ന തത്ര മൂഢാ വിശംതി പുരുഷാ വിഷയാത്മകാഃ। കാമലോഭമദദ്രോഹ ക്രോധമോഹൈരുപദ്രുതാഃ
അവിടെ, ഭോഗാസക്തരും മോഹഭ്രാന്തരായവരും, ആസക്തിയും ലോഭവും മദവും വൈരവും കോപവും അവിവേകവും നിറഞ്ഞവരും പ്രവേശിക്കില്ല.
തുല്യ മാനാപമാനാശ്ച നിര്ദ്വംദ്വാസ്സംയതേംദ്രിയാഃ। ധ്യാനയോഗപരാശ്ചൈവ തേ തു ഗച്ഛംതി പുഷ്കരം
പൊന്നും അപമാനവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവർ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവർ, ധ്യാനയോഗത്തിൽ ലീനരായവർ — ഇവരാണ് പൂഷ്കരത്തിൽ എത്തുന്നത്.
ആശ്രമേഷു യഥോക്തേഷു യഥോക്തം വൈ ദ്വിജാതയഃ। യേ വര്തംതേ യമം ത്രാതും തേഷാം ലോകാ മഹോദയാഃ
നിർദ്ദേശിച്ച ആശ്രമങ്ങളിൽ, നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാർക്ക് മഹത്തായ ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കും.
യേ ന ഹിംസംതി ഭൂതാനി കര്മണാ മനസാ ഗിരാ। അനൃശംസതരാഃ സംതഃ സര്വദാ ച പ്രിയംവദാഃ
കൃത്യത്തിൽ, ചിന്തയിൽ, വാക്കിൽ — ജീവികൾക്ക് ഒരിക്കലും ഹാനി ചെയ്യാത്തവർ, അത്യന്തം ദയയുള്ളവർ, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവർ — ഇവരാണ്.
അഗ്നിഹോത്രരതാ നിത്യം നിത്യം ചാതിഥിപൂജകാഃ। നിത്യം സ്വാധ്യായവംതശ്ച നിത്യം സ്നാനപരായണാഃ
എപ്പോഴും അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ, എപ്പോഴും അതിഥികളെ ആദരിക്കുന്നവർ, എപ്പോഴും സ്വാധ്യായത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, എപ്പോഴും സ്നാനത്തിൽ മനസ്സുള്ളവർ — ഇവരാണ്.
മാതൃവത്സ്വസൃവച്ചൈവ തഥാ ദുഹിതൃവച്ച ഹ। പരദാരാന്പ്രപശ്യംതി സതതം വിഗതസ്പൃഹാഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരെ അമ്മയെയും സഹോദരിയെയും മകളെയും പോലെ കാണുന്നവർ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവർ — ഇവരാണ്.
യേധിക്ഷിപ്താ ന കുപ്യംതി ന ഹിംസംതി ച ഹിംസിതാഃ। സമദുഃഖസുഖാഃ സംതോ മഹാത്മാനോ ജിതേംദ്രിയാഃ
അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും കോപം കാണിക്കാത്തവർ, ഹാനി സംഭവിച്ചാലും തിരിച്ചടി ചെയ്യാത്തവർ, ദുഃഖത്തിലും സന്തോഷത്തിലും ഒരുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നവർ, മഹാത്മാക്കൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവർ — ഇവരാണ്.
തേ ഹി സര്വേ പ്രപശ്യംതി പുരാ ചേരുര്മഹീമിമാം। സമാധിനാ ചിംതയംതോ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനം
ഇവരൊക്കെയും, ഒരിക്കൽ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചവർ, സമാധാനത്തോടെ ധ്യാനിച്ച്, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മലോകം അനുഭവിക്കുന്നു.
അഥാഭവദനാവൃഷ്ടിഃ കദാചിന്മഹതീ തദാ। കൃച്ഛ്രപ്രായോ ഹ്യഭൂത്തത്ര സര്വലോകഃ ക്ഷുധാര്ദിതഃ
അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ വലിയ വരൾച്ചയുണ്ടായി; അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും വിശപ്പാൽ ബുദ്ധിമുട്ടി.
തതോ നിരന്നേ ലോകേസ്മിംശ്ചാത്മാനം തേ പരീപ്സവഃ। മൃതം കുമാരമാദായ കൃച്ഛ്രപ്രായാസ്തദാപചന്
അന്നില്ലാത്ത ലോകത്തിൽ, ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മരിച്ചിരുന്ന ഒരു ബാലനെ എടുത്ത്, അത്യന്തം കഷ്ടതയിൽ, അവരെ പാകം ചെയ്തു.
അഥ പര്യചരത്തത്ര ക്ലിശ്യമാനാന്ഹി താനൃഷീന്। ദൃഷ്ട്വാ രാജാ വിഷാദാര്ത്തഃ പ്രോവാചേദം വചസ്തദാ
അപ്പോൾ, ആ മഹർഷിമാർ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായി അടുത്ത് വന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
രാജോവാച। പ്രതിഗ്രഹോ ബ്രാഹ്മണാനാം ദൃഷ്ടാ വൃത്തിരനിംദിതാ। തസ്മാത്പ്രതിഗ്രഹാന്മത്തോ ഗൃഹ്ണീധ്വം മുനിസത്തമാഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് അനുമതിയുള്ളതും അപവാദമില്ലാത്തതുമാണ്; അതുകൊണ്ട്, മഹർഷിമാരേ, എന്നിൽ നിന്ന് ദാനം സ്വീകരിക്കൂ.
വരാന്ഗ്രാമാന്വ്രീഹിയവാന്രസാന്രത്നാനി കാംചനം। ഗാശ്ച ധേനൂശ്ച തത്സര്വം മാ മാംസം പചത ദ്വിജാഃ
ഗ്രാമങ്ങൾ, അരി, യവം, വിഭവങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ, പൊന്ന്, പശുക്കൾ, പാൽകറക്കുന്ന പശുക്കൾ — എല്ലാം ഞാൻ നൽകുന്നു; ദ്വിജന്മാരേ, മാംസം പാകം ചെയ്യരുത്.
ഋഷയ ഊചുഃ। രാജന്പ്രതിഗ്രഹോ ഘോരോ മധ്വാസ്വാദോ വിഷോപമഃ। തജ്ജാനതാം നഃ കസ്മാത്ത്വം കുരുഷേ സമ്പ്രലോഭനം
മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഭയാനകമാണ്; തേൻ രുചി വിഷം പോലെയാണ്. ഇതറിയുന്നവരായ ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾ എന്തിന് പ്രലോഭിപ്പിക്കുന്നു?
ദശസൂനാ സമശ്ചക്രീ ദശചക്രിസമോ ധ്വജീ। ദശധ്വജിസമാ വേശ്യാ ദശവേശ്യാസമോ നൃപഃ
പത്ത് പേരെ കൊല്ലുന്നവൻ ഒരു രഥികനുമായി തുല്യൻ; പത്ത് രഥികന്മാരെ കൊല്ലുന്നവൻ ഒരു പതാകധാരിയുമായി തുല്യൻ; പത്ത് പതാകധാരികൾ ഒരു വേശ്യയുമായി തുല്യർ; പത്ത് വേശ്യകൾ ഒരു രാജാവുമായി തുല്യർ.
ദശസൂനാ സഹസ്രാണി യോ വാഹയതി ശൌംഡികഃ। തേന തുല്യസ്തതോ രാജാ ഘോരസ്തസ്യ പ്രതിഗ്രഹഃ
ആയിരം മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന മാംസവ്യാപാരി ഒരു രാജാവിനോട് തുല്യൻ; അതിനാൽ, അവനിൽ നിന്ന് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഭയാനകമാണ്.
യോ രാജ്ഞഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി ബ്രാഹ്മണോ ലോഭമോഹിതഃ। താമിസ്രാദിഷു ഘോരേഷു നരകേഷു സ പച്യതേ
രാജാവിനോട് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, ലാഭലോഭത്തിൽ അകപ്പെട്ടാൽ, താമിസ്രം പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ നരകങ്ങളിൽ അവൻ പെടുന്നു.
തദ്ഗച്ഛ കുശലം തേസ്തു സഹ ദാനേന പാര്ഥിവ। അന്യേഷാം ദീയതാമേതദിത്യുക്ത്വാ തേ വനം യയുഃ
നിനക്ക് ദാനത്തോടൊപ്പം നല്ലതാകട്ടെ, രാജാവേ; ഇതു മറ്റുള്ളവർക്കു കൊടുക്കട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ കാടിലേക്ക് പോയി.
അഥ രാജ്ഞഃസമാദേശാത്തത്ര ഗത്വാഥ മംത്രിണഃ। ഉദുംബരാണി വ്യകിരന്ഹേമഗര്ഭാണി ഭൂതലേ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം മന്ത്രിമാർ അവിടെ ചെന്നു, പൊന്നുകൊണ്ട് നിറച്ച ഉഡുംബരഫലങ്ങൾ നിലത്ത് വിതറി.
തതോ ഹ്യന്നം വിചിന്വംതോ ഗൃഹ്ണംശ്ചോദുംബരാണ്യപി। ഗുരൂണി ഹി വിദിത്വാ തു ന ഗ്രാഹ്യാണ്യത്രിരബ്രവീത്
അവരും ഭക്ഷണം അന്വേഷിച്ച് ഉഡുംബരഫലങ്ങളും എടുത്തു; എന്നാൽ അവ ഭാരം കൂടിയവയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അത്രി അവയൊന്നും എടുക്കരുതെന്ന് പറഞ്ഞു.
അത്രിരുവാച। നാസ്മഹേ മൂഢവിജ്ഞാനാ നാസ്മഹേ മംദബുദ്ധയഃ। ഹൈമാനീമാനി ജാനീമഃ പ്രതിബുദ്ധാഃ സ്മ ജ്ഞാനിനഃ
അത്രി പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ ബുദ്ധിഹീനരല്ല, ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സില്ലാത്തവരല്ല; ഇവ പൊന്നാണെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയാം, ഞങ്ങൾ ഉണർന്നും ജ്ഞാനികളുമാണ്.
ഇഹൈവേദം വസുപ്രീത്യൈ പ്രേത്യ വൈകുംഠിതോദയം। തസ്മാന്ന ഗ്രാഹ്യമേവൈതത്സുഖമാനംത്യമിച്ഛതാ
ഇവിടെ ഈ സമ്പത്ത് ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തിനായാണ്; മരിച്ചശേഷം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സ്ഥിരമായ സന്തോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇതു സ്വീകരിക്കേണ്ടതില്ല.
ശതേനഗുണിതം നിഷ്കം സഹസ്രേണ സമന്വിതമ്। യശ്ചാന്യതഃ പ്രതീച്ഛേത്സ പാപിഷ്ടാം ലഭതേ ഗതിമ്
നൂറ്റിരട്ടി കൂടിയ നാണയം ആയിരത്തോടൊപ്പം വേറെവിടയിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ചാൽ, അതു ഏറ്റുവാങ്ങുന്നവൻ ഏറ്റവും പാപകരമായ ഗതിയിലാകും.
യത്പൃഥിവ്യാം വ്രീഹിയവം ഹിരണ്യം പശവഃ സ്ത്രിയഃ। നൂനം നൈകസ്യ പര്യാപ്തമിതി മത്വാ ശമം വ്രജേത്
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള അരി, യവം, പൊന്ന്, പശുക്കൾ, സ്ത്രീകൾ—ഇതൊക്കെ ഒരാള്ക്ക് മതിയാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഒരാൾ സംതൃപ്തനാകണം.
വസിഷ്ഠ ഉവാച। തപസാം സംചയോ യസ്യ ദ്രവ്യാണാം യസ്യ സംചയഃ। തപഃസംചയ ഏവേഹ വിശിഷ്ടോ ധനസംചയാത്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ഒരാള്ക്ക് തപസ്സാണ് സമ്പത്ത്, മറ്റൊരാള്ക്ക് ധനമാണ് സമ്പത്ത്; എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് തപസ്സിന്റെ സമ്പാദ്യമാണ് ധനത്തെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം.
ത്യജതഃ സംചയാന്സര്വാന്യാംതി നാശമുപദ്രവാഃ। നഹി സംചയവാന്കശ്ചിദ്ദൃശ്യതേ നിരുപദ്രവഃ
എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും; സമ്പത്ത് ഉള്ളവൻ ഒരാളും കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതെ കാണപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
യഥായഥാ ന ഗൃഹ്ണാതി ബ്രാഹ്മണോഽസത്പ്രതിഗ്രഹമ്। തഥാ തസ്യ ഹി സംതോഷാദ്ബ്രാഹ്മം തേജോ വിവര്ദ്ധതേ
ബ്രാഹ്മണൻ തെറ്റായ ദാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ സംതൃപ്തിയാൽ ബ്രാഹ്മണതേജസ് കൂടുതൽ വർദ്ധിക്കുന്നു.
അകിംചനത്വം രാജ്യം ച തുലയാ സമതോലയത്। അകിംചനത്വമധികം രാജ്യാദപി ഹിതാത്മനഃ
അവൻ ദാരിദ്ര്യവും രാജത്വവും തുലാസിൽ തൂക്കി നോക്കി; ആത്മഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു ദാരിദ്ര്യമാണ് രാജത്വത്തേക്കാൾ ഉത്തമം.
കശ്യപ ഉവാച। അനര്ഥോ ബ്രാഹ്മണസ്യൈഷ യസ്ത്വര്ഥനിചയോ മഹാന്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനു വലിയ ധനസമ്പാദ്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അനർത്ഥം.
അര്ഥൈശ്വര്യവിമൂഢോ ഹി ശ്രേയസോ ഭ്രശ്യതേ ദ്വിജഃ। അര്ഥസംപദ്വിമോഹായ വിമോഹോ നരകായ ച
ധനസമ്പത്തിന്റെ ആഡംബരത്തിൽ മയങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠതയിൽ നിന്ന് വീഴുന്നു; ധനസമ്പത്ത് ഭ്രമത്തിനും നരകത്തിനും കാരണമാകും.