സാപി തത്ഫലമാപ്നോതി ദേവ്യനുഗ്രഹലാലിതാ। ശൃണുയാദപി യശ്ചൈവ പ്രദദ്യാദഥവാ മതിമ്
അവളും ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിൽ ആ ഫലം നേടും; ഇതു കേൾക്കുന്നവനും മനസ്സോടെ ചിന്തിക്കുന്നവനും—
സോപി വിദ്യാധരോ ഭൂത്വാ സ്വര്ഗലോകേ ചിരം വസേത്। ഇദമിഹ മദനേന പൂര്വസൃഷ്ടം ശതധനുഷാ ച കൃതം നരേണ തദ്വത്
അവനും വിദ്യാധരനായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദീർഘകാലം വാസം ചെയ്യും; ഇത് മുമ്പ് മദനനും ശതധനുവും, മറ്റുള്ളവരും ചെയ്തതാണ്.
കൃതമഥ പവനേന നംദിനാ ച കിമു ജനനാഥമഹാദ്ഭുതം ന വാ സ്യാത്
പവനനും നന്ദിനിയും ഇതു ചെയ്തതാണെങ്കിൽ, മനുഷ്യനാഥാ, ഇതിൽ അത്ഭുതം ഒന്നുമില്ലല്ലോ?
ഭീഷ്മ ഉവാച। യജ്ഞപവര്തമാസാദ്യ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ। പദാനി ചേഹ ദത്താനി കിമര്ഥം പദപദ്ധതിഃ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: യാഗശാലയിൽ എത്തി, മഹാശക്തനായ വിഷ്ണു ഇവിടെ തന്റെ പാദങ്ങൾ വെച്ചു; ഈ പടികൾ ഏതിനുവേണ്ടിയാണ് ഒരുക്കിയതെന്നു പറയൂ.
കൃതാ വൈ ദേവദേവേന തന്മേ വദ മഹാമതേ। കതമോ ദാനവസ്തേന വിഷ്ണുനാ ദമിതോത്ര വൈ
ദേവദേവൻ ഇതു ചെയ്തതാണല്ലോ; മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഏത് ദാനവനെയാണ് വിഷ്ണു ഇവിടെ ജയിച്ചത് എന്ന് പറയൂ.
കൃത്വാ വൈ പദവിന്യാസം തന്മേ ശംസ മഹാമുനേ। സ്വര്ലോകേ വസതിര്വിഷ്ണോര്വൈകുംഠേഽസ്യ മഹാത്മനഃ
പടിവിന്യാസം ചെയ്ത ശേഷം, മഹാമുനിയേ, വിഷ്ണുവിന്റെ സ്വർഗ്ഗവാസവും, വൈകുണ്ഠത്തിലെ മഹാത്മാവിന്റെ വാസവും വിശദമായി പറയൂ.
സ കഥം മാനുഷേ ലോകേ പദന്യാസം ചകാര ഹ। ദേവലോകേഷു വൈ ദേവ ദേവാഃ സേംദ്രപുരോഗമാഃ
അവൻ എങ്ങനെ മനുഷ്യലോകത്ത് കാൽവെച്ചു? ദേവലോകങ്ങളിൽ, ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരൊക്കെയും—
തപസാ മഹതാ ബ്രഹ്മന്ഭക്താ യേ സതതം പ്രഭുമ്। ശ്രീവരാഹസ്യ വസതിര്മഹര്ല്ലോകേ പ്രകീര്തിതാ
ബ്രാഹ്മണനേ, മഹത്തായ തപസ്സിലൂടെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭഗവാനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നവർക്ക്, ശ്രീവരാഹന്റെ വാസസ്ഥലം മഹർലോകത്താണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
നൃസിംഹസ്യ തഥാ പ്രോക്താ ജനലോകേ മഹാത്മനഃ। ത്രിവിക്രമസ്യ വസതിസ്തപോലോകേ പ്രകീര്തിതാ
അതുപോലെ, മഹാത്മാവായ നരസിംഹന്റെ വാസം ജനലോകത്താണെന്നും, ത്രിവിക്രമന്റെ വാസം തപോലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമാണെന്നും പറയുന്നു.
ലോകാനേതാന്പരിത്യജ്യ കഥം ഭൂമൌ പദദ്വയമ്। ക്ഷേത്രേ പൈതാമഹേ ചാസ്മിന്പുഷ്കരേ യജ്ഞപര്വതേ
ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ട്, അവൻ എങ്ങനെ ഭൂമിയിൽ, ഈ പിതൃഭൂമിയായ പുഷ്കരത്തിൽ, യജ്ഞപർവതത്തിൽ, രണ്ടു കാലുകൾ വെച്ചു?
പദാനി കൃതവാന്ബ്രഹ്മന്വിസ്തരാന്മമ കീര്തയ। ശ്രുതേന സര്വപാപസ്യ നാശോ വൈ ഭവിതാ ധ്രുവമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, അവൻ ഇവിടെ എങ്ങനെ കാൽവെച്ചുവെന്നത് നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം; ഇത് കേൾക്കുന്നതിലൂടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നിർബന്ധമായും നശിക്കും.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। സമ്യക്പൃച്ഛസി ഭോസ്ത്വം യത്സംശൃണു ത്വം സമാഹിതഃ। യഥാപൂര്വം പദന്യാസഃ കൃതോ ദേവേന വിഷ്ണുനാ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഭോ, നീ നല്ലതാണു ചോദിച്ചത്; ഇപ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു, പുരാതനകാലത്ത് ദേവനായ വിഷ്ണു എങ്ങനെ കാൽവെച്ചുവെന്നത് ഞാൻ പറയും.
യജ്ഞപര്വതമാസാദ്യ ശിലാപര്വതരോധസി। പുരാ കൃതയുഗേ ഭീഷ്മ ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
കൃതയുഗത്തിൽ, ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാൻ ഭീഷ്മൻ, കല്ലുകൊണ്ടുള്ള പർവതശിഖരത്തിൽ, യജ്ഞപർവതത്തോട് ചേർന്ന് വിഷ്ണു എത്തിയിരുന്നു.
വിഷ്ണുനാ ച കൃതം പൂര്വം പൃഥിവ്യര്ഥേ പരംതപ। ത്രിദിവം സര്വമാനീതം ദാനവൈര്ബലവത്തരൈഃ
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, പണ്ടു ഭൂമിയുടെ രക്ഷയ്ക്കായി വിഷ്ണു പ്രവർത്തിച്ചു; കാരണം, ശക്തിയേറിയ ദാനവന്മാർ സ്വർഗ്ഗം മുഴുവൻ പിടിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
ത്രൈലോക്യം വശമാനീയ ജിത്വാ ദേവാന്സവാസവാന്। ദാനവാ യജ്ഞഭോക്താരസ്തത്രാസന്ബലവത്തരാഃ
ഇന്ദ്രനെയും ദേവന്മാരെയും ജയിച്ച്, ദാനവന്മാർ മൂന്നു ലോകവും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി; അവിടെയായിരുന്നു ശക്തരായ ദാനവന്മാർ യജ്ഞഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചത്.
കൃതാ ബാഷ്കലിനാ സര്വേ ദാനവേന ബലീയസാ। ഏവംഭൂതേ തദാ ലോകേ ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ
ഇതൊക്കെയും ബാസ്കലി എന്ന ശക്തിയുള്ള ദാനവൻ ചെയ്തതായിരുന്നു; അങ്ങനെ, ആ സമയത്ത്, ചലനശീലികളും അചലന്മാരുമായ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും—
പരമാര്തിം യയൌ ശക്രോ നിരാശോ ജീവിതേ കൃതഃ। സ ബാഷ്കലിര്ദാനവേംദ്രോഽവധ്യോയം മമ സംയുഗേ
ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിലായി, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടും എന്ന നിരാശയിൽ മുങ്ങി: 'ഈ ബാസ്കലി എന്ന ദാനവാധിപൻ എനിക്ക് യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്തവനാണ്'.
ബ്രഹ്മണോ വരദാനേന സര്വേഷാം തു ദിവൌകസാമ്। തദഹം ബ്രഹ്മണോ ലോകേ വൃതഃ സര്വൈര്ദിവൌകസൈഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്കൊക്കെയും ലഭിച്ച വരം മൂലം, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലോകത്ത് ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
വ്രജാമി ശരണം ദേവം ഗതിരന്യാ ന വിദ്യതേ। ഏവം വിചിംത്യ ദേവേംദ്രോ വൃതഃ സര്വൈര്ദിവൌകസൈഃ
ഞാൻ ദൈവത്തിൽ അഭയം തേടുന്നു; മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദേവേന്ദ്രൻ—
ജഗാമ ത്വരിതോ ഭീഷ്മ യത്ര ദേവഃ പിതാമഹഃ। ബ്രഹ്മണഃ സ പദം പ്രാപ്യ വൃതസ്തൈശ്ച ദിവൌകസൈഃ
ഭീഷ്മനേ, ദൈവമായ പിതാമഹൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക് അവൻ വേഗത്തിൽ പോയി; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് ദേവന്മാരോടൊപ്പം എത്തി—
അബ്രവീജ്ജഗതഃ കാര്യം പ്രാപ്താമാപദമുത്തമാമ്। കിം ന ജാനാസി വൈ ദേവ യതോ നോ ഭയമാഗതമ്
ലോകത്തിന് സംഭവിച്ച ദുരിതം, ഏറ്റവും വലിയ ആപത്ത്, അവൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവാ, ഞങ്ങൾക്കുണ്ടായ ഭയത്തിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് നിനക്ക് അറിയില്ലേ?'
ദൈത്യൈര്യദാഹൃതം സര്വം വരദാനാച്ച തേ പ്രഭോ। കഥിതം വൈ മയാ സര്വം ബാഷ്കലേശ്ച ദുരാത്മനഃ
പ്രഭുവേ, ദാനവന്മാർ എല്ലാം പിടിച്ചെടുത്തു, നീ നൽകിയ വരം കൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്; ബാസ്കലിയുടെ ദുഷ്ടതയൊക്കെയും ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞു.
ക്രിയതാം ചാവിലംബേന പിതാ ത്വം നഃ പിതാമഹഃ। തത്ത്വം ചിംതയ ദേവേശ ശാംത്യര്ഥം ജഗതസ്ത്വിഹ
നമ്മുടെ പിതാവായ പിതാമഹനേ, വൈകാതെ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യണം; ദേവാധിപതിയായ നീ ലോകത്തിന് ശാന്തി ലഭിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിക്കണം.
തേഷാം ച പശ്യതാം കിംചിച്ഛ്രൌതസ്മാര്താദികാഃ ക്രിയാഃ। ന പ്രാവര്തന്ത ഹാനിസ്തു തൈരസ്മാകം ദിനേദിനേ
അവരൊക്കെ നോക്കുന്പോൾ, ശൗതസമാചാരങ്ങളും സ്മാർത്തകർമങ്ങളും മറ്റു കർമങ്ങളും ഒന്നും നടക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ, ഞങ്ങളുടെ നഷ്ടം ദിവസേന വർദ്ധിച്ചു.
യഥാ ഹി പ്രാകൃതഃ കശ്ചിത്സ്വാര്ഥമുദ്ദിശ്യ ഭാഷതേ। വിജ്ഞാപ്യസേ തഥാസ്മാഭിര്നിരസ്തോപകൃതൈഃ സദാ
എന്തെന്നാൽ, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും തനിക്കു മാത്രം ലാഭം കാണിച്ച് സംസാരിക്കാറുണ്ട്. അതുപോലെ തന്നെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു പറഞ്ഞത്, ഒരിക്കലും മറുവശം നോക്കാതെ, സത്യസന്ധമായിട്ടാണ്.
യദ്യേനോപകൃതം യസ്യ സഹസ്രഗുണിതം പുനഃ। യോ ന തസ്യോപകാരായ തത്കരോതി വൃഥാ മതിഃ
ആർക്കെങ്കിലും മറ്റൊരാൾ ഒരു ഉപകാരമുണ്ടാക്കിയാൽ, അതിന് ആയിരംമടങ്ങു തിരിച്ചടയ്ക്കാത്തവന്റെ ബുദ്ധി വെറുതെ പോയതാണു.
തസ്യോപകാരദഗ്ധസ്യ നിസ്ത്രപസ്യാസതഃ പുനഃ। നരകേഷ്വപി സംവാസസ്തസ്യ ദുഷ്കൃതകാരിണഃ
മറ്റൊരാളുടെ ഉപകാരത്താൽ കടപ്പെട്ടിട്ടും, ലജ്ജയില്ലാതെ, സത്യനിഷ്ഠയില്ലാതെ വീണ്ടും ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, നരകങ്ങളിൽ കഴിയേണ്ടി വരും.
നൈതാവതൈവ സാധുത്വം കൃതേ യാതു പ്രതിക്രിയാ। സ്വാര്ഥൈകനിഷ്ഠബുദ്ധീനാമേതന്നാപി പ്രവര്തതേ
ഉപകാരത്തിന് മറുപടി നൽകുന്നതു കൊണ്ടു മാത്രം നല്ലവനാകാൻ കഴിയില്ല; സ്വാർത്ഥം മാത്രം നോക്കുന്നവരിൽ ഇത്തരം പ്രവൃത്തികൾ ഉണ്ടാകാറില്ല.
യദ്യസ്യ നാഭവത്സ്ഥാനം ജഗതോ ഹ്യത്ര ദുഃഖദം। ശതധാ ഹൃദയം ദീര്ണം തന്ന തൃപ്തിമുപാഗതമ്
ഈ ലോകത്തിൽ ആരെങ്കിലും തനിക്കു സ്ഥാനം കണ്ടെത്താനാവാതിരുന്നാൽ, നൂറു തവണ ഹൃദയം പൊട്ടിയാലും, അവൻ തൃപ്തി നേടുകയില്ല.
തത്ര വാ യത്ര ഗംതാസ്മി നിമഗ്നാനുദ്ധരസ്വ നഃ। ഉപായകഥനേനാസ്യ യേന തേജഃ പ്രവര്തതേ
ഞാൻ എവിടേക്കും പോകേണ്ടി വന്നാലും, ഞങ്ങളെ ഈ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണം; അവന്റെ ശക്തി ഉണരാൻ എന്ത് മാർഗ്ഗമാണെന്നു പറയുക.