ്വന്തമാക്കി, അദൃശ്യനായി.
പാതാലനിലയശ്ചാപി സുഖമാസ്തേ സ ബാഷ്കലി। ശക്രോപി പാലയാമാസ വിപശ്ചിദ്ഭുവനത്രയമ്
ബാഷ്കലി പാതാളത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വാസം ചെയ്തു; ശക്രനും ജ്ഞാനിയാകയാൽ, മൂന്നു ലോകവും സംരക്ഷിച്ചു.
അയം ത്രൈവിക്രമോ നാമ പ്രാദുര്ഭാവോ ജഗദ്ഗുരോഃ। ഗംഗാസംഭവസംയുക്തസ്സര്വകല്മഷനാശനഃ
ലോകഗുരുവിന്റെ ഈ അവതാരമാണ് ത്രിവിക്രമം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്; ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവം ഇതോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നു, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.