അത്രിരുവാച। നാസ്മഹേ മൂഢവിജ്ഞാനാ നാസ്മഹേ മംദബുദ്ധയഃ। ഹൈമാനീമാനി ജാനീമഃ പ്രതിബുദ്ധാഃ സ്മ ജ്ഞാനിനഃ
അത്രി പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ ബുദ്ധിഹീനരല്ല, ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സില്ലാത്തവരല്ല; ഇവ പൊന്നാണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയാം, ഞങ്ങൾ ഉണർന്നും ജ്ഞാനികളുമാണ്.
ഇഹൈവേദം വസുപ്രീത്യൈ പ്രേത്യ വൈകുംഠിതോദയം। തസ്മാന്ന ഗ്രാഹ്യമേവൈതത്സുഖമാനംത്യമിച്ഛതാ
ഇവിടെ ഈ സമ്പത്ത് ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തിനായാണ്; മരിച്ചശേഷം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സ്ഥിരമായ സന്തോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇതു സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല.
ശതേനഗുണിതം നിഷ്കം സഹസ്രേണ സമന്വിതമ്। യശ്ചാന്യതഃ പ്രതീച്ഛേത്സ പാപിഷ്ടാം ലഭതേ ഗതിമ്
നൂറ്റിരട്ടി കൂടിയ നാണയം ആയിരത്തോടൊപ്പം വേറെവിടയിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ചാൽ, അതു ഏറ്റുവാങ്ങുന്നവൻ ഏറ്റവും പാപകരമായ ഗതിയിലാകും.
യത്പൃഥിവ്യാം വ്രീഹിയവം ഹിരണ്യം പശവഃ സ്ത്രിയഃ। നൂനം നൈകസ്യ പര്യാപ്തമിതി മത്വാ ശമം വ്രജേത്
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള അരി, യവം, പൊന്ന്, പശുക്കൾ, സ്ത്രീകൾ—ഇതൊക്കെ ഒരാള്ക്ക് മതിയാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒരാൾ സംതൃപ്തനാകണം.
വസിഷ്ഠ ഉവാച। തപസാം സംചയോ യസ്യ ദ്രവ്യാണാം യസ്യ സംചയഃ। തപഃസംചയ ഏവേഹ വിശിഷ്ടോ ധനസംചയാത്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ഒരാള്ക്ക് തപസ്സാണ് സമ്പത്ത്, മറ്റൊരാള്ക്ക് ധനമാണ് സമ്പത്ത്; എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് തപസ്സിന്റെ സമ്പാദ്യമാണ് ധനത്തെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം.
ത്യജതഃ സംചയാന്സര്വാന്യാംതി നാശമുപദ്രവാഃ। നഹി സംചയവാന്കശ്ചിദ്ദൃശ്യതേ നിരുപദ്രവഃ
എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും; സമ്പത്ത് ഉള്ളവൻ ഒരാളും കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതെ കാണപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
യഥായഥാ ന ഗൃഹ്ണാതി ബ്രാഹ്മണോഽസത്പ്രതിഗ്രഹമ്। തഥാ തസ്യ ഹി സംതോഷാദ്ബ്രാഹ്മം തേജോ വിവര്ദ്ധതേ
ബ്രാഹ്മണൻ തെറ്റായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ സംതൃപ്തിയാൽ ബ്രാഹ്മണതേജസ് കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.
അകിംചനത്വം രാജ്യം ച തുലയാ സമതോലയത്। അകിംചനത്വമധികം രാജ്യാദപി ഹിതാത്മനഃ
അവൻ ദാരിദ്ര്യവും രാജത്വവും തുലാസിൽ തൂക്കി നോക്കി; ആത്മഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ദാരിദ്ര്യമാണ് രാജത്വത്തേക്കാൾ ഉത്തമം.
കശ്യപ ഉവാച। അനര്ഥോ ബ്രാഹ്മണസ്യൈഷ യസ്ത്വര്ഥനിചയോ മഹാന്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനു വലിയ ധനസമ്പാദ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അനർത്ഥം.
അര്ഥൈശ്വര്യവിമൂഢോ ഹി ശ്രേയസോ ഭ്രശ്യതേ ദ്വിജഃ। അര്ഥസംപദ്വിമോഹായ വിമോഹോ നരകായ ച
ധനസമ്പത്തിന്റെ ആഡംബരത്തിൽ മയങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠതയിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; ധനസമ്പത്ത് ഭ്രമത്തിനും നരകത്തിനും കാരണമാകും.
തസ്മാദര്ഥമനര്ഥാഖ്യം ശ്രേയോര്ഥീ ദൂരതസ്ത്യജേത്। യസ്യ ധര്മാര്ഥമര്ഥേഹാ തസ്യാനീഹാ ഗരീയസീ
അതുകൊണ്ട്, ഉത്തമഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അനർത്ഥമായ ധനം ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കണം; ധർമ്മത്തിനായി ധനം അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കു അന്വേഷിക്കാതിരിയ്ക്കലാണ് വലിയത്.
പ്രക്ഷാലനാദ്ധി പംകസ്യ ദൂരാദസ്പര്ശനം വരം। യോര്ഥേന സാധ്യതേ ധര്മഃ ക്ഷയിഷ്ണുഃ സ പ്രകീര്തിതഃ
ചെളി കഴുകുന്നതിനേക്കാൾ ദൂരത്ത് നിന്ന് തൊടാതിരിയ്ക്കുന്നതാണ് നല്ലത്; ധനത്തിലൂടെ നേടുന്ന ധർമ്മം നശ്വരമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യഃ പരാര്ഥേ പരിത്യാഗഃ സോക്ഷയോ മുക്തിലക്ഷണഃ। ഭരദ്വാജ ഉവാച। ജീര്യംതി ജീര്യതഃ കേശാ ദംതാ ജീര്യംതി ജീര്യതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവിക്കായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നത്, നഷ്ടം ഉണ്ടെങ്കിലും, മോക്ഷത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യൻแก่യാകുമ്പോൾ മുടിയും പല്ലുകളും ക്ഷയിക്കുന്നു.
ധനാശാ ജീവിതാശാ ച ജീര്യതോഽപി ന ജീര്യതി। ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രേ ച ജീര്യേതേ തൃഷ്ണൈകാ നിരുപദ്രവാ൨൫൦ 1.19.
ധനാശയും ജീവിച്ചിരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും, ഒരാൾแก่യായാലും ക്ഷയിക്കാറില്ല; കണ്ണും ചെവിയും ക്ഷയിക്കും, പക്ഷേ തൃഷ്ണ മാത്രം കഷ്ടം കൂടാതെ തുടരുന്നു.
സൂച്യാ സൂത്രം യഥാ വസ്ത്രേ സമാനയതി സൂചകഃ। തദ്വത്സംസാരസൂത്രം ഹി തൃഷ്ണാസൂച്യോപനീയതേ
എങ്ങനെ ഒരു വസ്ത്രത്തിൽ സൂചിക സൂചിയാൽ നൂൽ ഇഴയ്ക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ നൂലിനെ തൃശ്യ എന്ന ആഗ്രഹത്തിന്റെ സൂചിയാണ് ഇഴയ്ക്കുന്നത്.
യഥാ ശൃംഗം രുരോഃ കായേ വര്ദ്ധമാനേ ച വര്ദ്ധതേ। അനംതപാരാ ദുഷ്പൂരാ തൃഷ്ണാ ദുഃഖശതാവഹാ
ഒരു മൃഗത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ കൊമ്പ് വളരുന്നതുപോലെയാണ് ആഗ്രഹം; ശരീരം വളരുമ്പോൾ കൊമ്പും കൂടുന്നു. അങ്ങനെതന്നെ, ആഗ്രഹം അറ്റമില്ലാത്തതും നിറയാത്തതും നൂറുകണക്കിന് ദുഃഖങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുമാണ്.
അധര്മബഹുലാ ചൈവ തസ്മാത്താം പരിവര്ജയേത്। ഗൌതമ ഉവാച। സംതുഷ്ടഃ കോ ന ശക്നോതി ഫലൈശ്ചാപ്യതിവര്തിതുമ്
അത് ധർമ്മം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു അതിനെ വിട്ടൊഴിയണം. ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: ഫലങ്ങളിൽ തൃപ്തനായവൻ അതിനെ അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതെന്ത്?
ലുബ്ധഇംദ്രിയലൌല്യേന സംകടാന്യവഗാഹതേ। സര്വത്ര സംപദസ്തസ്യ സംതുഷ്ടം യസ്യ മാനസം
ലോഭവും അശാന്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ കഷ്ടതകളിൽ വീഴുന്നു; എന്നാൽ ആരുടെ മനസ്സ് തൃപ്തിയിലാണോ അവിടെയെങ്ങുമാണ് ഐശ്വര്യം.
ഉപാനദ്ഗൂഢപാദസ്യ തസ്യ ചര്മാവൃതേവ ഭൂഃ। സംതോഷാമൃതതൃപ്താനാം യത്സുഖം ശാംതചേതസാം
ആളിന്റെ കാൽ ചെരിപ്പ് ധരിച്ചാൽ ഭൂമി മുഴുവൻ ചർമ്മം വിരിച്ചതുപോലെയാണ്. അങ്ങനെ, തൃപ്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തരായി മനസ്സ് ശാന്തരായവർക്കാണ് യഥാർത്ഥ സന്തോഷം.
കുതസ്തദ്ധനലുബ്ധാനാമിതശ്ചേതശ്ച ധാവതാമ്। അസംതോഷഃ പരം ദുഃഖം സംതോഷഃ പരമം സുഖമ്
സമ്പത്ത് തേടി മനസ്സ് ഇവിടെഅവിടെ ഓടുന്നവർക്കു അത്തരമൊരു സന്തോഷം എവിടെ? തൃപ്തിയില്ലായ്മ ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖം, തൃപ്തി ഏറ്റവും വലിയ സുഖം.
സുഖാര്ഥീ പുരുഷസ്തസ്മാത്സംതുഷ്ടഃ സംതതം ഭവേത്। വിശ്വാമിത്ര ഉവാച। കാമം കാമയമാനസ്യ യദി കാമഃ സമൃദ്ധ്യതി
അതിനാൽ സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എപ്പോഴും തൃപ്തനായി ഇരിക്കണം. വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞാൽ—
അഥൈനമപരഃ കാമോ ഭൂയോ വിധ്യതി ബാണവത്। ന ജാതുകാമഃ കാമാനാമുപഭോഗേന ശാമ്യതി
അപ്പോൾ മറ്റൊരു ആഗ്രഹം അമ്പുപോലെ വീണ്ടും അവനെ തൊടും; ആഗ്രഹം അനുഭവംകൊണ്ടു ഒരിക്കലും ശമിക്കില്ല.
ഹവിഷാ കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ഭൂയ ഏവാഭിവര്ദ്ധതേ। കാമാനഭിലഷന്മോഹാന്ന നരഃ സുഖമേധതേ
നെയ്യിട്ട് തീ വളരുന്നതുപോലെ ആഗ്രഹം വീണ്ടും വീണ്ടും വളരും; ആഗ്രഹത്തിൽ മുങ്ങിയവന് സുഖം ലഭിക്കില്ല.
ശ്യേനാലയതരുച്ഛായാം വ്രജന്നിവ കപിംജലഃ। ചതുസ്സാഗരപര്യന്താം യോ ഭുംക്തേ പൃഥിവീമിമാമ്
ഗൃധ്രം താമസിക്കുന്ന മരത്തിന്റെ തണലിലേക്ക് കാപ്പിൻജല പക്ഷി പോകുന്നതുപോലെയാണ് നാലു സമുദ്രങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ഭൂമിയെ ആസ്വദിക്കുന്നവൻ.
തുല്യാശ്മകാഞ്ചനോയശ്ച സകൃതാര്ഥോ ന പാര്ഥിവഃ। ജമദഗ്നിരുവാച। പ്രതിഗ്രഹസമര്ഥോപി നാദത്തേ യഃ പ്രതിഗ്രഹമ്
ഒരു പ്രാവശ്യം ലക്ഷ്യം നേടിയവന് കല്ലും പൊന്നും ഒരുപോലെയാണ്; അവൻ രാജാവല്ല. ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു:
യേ ലോകാ ദാനശീലാനാം സ താനാപ്നോതി ശാശ്വതാന്। യോര്ഥാനിച്ഛേന്നൃപാദ്വിപ്രഃ ശോചിതവ്യോ മഹര്ഷിഭിഃ
ദാനം ചെയ്യുന്നതിന് യോഗ്യനായിട്ടും സ്വീകരിക്കാത്തവൻ ദാനശീലന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ശാശ്വത ലോകങ്ങൾ നേടുന്നു; രാജാവിൽ നിന്ന് ധനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ മഹർഷിമാർ ദുഃഖത്തോടെ നോക്കും.
ന സ പശ്യതി മൂഢാത്മാ നരകേ യാതനാഭയമ്। പ്രതിഗ്രഹസമര്ഥോപി ന പ്രസജ്യേത്പ്രതിഗ്രഹേ
അത്തരം ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവൻ നരകയാതനയുടെ ഭയം കാണുന്നില്ല; സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ പോലും ദാനത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കരുത്.
പ്രതിഗ്രഹേണ വിപ്രാണാം ബ്രാഹ്മം തേജഃ പ്രശാമ്യതി। പ്രതിഗ്രഹസമര്ഥാനാം നിവൃത്താനാം പ്രതിഗ്രഹാത്
ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ബ്രാഹ്മണന്റെ തേജസ് ക്ഷയിപ്പിക്കും; എന്നാൽ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ദാനം സ്വീകരിക്കാതെ വിട്ടാൽ, ദാനികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ അവർക്കും ലഭിക്കും.
യ ഏവ ദദതാം ലോകാസ്ത ഏവാപ്രതിഗൃഹ്ണതാമ്। അരുന്ധത്യുവാച। ബിസതംതുര്യഥാനിത്യമംഭസ്ഥസ്സതതം വിശേത്
ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്കുള്ള ലോകങ്ങൾ തന്നെയാണ് ദാനം സ്വീകരിക്കാത്തവർക്കും. അരുന്ധതി പറഞ്ഞു: എങ്ങനെ താമരനൂൽ എപ്പോഴും വെള്ളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ—
തൃഷ്ണാ ചൈവമനാദ്യംതാ തഥാ ദേഹഗതാ സദാ। യാ ദുസ്ത്യജാ ദുര്മതിഭിര്യാ ന ജീര്യതി ജീര്യതഃ
അങ്ങനെതന്നെ, തൃശ്യ എന്നും അറ്റമില്ലാതെ ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഭ്രമിച്ചവർക്കു ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, ശരീരം വാടുമ്പോഴും അത് വാടില്ല.