ഏവമുക്തസ്തതഃ ശാംതിമഗമത്കാമരൂപധൃത്। സ ജാതസ്തത്ക്ഷണാദ്രാജന്ഗ്രഹത്വമഗമത്പുനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആൻ ദൈവം ഇഷ്ടരൂപം ധരിച്ചു ശാന്തി നേടി; അതേ സമയം, രാജാവേ, അവൻ വീണ്ടും ഒരു ഗ്രഹമായി ജനിച്ചു.
സ കദാചിദ്ഭവാംസ്തസ്യ പൂജാര്ഘാദികമുത്തമം। ദൃഷ്ടവാന്ക്രിയമാണം ച ശൂദ്രേണ ത്വം വ്യവസ്ഥിതഃ
ഒരു സമയം, നീ അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ശൂദ്രൻ അവന്റെ ഉത്തമമായ പൂജയും അർഘ്യാദികളും നടത്തുന്നത് നീ കണ്ടു.
തേന ത്വം രൂപവാന്ജാതോ സുരഃ ശത്രുകുലാശനിഃ। വിവിധാ ച രുചിര്ജാതാ യസ്മാത്തവ വിദൂരഗാ
അതിനാൽ നീ മനോഹരനായ്, ദൈവമായി, ശത്രുക്കളുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കു ഭയമായ് ജനിച്ചു; നിനക്കു പലവിധ മനോഹരമായ ഗുണങ്ങളും ലഭിച്ചു, അവ ദൂരദൂരെയുള്ളവർക്കും അറിയപ്പെടുന്നു.
വിരോചന ഇതി പ്രാഹുസ്തസ്മാത് ത്വാം ദേവദാനവാഃ। ശൂദ്രേണ ക്രിയമാണസ്യ വ്രതസ്യ തവ ദര്ശനാത്
അതിനാൽ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും നിന്നെ വിരോചനൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു; കാരണം ശൂദ്രൻ ആചരിച്ച വ്രതം നീ കണ്ടു.
ഈദൃശീ രൂപസംപത്തിരിതി വിസ്മിതവാനഹമ്। സാധുസാധ്വിതി തേനോക്തമഹോ മാഹാത്മ്യമുത്തമം
ഇത്ര മനോഹരമായ രൂപവും ഐശ്വര്യവും കണ്ടതിൽ ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; ഞാൻ 'നല്ലത്, നല്ലത്' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ പറഞ്ഞു: 'അഹോ, എത്ര വലിയ മഹത്വം!'
പശ്യതോപി ഭവേദ്രൂപമൈശ്വര്യം കിമു കുര്വതഃ। യസ്മാച്ച ഭക്ത്യാ ധരണീസുതസ്യ വിനിംദ്യമാനേന ഗവാദിദാനമ്
കാണുന്നവർക്കും സൗന്ദര്യവും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും; ചെയ്യുന്നതിന് എത്ര അധികം! ഭൂമിയുടെ മകൻ ഭക്തിയോടെ പശു മുതലായവ ദാനം ചെയ്തതിനെ അപമാനിച്ചതിനാൽ—
ആലോകിതം തേന സുരാരിഗര്ഭേ സംഭൂതിരേഷാ തവ ദൈത്യ ജാതാ। അഥ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഭാര്ഗവസ്യ മഹാത്മനഃ
അത് കണ്ടതുകൊണ്ട്, ദേവശത്രുവിന്റെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു നിന്റെ ജനനം സംഭവിച്ചു; അങ്ങനെ നീ ദാനവനായി ജനിച്ചു. പിന്നെ ഭാർഗവൻ എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു—
പ്രഹ്ലാദനംദനോ വീരഃ പുനഃ പപ്രച്ഛ ഭാര്ഗവമ്। വിരോചന ഉവാച। ഭഗവംസ്തദ്വ്രതം സമ്യക്ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്വതഃ
പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രനായ വീരൻ വീണ്ടും ഭാർഗവനോടു ചോദിച്ചു. വിരോചനൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ആ വ്രതത്തെ കുറിച്ച് സത്യമായി മുഴുവനും കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ദീയമാനം തു യദ്ദാനം മയാ ദൃഷ്ടം ഭവാംതരേ। മാഹാത്മ്യം ച വിധിം തസ്യ യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി
'അവിടെ ഞാൻ കണ്ട ദാനം, അതിന്റെ മഹത്വവും ആചാരവും, നീ ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം.'
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വിപ്രഃ പ്രോവാച സാദരം। ചതുര്ഥ്യംഗാരകദിനേ യദാ ഭവതി ദാനവ
ഇങ്ങനെ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ബ്രാഹ്മണൻ ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ദാനവാ, അംഗാരകന്റെ നാലാം ദിവസം വന്നാൽ—'
മൃദാസ്നാനം തദാ കുര്യാത്പദ്മരാഗവിഭൂഷിതഃ। അഗ്നിര്മൂര്ദ്ധാദിവോ മംത്രം ജപേത്സ്നാത ഉദങ്മുഖഃ
'അന്ന് മണ്ണുകൊണ്ട് കുളിച്ച്, പദ്മരാഗം ധരിച്ച്, വടക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, കുളിച്ചശേഷം അഗ്നിയെ സംബന്ധിച്ച മന്ത്രം ജപിക്കണം.'
ശൂദ്രസ്തൂഷ്ണീം സ്മരന്ഭൌമമാസ്താം ഭോഗവിവര്ജിതഃ। അഥാസ്തമിത ആദിത്യേ ഗോമയേനാനുലേപയേത്
'ശൂദ്രൻ മൌനമായി ഭൗമനെ ധ്യാനിച്ച്, ഭോഗങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ഇരിക്കണം; സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, പശുവിന്റെ ചാണകത്തോടെ ശരീരം പുരട്ടണം.'
പ്രാംഗണം പുഷ്പമാലാഭിരക്ഷതാദ്ഭിഃ സമംതതഃ। തദഭ്യര്ച്യാലിഖേത്പദ്മം കുംകുമേനാഷ്ടപത്രകമ്
മുറ്റം മുഴുവൻ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച്, അവിടെ പൂജ ചെയ്ത്, കുങ്കുമം കൊണ്ട് എട്ടു ഇലകളുള്ള താമര വരയ്ക്കണം.
കുംകുമസ്യാപ്യഭാവേന രക്തചംദനമിഷ്യതേ। ചത്വാരഃ കരകാഃ കാര്യാഃ ഭക്ഷ്യഭോജ്യസമന്വിതാഃ
കുങ്കുമം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ചുവപ്പു ചന്ദനം ഉപയോഗിക്കാം. നാലു കൈവടിയാകൃതിയിലുള്ള ഭോജനസാമഗ്രികൾ ഒരുക്കണം.
തംഡുലൈ രക്തശാലേയൈഃ പദ്മരാഗൈശ്ച സംയുതാഃ। ചതുഃകോണേഷു താന്കൃത്വാ ഫലാനി വിവിധാനി ച
ചുവന്ന അരിയും പട്മരാഗം ചേർത്ത്, ആ നാലു മൂലകളിലും വെച്ച്, വിവിധതരം പഴങ്ങളും അർപ്പിക്കണം.
ഗംധമാല്യാദികം സര്വം തഥൈവ വിനിവേശയേത്। സുവര്ണശൃംഗാം കപിലാമഥാര്ച്യ രൌപ്യൈഃ ഖുരൈഃ കാംസ്യദോഹാം സവസ്ത്രാമ്
സുഗന്ധവസ്തുക്കളും പുഷ്പമാലകളും മറ്റും അതുപോലെ ക്രമീകരിക്കണം. ശേഷം പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൊമ്പും വെള്ളി കാൽവിരലുകളും കാൻസ്യപാത്രം കൊണ്ടുള്ള പാൽപാത്രവും വസ്ത്രം അണിയിച്ച കപില പശുവിനെ പൂജിക്കണം.
ധുരംധരം രക്തഖുരം ച സൌമ്യം ധാന്യാനി സപ്താംബരസംയുതാനി। അംഗുഷ്ഠമാത്രം പുരുഷം തഥൈവ സൌവര്ണമപ്യായതബാഹുദംഡമ് 1.24.
ശക്തിയുള്ള ചുവന്ന കാൽവിരലുകളുള്ള, സൗമ്യസ്വഭാവമുള്ള കാളയും, ഏഴു വിധം ധാന്യങ്ങൾ വസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞതും, നീണ്ട കൈകളുള്ള പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അങ്ങുശ്ഠം വലിപ്പമുള്ള മനുഷ്യരൂപവും ഒരുക്കണം.
ചതുര്ഭുജം ഹേമമയം ച താമ്രപാത്രേ ഗുഡസ്യോപരി സര്പിയുക്തമ്। സാമസ്വരജ്ഞായ ജിതേംദ്രിയായ വാഗ്രൂപശീലാന്വയസംയുതായ
നാലു കൈകളുള്ള പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള രൂപം, ചുവന്ന താമ്രപാത്രത്തിൽ, ശർക്കരയും നെയ്യും ചേർത്തതിന്റെ മുകളിൽ വെക്കണം. സാമവേദസംഗീതം അറിയുന്ന, ഇന്ദ്രിയജയം നേടിയ, വാഗ്മിത്വവും സൗന്ദര്യവും നല്ല സ്വഭാവവും ഉള്ളവർക്കായി ഇതാണ്.
ദാതവ്യമേതത്സകലം ദ്വിജായ കുടുമ്ബിനേ നൈവ തു ദംഭയുക്തേ। ഭൂമിപുത്ര മഹാഭാഗ സ്വേദോദ്ഭവ പിനാകിനഃ
ഇതെല്ലാം ദ്വിജാതിയായ ഗൃഹസ്ഥനു നൽകണം; കപടതയുള്ളവർക്കു ഒരിക്കലും കൊടുക്കരുത്. ഭൂമിപുത്രാ, മഹാഭാഗാ, ഇതാണ് പിനാകിയുടെ സ്വേദജന്യമായ ദാനം.
രൂപാര്ഥീ ത്വാം പ്രപന്നോഹം ഗൃഹാണാര്ഘ്യം നമോഽസ്തു തേ। മംത്രേണാനേന ദത്വാര്ഘ്യം രക്തചംദനവാരിണാ
സൗന്ദര്യം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ നിന്നിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ചുവന്ന ചന്ദനജലം ചേർത്ത് അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം.
തതോര്ചയേദ്വിപ്രവരം രക്തമാല്യാംബരാദിഭിഃ। ദദ്യാത്തേനൈവ മംത്രേണ ഭൌമം ഗോമിഥുനാന്വിതമ്
ശേഷം ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനെ ചുവന്ന പുഷ്പമാലയും വസ്ത്രവും മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കണം. അതേ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഭൂമി കൂടെ പശുദമ്പതികളെയും അർപ്പിക്കണം.
ശയ്യാം ച ശക്തിമാന്ദദ്യാത്സര്വോപസ്കരസംയുതാമ്। യദ്യദിഷ്ടതമം ലോകേ യച്ചാസ്യ ദയിതം ഗൃഹേ
എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടും കൂടിയ കിടക്കയും, ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ഇഷ്ടമായതും വീട്ടിൽ അവനു പ്രിയമായതും നൽകണം.
തത്തദ്ഗുണവതേ ദേയം ദത്തസ്യാക്ഷയമിച്ഛതാ। തതഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ വിസൃജ്യ ദ്വിജസത്തമമ്
അവ ഗുണമുള്ളവർക്കു, ദാനഫലം ക്ഷയിക്കാതിരിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നൽകണം. ശേഷം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു ബ്രാഹ്മണനെ ആദരപൂർവ്വം വിടവാങ്ങണം.
നക്തം ക്ഷീരാശനം കുര്യാദേവം ചാംഗാരകാഷ്ടകമ്। ചതുരോ വാഥ വാതസ്യ യത്പുണ്യം തദ്വദാമി തേ
രാത്രിയിൽ പാൽ മാത്രം കഴിച്ച് ഉപവാസം പാലിക്കണം. എട്ട് കല്ലിരണ്ടുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ആചാരം നടത്തണം. ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഞാൻ പറയാം.
രൂപസൌഭാഗ്യസംപന്നഃ പുമാന്ജന്മനി ജന്മനി। വിഷ്ണൌ വാഥ ശിവേ ഭക്തഃ സപ്തദ്വീപാധിപോ ഭവേത്
സൗന്ദര്യവും ഭാഗ്യവും സമ്പത്തും ഉള്ളവൻ ഓരോ ജന്മത്തിലും ജനിക്കും; വിഷ്ണുവിനോ ശിവനോ ഭക്തനായി ഏഴു ദ്വീപുകളുടെ അധിപനാകും.
സപ്തകല്പസഹസ്രാണി രുദ്രലോകേ മഹീയതേ। തസ്മാത്വമപി ദൈത്യേംദ്ര വ്രതമേതത്സമാചര
ഏഴായിരം കല്പങ്ങൾ രുദ്രലോകത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും. അതിനാൽ, ദൈത്യാധിപാ, നീയും ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.
ഇത്യേവമുക്തോ ഭുഗുനംദനേന ചകാര സര്വം വ്രതമേവ ദൈത്യഃ। ത്വം ചാപി രാജന്കുരു സര്വമേതദ്യതോക്ഷയം വേദവിദോ വദംതി
ഇങ്ങനെ ഭൃഗുവംശജൻ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ദൈത്യൻ മുഴുവൻ വ്രതവും അനുഷ്ഠിച്ചു. രാജാവേ, നീയും ഇതെല്ലാം ചെയ്യണം; കാരണം വേദം അറിയുന്നവർ ഇതിന് ക്ഷയം ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
ശൃണോതി യശ്ചൈനമനന്യചേതാസ്തസ്യാപി സര്വം ഭഗവാന്വിധത്തേ
ആശയഭേദമില്ലാതെ ഇതു കേൾക്കുന്നവർക്കും ഭഗവാൻ എല്ലാം നൽകുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। ഉപവാസേഷ്വശക്തസ്യ തദേവ ഫലമിച്ഛതഃ। അനഭ്യാസേന രോഗാദ്വാ കിമിഷ്ടം വ്രതമുച്യതാമ്
ഭീഷ്മൻ ചോദിച്ചു: ഉപവാസം കഴിയാത്തവനും അതേ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, അഭ്യാസമില്ലാത്തതോ രോഗം കൊണ്ടോ കഴിയാത്തവർക്കോ ഏത് വ്രതമാണ് ഉചിതം?
പുലസ്ത്യ ഉവാച। ഉപവാസേഷ്വശക്താനാം നക്തം ഭോജനമിഷ്യതേ। യസ്മിന്വ്രതേ തദപ്യത്ര ശ്രൂയതാം വൈ വ്രതം മഹത്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഉപവാസം കഴിയാത്തവർക്ക് രാത്രിയിൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കാം. അതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മഹാവ്രതം ഞാൻ പറയാം.