ആഥര്വണാശ്ചോത്തരതഃ ശാംതികം പൌഷ്ടികം തഥാ। ജപേയുര്മനസാ ദേവമാശ്രിതാ വരുണം പ്രഭുമ്
വടക്കോട്ട് ഇരിക്കുന്ന അതർവ്വവേദികൾ മനസ്സിൽ ശാന്തി സൂക്തവും പുഷ്ടി സൂക്തവും ജപിക്കണം; അവർ ദേവനായ വരുണനെ ആശ്രയിക്കണം.
പൂര്വേ ദ്യുരഭിതോ രാത്രാവേവം കൃത്വാധിവാസനമ്। ഗജാശ്വരഥവല്മീക സംഗമാദ്വ്രജഗോകുലാത്
പ്രഭാതത്തിലും രാത്രിയിലും ഇങ്ങനെ അധിവാസം നടത്തി, ആന, കുതിര, രഥം, വള്മീകം എന്നിവയുടെ കൂടിച്ചേരുന്ന സ്ഥലത്തുനിന്നും, പശുക്കളുടെ കുടിയിലുനിന്നും—
മൃദമാദായ കുംഭേഷു പ്രക്ഷിപേദോഷധീസ്തഥാ। രോചനാം ച സസിദ്ധാര്ഥാം ഗംധാന്ഗുഗ്ഗുലുമേവ ച
മണ്ണ് എടുത്ത് കുമ്പങ്ങളിൽ ഇടണം, ഔഷധികളും ചേർക്കണം; രോചനയും സിദ്ധാർത്ഥവും സുഗന്ധങ്ങളും ഗുഗ്ഗുലും ചേർക്കണം.
സ്നാപനം തസ്യ കര്ത്തവ്യം പംചഗവ്യസമന്വിതം। പൂര്വം കര്തുര്മഹാമംത്രൈരേവം കൃത്വാ വിധാനതഃ
അവനു പഞ്ചഗവ്യവും ചേർത്ത് സ്നാപനം നടത്തണം; ആദ്യം മഹാമന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി നിർദ്ദിഷ്ടവിധിയിൽ ആചാരി ചെയ്യണം.
അതിവാഹ്യ ക്ഷപാമേവം വിധിയുക്തേന കര്മണാ। തതഃ പ്രഭാതേ വിമലേ സംജാതേ തു ശതം ഗവാം
ഇങ്ങനെ ആ രാത്രി വിധിപ്രകാരം ആചരിച്ച് കഴിച്ചശേഷം, പ്രഭാതത്തിൽ വിശുദ്ധി വന്നപ്പോൾ നൂറ് പശുക്കളെ—
ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ പ്രദാതവ്യമഷ്ടഷഷ്ട്യഥവാ പുനഃ। പംചാശദ്വാഥ ഷട്ത്രിംശത്പംചവിംശതി വാ പുനഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകണം, അല്ലെങ്കിൽ അറുപത്തിയെട്ട്, അല്ലെങ്കിൽ അമ്പത്, അല്ലെങ്കിൽ മുപ്പത്താറ്, അല്ലെങ്കിൽ ഇരുപത്തഞ്ച് പശുക്കളെ നൽകാം.
തതശ്ചാവസരപ്രാപ്തേ ശുദ്ധേ ലഗ്നേ സുശോഭനേ। വേദശബ്ദൈഃ സഗംധര്വൈര്വാദ്യൈശ്ച വിവിധൈഃ പുനഃ
ശുദ്ധിയും ഉത്തമമായ സമയവും വന്നപ്പോൾ, വേദപാരായണവും ഗന്ധർവഗാനവും വിവിധ വാദ്യങ്ങളുമൊത്ത്—
കനകാലംകൃതാം കൃത്വാ ജലേ ഗാമവതാരയേത്। സാമഗായ ച സാ ദേയാ ബ്രാഹ്മണായ വിശാംപതേ
പശുവിനെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച് വെള്ളത്തിൽ കൊണ്ടുപോകണം; അവൾ സാമഗനും ബ്രാഹ്മണനും നൽകണം, ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ.
പാത്രീമാദായ സൌവര്ണീ പംചരത്നസമന്വിതാമ്। തതോ നിക്ഷിപ്യ മകരാന്മത്സ്യാദീംശ്ചൈവ സര്വശഃ
പഞ്ചരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പൊൻപാത്രം എടുത്ത്, അതിൽ മകരം, മീൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ജലജീവികളും വെക്കണം.
ധൃതാം ചതുര്ഭിര്വിപ്രൈശ്ച വേദവേദാംഗപാരഗൈഃ। മഹാനദീജലോപേതാം ദധ്യക്ഷതവിഭൂഷിതാമ്
വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി പഠിച്ച നാല് ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആ പാത്രം പിടിക്കണം. വലിയ നദിയിൽ നിന്നെടുത്ത വെള്ളം നിറച്ച്, തൈര്, അക്ഷതം എന്നിവകൊണ്ട് അണിയിച്ചിരിക്കണം.
ഉത്തരാഭിമുഖാം ന്യുബ്ജാം ജലമധ്യേ തു കാരയേത്। ആഥര്വണേന സുസ്നാതാം പുനര്മായാം തഥൈവ ച
ആ പാത്രം വടക്കോട്ട് മുഖം നോക്കി, വെള്ളത്തിനകത്ത് നിമജ്ജിപ്പിച്ച്, ആത്മാർത്ഥമായി സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം അതർവണമന്ത്രം ചൊല്ലി, പിന്നെയും മായാമന്ത്രം ചൊല്ലി ചടങ്ങ് നടത്തണം.
ആപോഹിഷ്ഠേതി മംത്രേണ ക്ഷിപ്ത്വാഗത്യ ച മംഡപം। പൂജയിത്വാ സദസ്യാന്വൈ ബലിം ദദ്യാത്സമംതതഃ
'ആപോ ഹിഷ്ഠ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, പാത്രം വെച്ച് മടങ്ങി മണ്ഡപത്തിൽ എത്തി, സദസ്യരെ പൂജിച്ച്, ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും ബലി അർപ്പിക്കണം.
പുനര്ദിനാനി ഹോതവ്യം ചത്വാരി രാജസത്തമ। ചതുര്ഥീകര്മ കര്ത്തവ്യം ദേയം തത്രാപി ശക്തിതഃ1.27.
മഹാരാജാവേ, വീണ്ടും നാലു ദിവസം ഹോമം നടത്തണം; നാലാം ദിവസത്തെ കര്മ്മവും ചെയ്യണം, അവിടെയും കഴിവനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം.
കൃത്വാ തു യജ്ഞപാത്രാണി യജ്ഞോപകരണാനി ച। ഋത്വിഗ്ഭ്യസ്തു സമം ദദ്യാന്മംഡപം വിഭജേത്പുനഃ
യാഗപാത്രങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുക്കി, അവയെ റുത്വിക്മാർക്ക് സമമായി നൽകണം. പിന്നെയും മണ്ഡപം വിഭജിക്കണം.
ഹേമപാത്രീം ച ശയ്യാം ച വിപ്രായ ച നിവേദയേത്। തതഃ സഹസ്രം വിപ്രാണാമഥവാഽഷ്ടശതം തഥാ
പൊൻപാത്രവും കിടക്കയും ഒരു ബ്രാഹ്മണന് സമർപ്പിക്കണം. പിന്നെ ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാരോ അല്ലെങ്കിൽ എൺപത് ശതം ബ്രാഹ്മണന്മാരോ,
ഭോജനീയം യഥാശക്തി പംചാശദ്വാഥ വിംശതിഃ। ഏവമേഷ പുരാണേഷു തടാകവിധിരുച്യതേ
കഴിവനുസരിച്ച് അമ്പത് പേരോ ഇരുപത് പേരോ ഭക്ഷണം നൽകണം. പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്നതുപോലെ, ഇതാണ് തടാകവിധി.
കൂപവാപീഷു സര്വാസു തഥാ പുഷ്കരിണീഷു ച। ഏഷ ഏവ വിധിര്ദൃഷ്ടഃ പ്രതിഷ്ഠാസു തഥൈവ ച
കിണർ, വാപ്പി, പുഷ്കരിണി എന്നിവയിലും, പ്രതിഷ്ഠകളിലും ഇതേ വിധിയാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
മംത്രതസ്തു വിശേഷഃ സ്യാത്പ്രാസാദോദ്യാനഭൂമിഷു। അയം ത്വശക്താവര്ധേന വിധിര്ദൃഷ്ടഃ സ്വയംഭുവാ
പ്രാസാദങ്ങളും ഉദ്യാനഭൂമികളിലും പ്രത്യേകമായ മന്ത്രം ഉണ്ട്; ഈ വിധി, ഓരോരുത്തരുടെയും ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വയംഭുവായവൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വല്പേഷ്വേകാഗ്നിവത്കാര്യോ വിത്തശാഠ്യവിവര്ജിതൈഃ। പ്രാവൃട്കാലേ സ്ഥിതം തോയമഗ്നിഷ്ടോമസമം സ്മൃതമ്
ചെറിയവയിലോരുത്തൻ, കഞ്ചുഷത്വമില്ലാതെ, ഏകാഗ്നിക്രമത്തിൽ ചെയ്യണം. മഴക്കാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന വെള്ളം അഗ്നിഷ്ടോമയാഗത്തിന് തുല്യമാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ശരത്കാലസ്ഥിതം യത്സ്യാത്തദുക്തഫലദായകമ്। വാജപേയാതിരാത്രാഭ്യാം ഹേമംതേ ശിശിരേ സ്ഥിതമ്
ശരത്കാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന വെള്ളം പറഞ്ഞ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; ഹേമന്തത്തിലും ശിശിരത്തിലും വാജപേയവും അതിരാത്രയാഗവും ചെയ്യണം.
അശ്വമേധസമം പ്രാഹുര്വസംതസമയേ സ്ഥിതമ്। ഗ്രീഷ്മേപി യത്സ്ഥിതം തോയം രാജസൂയാദ്വിശിഷ്യതേ
വസന്തകാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന വെള്ളം അശ്വമേധയാഗത്തിന് തുല്യമാണെന്ന് പറയുന്നു; വേനലിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വെള്ളം രാജസൂയയാഗത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
ഏതാന്മഹാരാജ വിശേഷധര്മാന്കരോതി ചോര്വ്യാമതിശുദ്ധബുദ്ധിഃ। സ യാതി ബ്രഹ്മാലയമേവ ശുദ്ധഃ കല്പാനനേകാന്ദിവി മോദതേ ച
മഹാരാജാവേ, ഈ പ്രത്യേക കര്മ്മങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ചെയ്യുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവനായി ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് അനവധി കാലം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
അനേകലോകാന്വിചരന്സ്വരാദീന്ഭുക്ത്വാ പരാര്ധദ്വയമങ്ഗനാഭിഃ। സഹൈവ വിഷ്ണോഃ പരമം പദം യത്പ്രാപ്നോതി തദ്യോഗബലേന ഭൂയഃ
അവൻ അനേകം ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, സ്വർഗ്ഗാദി ലോകങ്ങളിൽ രണ്ട് പരാർദ്ധം ദേവതാസ്ത്രീകളോടൊപ്പം അനുഭവിച്ച്, പിന്നീട് യോഗശക്തിയാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। പാദപാനാം വിധിം ബ്രഹ്മന്യഥാവദ്വിസ്തരാദ്വദ। വിധിനാ യേന കര്ത്തവ്യം പാദപാരോപണം ബുധൈഃ
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മനേ, വൃക്ഷങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച വിധി വിശദമായി പറയൂ. ജ്ഞാനികൾ എങ്ങനെ വൃക്ഷങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കണം എന്ന് വിശദീകരിക്കണം.
യേ ച ലോകാഃ സ്മൃതാ യേഷാം താനിദാനീം വദസ്വ മേ। പുലസ്ത്യ ഉവാച। പാദപാനാം വിധിം വക്ഷ്യേ തഥൈവോദ്യാനഭൂമിഷു
അവയ്ക്കു ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ഏതൊക്കെയെന്ന് ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞുതരൂ. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: വൃക്ഷങ്ങൾക്കും ഉദ്യാനഭൂമികൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള വിധി ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു.
തടാകവിധിവത്സര്വം സമാപ്യ ജഗതീശ്വര। ഋത്വിങ്മംഡപസംഭാരമാചാര്യം ചാപി തദ്വിധം
തടാകവിധിപോലെ തന്നെ, യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരും, മണ്ഡപവും, അചാര്യനും എന്നിവയും അതുപോലെ ഒരുക്കണം, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ.
പൂജയേദ്ബ്രാഹ്മണാംസ്തദ്വദ്ധേമവസ്ത്രാനുലേപനൈഃ। സര്വൌഷധ്യുദകൈഃ സിക്താന്ദധ്യക്ഷതവിഭൂഷിതാന്
അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പൊന്നും വസ്ത്രവും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളുംകൊണ്ട് ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. ഔഷധജലങ്ങൾ തളിച്ചു, തൈര്, അക്ഷതം, അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അണിഞ്ഞ് അവരെ സന്നദ്ധമാക്കണം.
വൃക്ഷാന്മാല്യൈരലംകൃത്യ വാസോഭിരഭിവേഷ്ടയേത്। സൂച്യാ സൌവര്ണയാ കാര്യം സര്വേഷാം കര്ണവേധനം
വൃക്ഷങ്ങളെ പുഷ്പമാലകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, വസ്ത്രങ്ങൾ ചുറ്റണം. എല്ലാവർക്കും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള സൂചി ഉപയോഗിച്ച് കാത് തുളയ്ക്കണം.
അംജനം ചാപി ദാതവ്യം തദ്വദ്ധേമശലാകയാ। ഫലാനി സപ്ത ചാഷ്ടൌ വാ കാലധൌതാനി കാരയേത്
അങ്ങനെ തന്നെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡുപയോഗിച്ച് കജൽ നൽകണം. ഏഴോ എട്ടോ പഴങ്ങൾ സമയത്ത് കഴുകി ഒരുക്കണം.
പ്രത്യേകം സര്വവൃക്ഷാണാം വേദ്യാംതാന്യധിവാസയേത്। ധൂപോത്ര ഗുഗ്ഗുലുഃ ശ്രേഷ്ഠസ്താമ്രപാത്രേഷ്വധിഷ്ഠിതാന്
ഓരോ വൃക്ഷത്തിന്റെയും അടുക്കളയിൽ അർപ്പണങ്ങൾ വയ്ക്കണം. കപ്പിൽ വെച്ച ഗുഗ്ഗുലു ധൂപം ഏറ്റവും ഉത്തമം.