അഥ പര്യചരത്തത്ര ക്ലിശ്യമാനാന്ഹി താനൃഷീന്। ദൃഷ്ട്വാ രാജാ വിഷാദാര്ത്തഃ പ്രോവാചേദം വചസ്തദാ
അപ്പോൾ, ആ മഹർഷിമാർ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി അടുത്ത് വന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
രാജോവാച। പ്രതിഗ്രഹോ ബ്രാഹ്മണാനാം ദൃഷ്ടാ വൃത്തിരനിംദിതാ। തസ്മാത്പ്രതിഗ്രഹാന്മത്തോ ഗൃഹ്ണീധ്വം മുനിസത്തമാഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് അനുമതിയുള്ളതും അപവാദമില്ലാത്തതുമാണ്; അതുകൊണ്ട്, മഹർഷിമാരേ, എന്നിൽ നിന്ന് ദാനം സ്വീകരിക്കൂ.
വരാന്ഗ്രാമാന്വ്രീഹിയവാന്രസാന്രത്നാനി കാംചനം। ഗാശ്ച ധേനൂശ്ച തത്സര്വം മാ മാംസം പചത ദ്വിജാഃ
ഗ്രാമങ്ങൾ, അരി, യവം, വിഭവങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ, പൊന്ന്, പശുക്കൾ, പാൽകറക്കുന്ന പശുക്കൾ — എല്ലാം ഞാൻ നൽകുന്നു; ദ്വിജന്മാരേ, മാംസം പാകം ചെയ്യരുത്.
ഋഷയ ഊചുഃ। രാജന്പ്രതിഗ്രഹോ ഘോരോ മധ്വാസ്വാദോ വിഷോപമഃ। തജ്ജാനതാം നഃ കസ്മാത്ത്വം കുരുഷേ സമ്പ്രലോഭനം
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഭയാനകമാണ്; തേൻ രുചി വിഷം പോലെയാണ്. ഇതറിയുന്നവരായ ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾ എന്തിന് പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നു?
ദശസൂനാ സമശ്ചക്രീ ദശചക്രിസമോ ധ്വജീ। ദശധ്വജിസമാ വേശ്യാ ദശവേശ്യാസമോ നൃപഃ
പത്ത് പേരെ കൊല്ലുന്നവൻ ഒരു രഥികനുമായി തുല്യൻ; പത്ത് രഥികന്മാരെ കൊല്ലുന്നവൻ ഒരു പതാകധാരിയുമായി തുല്യൻ; പത്ത് പതാകധാരികൾ ഒരു വേശ്യയുമായി തുല്യർ; പത്ത് വേശ്യകൾ ഒരു രാജാവുമായി തുല്യർ.
ദശസൂനാ സഹസ്രാണി യോ വാഹയതി ശൌംഡികഃ। തേന തുല്യസ്തതോ രാജാ ഘോരസ്തസ്യ പ്രതിഗ്രഹഃ
ആയിരം മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന മാംസവ്യാപാരി ഒരു രാജാവിനോട് തുല്യൻ; അതിനാൽ, അവനിൽ നിന്ന് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഭയാനകമാണ്.
യോ രാജ്ഞഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി ബ്രാഹ്മണോ ലോഭമോഹിതഃ। താമിസ്രാദിഷു ഘോരേഷു നരകേഷു സ പച്യതേ
രാജാവിനോട് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, ലാഭലോഭത്തിൽ അകപ്പെട്ടാൽ, താമിസ്രം പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ നരകങ്ങളിൽ അവൻ പെടുന്നു.
തദ്ഗച്ഛ കുശലം തേസ്തു സഹ ദാനേന പാര്ഥിവ। അന്യേഷാം ദീയതാമേതദിത്യുക്ത്വാ തേ വനം യയുഃ
നിനക്ക് ദാനത്തോടൊപ്പം നല്ലതാകട്ടെ, രാജാവേ; ഇതു മറ്റുള്ളവർക്കു കൊടുക്കട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ കാടിലേക്ക് പോയി.
അഥ രാജ്ഞഃസമാദേശാത്തത്ര ഗത്വാഥ മംത്രിണഃ। ഉദുംബരാണി വ്യകിരന്ഹേമഗര്ഭാണി ഭൂതലേ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം മന്ത്രിമാർ അവിടെ ചെന്നു, പൊന്നുകൊണ്ട് നിറച്ച ഉഡുംബരഫലങ്ങൾ നിലത്ത് വിതറി.
തതോ ഹ്യന്നം വിചിന്വംതോ ഗൃഹ്ണംശ്ചോദുംബരാണ്യപി। ഗുരൂണി ഹി വിദിത്വാ തു ന ഗ്രാഹ്യാണ്യത്രിരബ്രവീത്
അവരും ഭക്ഷണം അന്വേഷിച്ച് ഉഡുംബരഫലങ്ങളും എടുത്തു; എന്നാൽ അവ ഭാരം കൂടിയവയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അത്രി അവയൊന്നും എടുക്കരുതെന്ന് പറഞ്ഞു.
അത്രിരുവാച। നാസ്മഹേ മൂഢവിജ്ഞാനാ നാസ്മഹേ മംദബുദ്ധയഃ। ഹൈമാനീമാനി ജാനീമഃ പ്രതിബുദ്ധാഃ സ്മ ജ്ഞാനിനഃ
അത്രി പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ ബുദ്ധിഹീനരല്ല, ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സില്ലാത്തവരല്ല; ഇവ പൊന്നാണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയാം, ഞങ്ങൾ ഉണർന്നും ജ്ഞാനികളുമാണ്.
ഇഹൈവേദം വസുപ്രീത്യൈ പ്രേത്യ വൈകുംഠിതോദയം। തസ്മാന്ന ഗ്രാഹ്യമേവൈതത്സുഖമാനംത്യമിച്ഛതാ
ഇവിടെ ഈ സമ്പത്ത് ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തിനായാണ്; മരിച്ചശേഷം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സ്ഥിരമായ സന്തോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇതു സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല.
ശതേനഗുണിതം നിഷ്കം സഹസ്രേണ സമന്വിതമ്। യശ്ചാന്യതഃ പ്രതീച്ഛേത്സ പാപിഷ്ടാം ലഭതേ ഗതിമ്
നൂറ്റിരട്ടി കൂടിയ നാണയം ആയിരത്തോടൊപ്പം വേറെവിടയിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ചാൽ, അതു ഏറ്റുവാങ്ങുന്നവൻ ഏറ്റവും പാപകരമായ ഗതിയിലാകും.
യത്പൃഥിവ്യാം വ്രീഹിയവം ഹിരണ്യം പശവഃ സ്ത്രിയഃ। നൂനം നൈകസ്യ പര്യാപ്തമിതി മത്വാ ശമം വ്രജേത്
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള അരി, യവം, പൊന്ന്, പശുക്കൾ, സ്ത്രീകൾ—ഇതൊക്കെ ഒരാള്ക്ക് മതിയാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒരാൾ സംതൃപ്തനാകണം.
വസിഷ്ഠ ഉവാച। തപസാം സംചയോ യസ്യ ദ്രവ്യാണാം യസ്യ സംചയഃ। തപഃസംചയ ഏവേഹ വിശിഷ്ടോ ധനസംചയാത്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ഒരാള്ക്ക് തപസ്സാണ് സമ്പത്ത്, മറ്റൊരാള്ക്ക് ധനമാണ് സമ്പത്ത്; എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് തപസ്സിന്റെ സമ്പാദ്യമാണ് ധനത്തെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം.
ത്യജതഃ സംചയാന്സര്വാന്യാംതി നാശമുപദ്രവാഃ। നഹി സംചയവാന്കശ്ചിദ്ദൃശ്യതേ നിരുപദ്രവഃ
എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും; സമ്പത്ത് ഉള്ളവൻ ഒരാളും കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതെ കാണപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
യഥായഥാ ന ഗൃഹ്ണാതി ബ്രാഹ്മണോഽസത്പ്രതിഗ്രഹമ്। തഥാ തസ്യ ഹി സംതോഷാദ്ബ്രാഹ്മം തേജോ വിവര്ദ്ധതേ
ബ്രാഹ്മണൻ തെറ്റായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ സംതൃപ്തിയാൽ ബ്രാഹ്മണതേജസ് കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.
അകിംചനത്വം രാജ്യം ച തുലയാ സമതോലയത്। അകിംചനത്വമധികം രാജ്യാദപി ഹിതാത്മനഃ
അവൻ ദാരിദ്ര്യവും രാജത്വവും തുലാസിൽ തൂക്കി നോക്കി; ആത്മഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ദാരിദ്ര്യമാണ് രാജത്വത്തേക്കാൾ ഉത്തമം.
കശ്യപ ഉവാച। അനര്ഥോ ബ്രാഹ്മണസ്യൈഷ യസ്ത്വര്ഥനിചയോ മഹാന്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനു വലിയ ധനസമ്പാദ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അനർത്ഥം.
അര്ഥൈശ്വര്യവിമൂഢോ ഹി ശ്രേയസോ ഭ്രശ്യതേ ദ്വിജഃ। അര്ഥസംപദ്വിമോഹായ വിമോഹോ നരകായ ച
ധനസമ്പത്തിന്റെ ആഡംബരത്തിൽ മയങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠതയിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; ധനസമ്പത്ത് ഭ്രമത്തിനും നരകത്തിനും കാരണമാകും.
തസ്മാദര്ഥമനര്ഥാഖ്യം ശ്രേയോര്ഥീ ദൂരതസ്ത്യജേത്। യസ്യ ധര്മാര്ഥമര്ഥേഹാ തസ്യാനീഹാ ഗരീയസീ
അതുകൊണ്ട്, ഉത്തമഗതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അനർത്ഥമായ ധനം ദൂരത്തിൽ നിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കണം; ധർമ്മത്തിനായി ധനം അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കു അന്വേഷിക്കാതിരിയ്ക്കലാണ് വലിയത്.
പ്രക്ഷാലനാദ്ധി പംകസ്യ ദൂരാദസ്പര്ശനം വരം। യോര്ഥേന സാധ്യതേ ധര്മഃ ക്ഷയിഷ്ണുഃ സ പ്രകീര്തിതഃ
ചെളി കഴുകുന്നതിനേക്കാൾ ദൂരത്ത് നിന്ന് തൊടാതിരിയ്ക്കുന്നതാണ് നല്ലത്; ധനത്തിലൂടെ നേടുന്ന ധർമ്മം നശ്വരമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
യഃ പരാര്ഥേ പരിത്യാഗഃ സോക്ഷയോ മുക്തിലക്ഷണഃ। ഭരദ്വാജ ഉവാച। ജീര്യംതി ജീര്യതഃ കേശാ ദംതാ ജീര്യംതി ജീര്യതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവിക്കായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നത്, നഷ്ടം ഉണ്ടെങ്കിലും, മോക്ഷത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യൻแก่യാകുമ്പോൾ മുടിയും പല്ലുകളും ക്ഷയിക്കുന്നു.
ധനാശാ ജീവിതാശാ ച ജീര്യതോഽപി ന ജീര്യതി। ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രേ ച ജീര്യേതേ തൃഷ്ണൈകാ നിരുപദ്രവാ൨൫൦ 1.19.
ധനാശയും ജീവിച്ചിരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും, ഒരാൾแก่യായാലും ക്ഷയിക്കാറില്ല; കണ്ണും ചെവിയും ക്ഷയിക്കും, പക്ഷേ തൃഷ്ണ മാത്രം കഷ്ടം കൂടാതെ തുടരുന്നു.
സൂച്യാ സൂത്രം യഥാ വസ്ത്രേ സമാനയതി സൂചകഃ। തദ്വത്സംസാരസൂത്രം ഹി തൃഷ്ണാസൂച്യോപനീയതേ
എങ്ങനെ ഒരു വസ്ത്രത്തിൽ സൂചിക സൂചിയാൽ നൂൽ ഇഴയ്ക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ നൂലിനെ തൃശ്യ എന്ന ആഗ്രഹത്തിന്റെ സൂചിയാണ് ഇഴയ്ക്കുന്നത്.
യഥാ ശൃംഗം രുരോഃ കായേ വര്ദ്ധമാനേ ച വര്ദ്ധതേ। അനംതപാരാ ദുഷ്പൂരാ തൃഷ്ണാ ദുഃഖശതാവഹാ
ഒരു മൃഗത്തിന്റെ ശരീരത്തിൽ കൊമ്പ് വളരുന്നതുപോലെയാണ് ആഗ്രഹം; ശരീരം വളരുമ്പോൾ കൊമ്പും കൂടുന്നു. അങ്ങനെതന്നെ, ആഗ്രഹം അറ്റമില്ലാത്തതും നിറയാത്തതും നൂറുകണക്കിന് ദുഃഖങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുമാണ്.
അധര്മബഹുലാ ചൈവ തസ്മാത്താം പരിവര്ജയേത്। ഗൌതമ ഉവാച। സംതുഷ്ടഃ കോ ന ശക്നോതി ഫലൈശ്ചാപ്യതിവര്തിതുമ്
അത് ധർമ്മം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു അതിനെ വിട്ടൊഴിയണം. ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: ഫലങ്ങളിൽ തൃപ്തനായവൻ അതിനെ അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതെന്ത്?
ലുബ്ധഇംദ്രിയലൌല്യേന സംകടാന്യവഗാഹതേ। സര്വത്ര സംപദസ്തസ്യ സംതുഷ്ടം യസ്യ മാനസം
ലോഭവും അശാന്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ കഷ്ടതകളിൽ വീഴുന്നു; എന്നാൽ ആരുടെ മനസ്സ് തൃപ്തിയിലാണോ അവിടെയെങ്ങുമാണ് ഐശ്വര്യം.
ഉപാനദ്ഗൂഢപാദസ്യ തസ്യ ചര്മാവൃതേവ ഭൂഃ। സംതോഷാമൃതതൃപ്താനാം യത്സുഖം ശാംതചേതസാം
ആളിന്റെ കാൽ ചെരിപ്പ് ധരിച്ചാൽ ഭൂമി മുഴുവൻ ചർമ്മം വിരിച്ചതുപോലെയാണ്. അങ്ങനെ, തൃപ്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തരായി മനസ്സ് ശാന്തരായവർക്കാണ് യഥാർത്ഥ സന്തോഷം.
കുതസ്തദ്ധനലുബ്ധാനാമിതശ്ചേതശ്ച ധാവതാമ്। അസംതോഷഃ പരം ദുഃഖം സംതോഷഃ പരമം സുഖമ്
സമ്പത്ത് തേടി മനസ്സ് ഇവിടെഅവിടെ ഓടുന്നവർക്കു അത്തരമൊരു സന്തോഷം എവിടെ? തൃപ്തിയില്ലായ്മ ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖം, തൃപ്തി ഏറ്റവും വലിയ സുഖം.