ന ശബ്ദശാസ്ത്രേ നിരതസ്യ മോക്ഷോ ന വര്ണസംഗേ നിരതസ്യ ചൈവ। ന ഭോജനാച്ഛാദന തത്പരസ്യ ന ലോകവൃത്തഗ്രഹണേരതസ്യ
പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രം മുഴുകുന്നവർക്കും, വർണ്ണഭേദങ്ങളിൽ ആസക്തരായവർക്കും, ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും മാത്രമേലുള്ള ശ്രദ്ധയുള്ളവർക്കും, ലോകചര്യയിൽ മാത്രം ആഗ്രഹമുള്ളവർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.
ഏകാംതശീലസ്യ ദൃഢവ്രതസ്യ സര്വേന്ദ്രിയപ്രീതിനിവര്തകസ്യ। അധ്യാത്മയോഗേ ഗതമാനസസ്യ മോക്ഷോ ധ്രുവം നിത്യമഹിംസകസ്യ
ഏകാന്തമായ സ്വഭാവവും, ഉറച്ച വ്രതവും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളും വിട്ടവനും, മനസ്സ് ആത്മീയതയിൽ ലയിച്ചവനും, എപ്പോഴും അഹിംസയുള്ളവനും, അവനാണ് ഉറപ്പായും മോക്ഷം ലഭിക്കുക.
സുഖം ച ദാംതഃ സ്വപിതി സുഖേന പ്രതിബുധ്യതേ। സമഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു മനോ യസ്യ പ്രബുധ്യതേ
ഇന്ദ്രിയസംയമനം ഉള്ളവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുകയും സന്തോഷത്തോടെ ഉണരുകയും ചെയ്യും. എല്ലാ ജീവികളോടും സമദർശനം ഉള്ളവന്റെ മനസ്സ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണരുന്നു.
ന രഥേന സുഖം യാതി ന ഹയേന ന ദംതിനാ। യഥാത്മനാ വിനീതേന സുഖം യാതി മഹാപഥേ ൩൦൦ 1.19.
രഥത്തിൽ കയറി യാത്രചെയ്യുന്നതിലും, കുതിരയിലോ ആനയിലോ കയറിയാലും, ആത്മസംയമനം ഉള്ളവൻ വലിയ പാതയിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെയല്ല.
ന തു കുര്യാദ്ധരിഃ സ്പൃഷ്ടഃ സര്പോ വാപ്യതിരോഷിതഃ। അരിര്വാ നിത്യസംക്രുദ്ധോ യഥാത്മാ ദമവര്ജിതഃ
കോപിതനായ പാമ്പ് പോലെയോ, ശത്രുവോ, കാട്ടുമൃഗം പോലെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്തവൻ പ്രവർത്തിക്കരുത്.
ന യമം യമമിത്യാഹുരാത്മാ വൈ യമ ഉച്യതേ। ആത്മാ വൈ യമിതോ യേന സ യമസ്തു വിശിഷ്യതേ
യമനെ 'സംയമനം' എന്നു വിളിക്കുന്നില്ല; ആത്മാവിനെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സംയമനം എന്നു പറയുന്നത്. ആരാൽ ആത്മാവ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവന്റെ സംയമനമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതം.
യമോ യമ ഇതി പ്രോക്തോ വൃഥാ തൂദ്വിജതേ ജനഃ। ആത്മാ വൈ യമിതോ യേന യമസ്തസ്യ കരോതി കിമ്
ജനങ്ങൾ യമനെ 'സംയമനം' എന്നു വിളിക്കുന്നുവെങ്കിലും, അങ്ങനെ ഭയപ്പെടുന്നത് വ്യർത്ഥമാണ്. ആത്മാവിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനോട് യമൻ എന്ത് ചെയ്യും?
ക്രവ്യാദേഭ്യശ്ച ഭൂതേഭ്യോഽദാന്തേഭ്യശ്ച സദാ ഭയമ്। തേഷാം വിപ്രതിഷേധാര്ഥം ദംഡഃ സൃഷ്ടഃ സ്വയംഭുവാ
മാംസഭക്ഷികളും, ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്തവരും എല്ലായ്പ്പോഴും ഭയത്തിൽ ആയിരിക്കും. അവരെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശിക്ഷയെ സ്വയംഭൂവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
ദംഡോ രക്ഷതി ഭൂതാനി ദംഡഃ പാലയതേ പ്രജാഃ। നിവാരയതി പാപിഷ്ഠാന്ദംഡോ ദുര്ജയ ഏവ വാ
ശിക്ഷ ജീവികളെ രക്ഷിക്കുന്നു; ശിക്ഷ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഏറ്റവും ദുഷ്ടന്മാരെയും ശിക്ഷ തടയുന്നു; ശിക്ഷയെ അതിജയിക്കാനാവില്ല.
ശ്യാമോ യുവാ ലോഹിതാക്ഷഃ സര്വഭൂതഭയാവഹഃ। ദംഡഃ ശാസ്താ മനുഷ്യാണാം യസ്മിന്ധര്മഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ
കറുത്തവനും യുവാവും ചുവന്ന കണ്ണുകളുമുള്ളവനും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമുണർത്തുന്നവനും ആയ ശിക്ഷയിലാണ് ന്യായം നിലനിൽക്കുന്നത്; ശിക്ഷ മനുഷ്യരുടെ അധിപനാണ്.
അഥാശ്രമേഷു സര്വേഷു ദമ ഏവോത്തമം വ്രതമ്। താനി ലിംഗാനി വക്ഷ്യാമി യൈര്ദാംത ഇതി കീര്ത്യതേ
എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നത വ്രതം. ആരെയാണ് സ്വയം നിയന്ത്രിതൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന് ഞാൻ പറയാം.
അകാര്പണ്യമപാരുഷ്യം സംതോഷഃ സുവിധാനതാ। അനസൂയാ ഗുരോഃ പൂജാ ദയാ ഭൂതേഷ്വപൈശുനമ്
കഞ്ചാവില്ലായ്മ, മൃദുത്വം, സംതൃപ്തി, നല്ല പെരുമാറ്റം, അസൂയയില്ലായ്മ, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൽ, ജീവികളോടുള്ള കരുണ, പുകഴ്ചയില്ലായ്മ—
ഷഡ്ഭിരേഷ ദമഃ പ്രോക്ത ഋഷിഭിഃ ശാംതബുദ്ധിഭിഃ। ദയാധീനൌ ധര്മമോക്ഷൌ തഥാ സ്വര്ഗശ്ച പാര്ഥിവ
ഈ ആറു ഗുണങ്ങളാൽ സ്വയം നിയന്ത്രണമാണെന്ന് ശാന്തമായ മനസ്സുള്ള ഋഷിമാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കരുണയിൽ തന്നെയാണ് ധർമ്മവും മോക്ഷവും സ്വർഗ്ഗവും ആശ്രയിക്കുന്നത്, രാജാവേ.
അപമാനേ ന കുപ്യേത സംമാനേ ന പ്രഹൃഷ്യതി। സമദുഃഖസുഖോ ധീരഃ സ ശാംത ഇതി കീര്ത്യതേ
അവമാനിക്കപ്പെട്ടാൽ കോപിക്കാറില്ല, ആദരിക്കപ്പെട്ടാൽ അതിയായി സന്തോഷിക്കാറില്ല; സുഖദു:ഖങ്ങൾ ഒരുപോലെ സഹിക്കുന്നവനാണ് ശാന്തൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
ശേതേ സുഖം ഹി ശാംതസ്തു സുഖം ഹി പ്രതിബുധ്യതേ। ശ്രേയസ്തരമതസ്തിഷ്ഠേദവമന്താ വിനശ്യതി
ശാന്തനായവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുകയും സന്തോഷത്തോടെ ഉണരുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ ഉത്തമമായ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവഹാസം ചെയ്യുന്നവൻ നശിക്കുന്നു.
അപമാനിതസ്തു ന ധ്യായേത്തസ്യ പാപം കദാചന। സ്വധര്മമപി ചാവേക്ഷ്യ പരധര്മം ന ദൂഷയേത്
അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും അവൻ അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാറില്ല; അവൻ ഒരിക്കലും പാപം ചെയ്യാറില്ല. തന്റെ കർത്തവ്യം നോക്കി, മറ്റുള്ളവരുടെ കർത്തവ്യത്തെ അവഹേളിക്കാറില്ല.
ആത്മാനമപി ജാനീയാത്പരം ദോഷൈസ്തു നാക്ഷിപേത്। മംത്രൈര്ഹീനം ക്രിയാഭിര്വാ ജന്മനാപ്യഥവാ പുനഃ
താൻ തന്നെയാണെന്ന് അവൻ അറിയുന്നു; മറ്റുള്ളവരുടെ തെറ്റുകൾ കൊണ്ടു അവരെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല—മന്ത്രം കുറവായാലും, കര്മങ്ങൾ കുറവായാലും, ജന്മം കൊണ്ടായാലും അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്താലും.
ദമശ്ഛാദയതേ സര്വം ഹീനമംഗം പടോ യഥാ। അധീയതേ നിരര്ഥന്തേ നാഭിജാനംതി യേ ദമമ്
സ്വയം നിയന്ത്രണം എല്ലാ ദോഷങ്ങളും മറയ്ക്കുന്നു, ഒരു വസ്ത്രം ദോഷമുള്ള അവയവം മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ. സ്വയം നിയന്ത്രണം അറിയാത്തവർ പഠിച്ചാലും അതിന് അർത്ഥമില്ല.
ശ്രുതസ്യ ഹി ദമോ മൂലം ദമോ ധര്മഃ സനാതനഃ। യോ ഹ്യാത്മനസ്തുലയതേ സുവര്ണം തുലയാ ദമമ്
പഠനത്തിന് അടിസ്ഥാനം സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ്; സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ് ശാശ്വതമായ ധർമ്മം. സ്വയം നിയന്ത്രണത്തെ പൊന്നിനോട് തുല്യമെന്ന് കണക്കാക്കുന്നവൻ—
സ തേന ധൃതിമാന്ഖ്യാതോ ന തു ദ്രവ്യേണ മോഹിതഃ। വ്രതാനാമപി സര്വേഷാം ദമ ഏവ പരായണമ്
അവനാണ് സ്ഥിരതയുള്ളവൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്; സമ്പത്താൽ മോഹിതനാകുന്നില്ല. എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും സ്വയം നിയന്ത്രണമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ആശ്രയം.
യദ്യധീതേ ഷഡംഗാനി വേദതത്ത്വാര്ഥവിദ്ദ്വിജഃ। ദമേന തു വിഹീനശ്ച പൂജ്യത്വം നേഹ ഗച്ഛതി
ഋഗ്വേദം ഉൾപ്പെടെ ആറംഗങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ടും, വേദാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടും, സ്വയം നിയന്ത്രണം ഇല്ലെങ്കിൽ അവൻ ആദരിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ദമേനഹീനം ന പുനംതി വേദാ യദ്യപ്യധീതാഃ സഹ ഷഡ്ഭിരംഗൈഃ। സാംഖ്യം ച യോഗശ്ച കുലം ച ജന്മ തീര്ഥാഭിഷേകശ്ച നിരര്ഥകാനി
സ്വയം നിയന്ത്രണം ഇല്ലാത്തവനെ വേദങ്ങളും അതിന്റെ ആറംഗങ്ങളുമൊക്കെ പഠിച്ചാലും ശുദ്ധീകരിക്കില്ല. സംഖ്യ, യോഗം, കുടുംബം, ജന്മം, തീർത്ഥസ്നാനം—ഇവയെല്ലാം ഫലഹീനമാണ്.
അപമാനാത്തപോവൃദ്ധിഃ സംമാനാച്ച തപഃക്ഷയഃ। അര്ചിതഃ പൂജിതോ വിപ്രോ ദുഗ്ധാ ഗൌരിവ ഗച്ഛതി
അവമാനത്തിൽ തപസ്സു വർദ്ധിക്കുന്നു; ആദരത്തിൽ തപസ്സു കുറയുന്നു. ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ പാൽകറിൻപോലെ ഒഴിഞ്ഞു പോകുന്നു.
പുനരാപ്യായതേ ധേനുഃ സതൃണൈഃ സലിലൈര്യഥാ। ഏവം ജപൈശ്ച ഹോമൈശ്ച പുനരാപ്യായതേ ദ്വിജഃ
പശു വീണ്ടും പുല്ലും വെള്ളവും കിട്ടുമ്പോൾ പാൽ നിറയുന്നതുപോലെ, ജപവും ഹോമവും കൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണനും വീണ്ടും പൂർണ്ണനാകുന്നു.
ആക്രോശകസമോ ലോകേ സുഹൃദന്യോ ന വിദ്യതേ। യസ്തു ദുഷ്കൃതമാദായ സുകൃതം സ്വം പ്രയച്ഛതി
ഈ ലോകത്ത് മറ്റൊരാളുടെ പാപം ഏറ്റു വാങ്ങി, തന്റെ പുണ്യം അവനു നൽകുന്നവനേക്കാൾ നല്ല സുഹൃത്ത് ഇല്ല.
ആക്രോശമാനാന്നാക്രോശേന്മന്യും സ്വം വിനിവര്തയേത്। സന്നിയമ്യ തദാത്മാനമമൃതേനാഭിഷിംചതി
അവമാനിക്കുന്നവരെ തിരിച്ചവമാനിക്കരുത്; തന്റെ കോപം നിയന്ത്രിക്കണം. അങ്ങനെ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച്, അമൃതം പോലെ ആത്മാവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു.
കപാലം വൃക്ഷമൂലാനി കുചേലമസഹായതാ। അനപേക്ഷാ ബ്രഹ്മചര്യം നയന്തി പരമാം ഗതിമ്
കപ്പാലം, മരച്ചുവടുകളിൽ നിന്നുള്ള കിഴങ്ങുകൾ, കൂർത്ത വസ്ത്രം, ഒറ്റപ്പെടൽ, അശ്രദ്ധ, ബ്രഹ്മചര്യം — ഇവയൊക്കെയും മനുഷ്യനെ ഉന്നതമായ നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
കാമക്രോധൌ വിനിര്ജിത്യ കിമരണ്യേ കരിഷ്യതി। അഭ്യാസേന തു വൈ ശാസ്ത്രം കുലം ശീലേന ധാര്യതേ
കാമവും കോപവും ജയിച്ചവന് കാട്ടിൽ ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്? അഭ്യാസത്തിലൂടെ ശാസ്ത്രം മനസ്സിലാക്കാം; നല്ല സ്വഭാവം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഗുണൈര്മന്ത്രാ വിധാര്യന്തേ ക്രോധസ്സത്ത്വേന ധാര്യതേ। യസ്തു ക്രോധം സമുത്പന്നം സംധാരയതി ചാത്മനഃ
മന്ത്രങ്ങൾ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; കോപം ധൈര്യത്താൽ നിയന്ത്രിക്കാം. ആരെങ്കിലും ഉള്ളിൽ ഉയരുന്ന കോപം പിടിച്ചിടുന്നുവെങ്കിൽ—
അക്രോധേന ജയേദ്വീരഃ കസ്തേന സദൃശോ ഭുവി। യസ്തു ക്രോധം സമുത്പന്നം സംതം സംയമ്യ തിഷ്ഠതി
അകോപം കൊണ്ടാണ് വീരൻ ജയിക്കുന്നത്—ഭൂമിയിൽ അവനോട് തുല്യൻ ആരുണ്ട്? ആരെങ്കിലും കോപം ഉയർന്നപ്പോൾ അതിനെ നിയന്ത്രിച്ച് ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നു എങ്കിൽ—