സര്വേ തേ തൃപ്തിമായാംതു മദ്ദത്തേനാംബുനാ സദാ। മരീചിമത്ര്യംഗിരസൌ പുലസ്ത്യം പുലഹം ക്രതുമ്
ഞാൻ അർപ്പിച്ച വെള്ളത്തിൽ ഇവർ എല്ലാം എപ്പോഴും തൃപ്തരാകട്ടെ: മരീചി, അത്രി, അംഗിരസ്, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു.
പ്രചേതസം വസിഷ്ഠം ച ഭൃഗും നാരദമേവ ച। ദേവബ്രഹ്മഋഷീന്സര്വാംസ്തര്പയേത്സാക്ഷതോദകൈഃ
പ്രചേതസ്, വസിഷ്ഠൻ, ഭൃഗു, നാരദൻ എന്നിവരെയും, എല്ലാ ദൈവീക ഋഷിമാരെയും ബ്രഹ്മർഷിമാരെയും ശുദ്ധജലത്തിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
അപസവ്യം തതഃ കൃത്വാ സവ്യം ജാനു ച ഭൂതലേ। അഗ്നിഷ്വാത്താംസ്തഥാ സൌമ്യാന്ഹവിഷ്മംതസ്തഥോഷ്മപാന്
ശേഷം, യജ്ഞോപവീതം ഇടതുവശത്താക്കി, വലതുകാലു നിലത്ത് വച്ച്, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരെയും, സൌമ്യന്മാരെയും, ഹവിഷ്മത്മാരെയും, ഉഷ്മപന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
സുകാലിനോ ബര്ഹിഷദസ്തഥാ ചൈവാജ്യപാന്പുനഃ। സംതര്പയേത്പിതൄന്ഭക്ത്യാ സതിലോദകചംദനൈഃ
സമയത്ത് അർഹിക്കുന്നവർ, ബർഹിഷദ്മാരും, വീണ്ടും നെയ് കുടിക്കുന്നവരും, ഇവരെല്ലാം ഭക്തിയോടെ, എള്ളും ചന്ദനവും കലർത്തിയ വെള്ളത്തിൽ പിതൃകന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
സദര്ഭപാണിര്വിധിനാ പിതൄംന്സ്വാംസ്തര്പയേതത്തഃ। പിത്രാദീന്നാമഗോത്രേണ തഥാ മാതാമഹാനപി
ദർഭ പുല്ല് കൈയിൽ പിടിച്ച്, ആചാരപ്രകാരം, സ്വന്തം പിതാക്കന്മാരെയും, അവരുടെ ഗോത്രനാമം ഉച്ചരിച്ച്, മാതാമഹന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.
സംതര്പ്യ വിധിവദ്ഭക്ത്യാ ഇമം മംത്രമുദീരയേത്। യോ ബാംധവാ ബാംധവാ യേ യേന്യജന്മനി ബാംധവാഃ
ആചാരപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയശേഷം, ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം: 'എന്റെ ബന്ധുക്കളും, മുൻ ജന്മങ്ങളിൽ ബന്ധുക്കളായിരുന്നവരും...'
തേ തൃപ്തിമഖിലായാം തു യേപ്യസ്മത്തോയകാംക്ഷിണഃ। ആചമ്യ വിധിനാ സമ്യഗാലിഖേത്പദ്മമഗ്രതഃ
'എന്നിൽ നിന്ന് വെള്ളം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും പൂർണ്ണ തൃപ്തി ലഭിക്കട്ടെ.' എന്നിട്ട്, ആചാരപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്, മുന്നിൽ ഒരു താമര വരയ്ക്കണം.
സാക്ഷതാദ്ഭിസ്സപുഷ്പാഭിഃ സതിലാരുണചംദനൈഃ। അര്ഘ്യം ദദ്യാത്പ്രയത്നേന സൂര്യനാമാനുകീര്തനൈഃ
യഥാർത്ഥ പുഷ്പങ്ങൾ, എള്ള്, ചുവന്ന ചന്ദനം എന്നിവയുമായി സൂര്യന്റെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.
നമസ്തേ വിശ്വരൂപായ നമസ്തേ വിഷ്ണുരൂപിണേ। സര്വദേവനമസ്തേസ്തു പ്രസീദ മമ ഭാസ്കര
സർവ്വരൂപനായവനേ, വിഷ്ണുരൂപനായവനേ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും വന്ദനം, ഭാസ്കരാ, ദയചെയ്യേണം.
ദിവാകര നമസ്തേസ്തു പ്രഭാകര നമോസ്തു തേ। ഏവം സൂര്യം നമസ്കൃത്യ ത്രിഃ കൃത്വാ ച പ്രദക്ഷിണമ്
ദിവസ്കരാ, നിനക്കു വന്ദനം; പ്രഭാകരാ, നിനക്കു വന്ദനം. ഇങ്ങനെ സൂര്യനെ വന്ദിച്ച് മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.
ദ്വിജം ഗാം കാംചനം ചൈവ ദൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ ഗൃഹം വ്രജേത്। സ്വഗേഹസ്ഥാം തതഃ പുണ്യാം പ്രതിമാം ചാപി പൂജയേത്
ഒരു ബ്രാഹ്മണനെയോ, പശുവിനെയോ, പൊന്നിനെയോ കണ്ടു സ്പർശിച്ചശേഷം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം; പിന്നെ വീട്ടിൽ വച്ചിരിക്കുന്ന പുണ്യപ്രതിമയെ പൂജിക്കണം.
ഭോജനം ച തതഃ പശ്ചാദ്ദ്വിജപൂര്വം ച കാരയേത്। അനേന വിധിനാ സര്വൠഷയഃ സിദ്ധിമാഗതാഃ
ശേഷം, ആദ്യം ബ്രാഹ്മണനു ഭക്ഷണം ഒരുക്കണം; ഈ വിധം ചെയ്താൽ എല്ലാ ഋഷിമാരും സിദ്ധി നേടിയിട്ടുണ്ട്.
പുലസ്ത്യ ഉവാച സുഹൃച്ഛക്രസ്യ നിഹതാ യേന ദൈത്യാസ്സഹസ്രശഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളായ ആയിരക്കണക്കിന് ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിച്ചവൻ,
സോമസൂര്യാദയോ യസ്യ തേജസാ വിഗതപ്രഭാഃ।। ഭവംതി ശതശോ യേന ദാനവാശ്ച പരാജിതാഃ
ആളുടെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ചന്ദ്രനും സൂര്യനും മറ്റുള്ളവരും തങ്ങളുടെ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെടുന്നു; നൂറുകണക്കിന് ദാനവന്മാരെയും അവൻ ജയിക്കുന്നു,
യഥേച്ഛരൂപധാരീ ച മാനുഷോപ്യപരാജിതഃ।। തസ്യ ഭാനുമതീ ഭാര്യാ സതീ ത്രൈലോക്യസുംദരീ
തനിക്കിഷ്ടമുള്ള രൂപം എടുക്കാനും മനുഷ്യനായി പോലും അജേയനായി നിലകൊള്ളാനും കഴിയുന്ന ആളുടെ ഭാര്യയാണ് ഭാനുമതി — സതീയും മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും സുന്ദരിയുമാണ് അവൾ.
ലക്ഷ്മീസദൃശരൂപേണ നിര്ജിതാമരസുംദരീ।। രാജ്ഞസ്തസ്യാഗ്രമഹിഷീ പ്രാണേഭ്യോപി ഗരീയസീ
ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയുള്ള രൂപം കൊണ്ടു ദേവസുന്ദരിമാരെ പോലും മറികടക്കുന്ന ഭാനുമതി ആ രാജാവിന്റെ പ്രധാന ഭാര്യയും ജീവനേക്കാൾ പ്രിയങ്കരിയുമാണ്.
ദശനാരീസഹസ്രാണാം മധ്യേ ശ്രീരിവ രാജതേ।। നൃപകോടിസഹസ്രേണ ന കദാചിത്സമുച്യതേ
പത്ത് ആയിരം സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ ശ്രീദേവിയെപ്പോലെ ഭാനുമതി പ്രകാശിക്കുന്നു; ലക്ഷക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ അവളെ തുല്യപ്പെടുത്താൻ ആരുമില്ല.
കദാചിദാസ്ഥാനഗതഃ പപ്രച്ഛ സ്വപുരോഹിതമ്।। വിസ്മയേനാവൃതോ നത്വാ വസിഷ്ഠമൃഷിസത്തമമ്
ഒരു ദിവസം രാജസഭയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അത്ഭുതത്തോടെ വസിഷ്ഠമഹർഷിയെ നമസ്കരിച്ച് തന്റെ കുടുംബപുരോഹിതനോട് ചോദിച്ചു:
ഭഗവന്കേന ധര്മേണ മമ ലക്ഷ്മീരനുത്തമാ।। കസ്മാച്ച വിപുലം തേജോ മച്ഛരീരേ സദോത്തമമ്
"ഭഗവൻ, എനിക്ക് ഇങ്ങനെ അപൂർവമായ ഭാര്യയെ ലഭിക്കാൻ കാരണമായ ധർമ്മം ഏതാണ്? എനിക്ക് ഈ അതുല്യമായ തേജസ്സും എങ്ങനെ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു?"
വസിഷ്ഠ ഉവാച തയാ ദത്തശ്ചതുര്ദശ്യാം പുഷ്കരേ ലവണാചലഃ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ഒരു ചതുർദശി ദിവസം പുഷ്കരത്തിൽ അവൾ ലവണപർവതം സമർപ്പിച്ചു,
ഹേമവൃക്ഷാമരൈഃ സാര്ദ്ധം യഥാവദ്വിധിപൂര്വകം।। ശൂദ്രഃ സുവര്ണകാരശ്ച കര്മകൃത്സോഽഭവത്തദാ
പൊൻമരങ്ങളും ദേവന്മാരുമൊക്കെയും യഥാവിധി വിധിപ്രകാരം; അപ്പോൾ ഒരു ശൂദ്രൻ ആയ സ്വർണ്ണകാരൻ ആ പ്രവർത്തി ചെയ്തു.
ഭൃത്യോ ലീലാവതീഗേഹേ തേന ഹൈമാ വിനിര്മിതാഃ।। തരവോ ഹേമപുഷ്പാശ്ച ശ്രദ്ധായുക്തേന പാര്ഥിവ
ലീലാവതിയുടെ വീട്ടിൽ ഭൃത്യനായിരുന്ന അവൻ ഭക്തിയോടെ പൊൻപൂക്കളുള്ള പൊൻമരങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു, രാജാവേ.
അതിരൂപേണ സംപന്നാ ഘടിതാസ്തേ സുശോഭനാഃ।। ധര്മകാര്യമിതി ജ്ഞാത്വാ ന ഗൃഹീതം ച വേതനമ്
അവ മാരങ്ങൾ അത്യന്തം സുന്ദരവും നന്നായി നിർമ്മിതവുമായിരുന്നു; അത് ഒരു ധർമ്മപ്രവൃത്തി എന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവൻ വേതനം സ്വീകരിച്ചില്ല.
ഉജ്ജ്വാലിതാശ്ച തേ പത്ന്യാ സുവര്ണമയപാദപാഃ।। ലീലാവതീഗൃഹേ ചാപി പരിചര്യാ ച പാര്ഥിവ
അവ പൊൻമരങ്ങൾ നിന്റെ ഭാര്യ സമർപ്പിച്ചു; ലീലാവതിയുടെ വീട്ടിൽ സേവനവും നടത്തി, രാജാവേ.
കൃതാ താഭ്യാമശാഠ്യേന ദ്വിജശുശ്രൂഷണാദികാ।। സാ ച ലീലാവതീ വേശ്യാ കാലേന മഹതാനഘ
അവരിരുവരും വഞ്ചനയില്ലാതെ ദ്വിജന്മാരെ സേവിക്കുകയും മറ്റ് സൽപ്രവൃത്തികളും നടത്തുകയും ചെയ്തു; ലീലാവതി, വെശ്യയായിരുന്നെങ്കിലും, കാലക്രമേണ,
സര്വപാപവിനിര്മുക്താ ജഗാമ ശിവമംദിരമ്।। യോഽസൌ സുവര്ണകാരശ്ച ദരിദ്രോപ്യതിസത്ത്വവാന്
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതയായി ശിവന്റെ ലോകം പ്രാപിച്ചു; ആ സ്വർണ്ണകാരൻ ദരിദ്രനായിരുന്നെങ്കിലും അത്യന്തം സത്പുരുഷനായിരുന്നു.
ന മൂല്യമാദാദ്വേശ്യാതഃ സ ഭവാനിഹ സാംപ്രതമ്।। സപ്തദ്വീപപതിര്ജാതഃ സൂര്യായുതസമപ്രഭഃ
അവൻ വെശ്യയിൽ നിന്ന് വേതനം വാങ്ങിയില്ല; ഇപ്പോൾ, പ്രഭുവേ, അവൻ ഏഴു ദ്വീപുകളുടെ രാജാവായി, പതിനായിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ വാഴുന്നു.
യയാ സുവര്ണകാരസ്യ തരവോ ഹേമനിര്മിതാഃ।। സമ്യഗുജ്ജ്വലിതാഃ പത്ന്യാ സേയം ഭാനുമതീ തവ
ആ സ്വർണ്ണകാരൻ നിർമ്മിച്ച പൊൻമരങ്ങൾ യഥാവിധി സമർപ്പിച്ചവളാണ് — ഭാനുമതി, നിന്റെ ഭാര്യ, അവളാണ്.
തസ്മാന്നൃലോകേഷ്വപരാജിതസ്ത്വമാരോഗ്യസൌഭാഗ്യയുതാ ച ലക്ഷ്മീഃ।। തസ്മാത്ത്വമപ്യത്ര വിധാനപൂര്വം ധാന്യാചലാദീന്നൃപതേ കുരുഷ്വ
അതിനാൽ, മനുഷ്യരിൽ നീ അജേയനും ആരോഗ്യവും ഐശ്വര്യവും ലക്ഷ്മിയും ഉള്ളവനുമാണ്; അതുകൊണ്ട് നീയും, രാജാവേ, വിധിപ്രകാരം ധാന്യപർവതങ്ങൾ മുതലായവ സമർപ്പിക്കണം.
പുലസ്ത്യ ഉവാച ധാന്യാചലാദീന്വിധിനാസ്മരാരേര്ലോകം ഗതോസൌ സുരപൂജ്യമാനഃ
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ധാന്യപർവതങ്ങൾ മുതലായവ യഥാവിധി സമർപ്പിച്ചതിനാൽ, അവൻ ദേവന്മാർ ആദരിക്കുന്ന ശിവന്റെ ലോകം പ്രാപിച്ചു.