സര്വേഷാം ചൈവ വൃക്ഷാണാമാദിരോഹഃ പ്രകീര്തിതഃ । ബ്രഹ്മണാഥ തതഃ പശ്ചാത്സംസൃഷ്ടാശ്ച ഇമാഃ പ്രജാഃ
എല്ലാ മരങ്ങളുടെയും ആദ്യം വളരൽ ബ്രഹ്മാവു പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിന് ശേഷം ഈ സകല ജീവികളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
ദേവദാനവഗംധര്വയക്ഷരാക്ഷസപന്നഗാന് । അസൃജദ്ഭഗവാന്ദേവോ മഹര്ഷീംശ്ച തഥാമലാന്
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ദേവൻ ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും പാമ്പുകളെയും, ശുദ്ധമായ മഹർഷിമാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ആജഗ്മുസ്തത്ര ദേവാസ്തേ യത്ര ധാത്രീ ഹരിപ്രിയാ । താം ദൃഷ്ട്വാ തേ മഹാഭാഗ പരം വിസ്മയമാഗതാഃ
അവിടേക്ക് ദേവന്മാർ എത്തി, ഹരിക്ക് പ്രിയമായ ധാത്രിമരം നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്തേക്ക്. ആ മരത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മഹാഭാഗ്യശാലികൾ അതിയായ അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ന ജാനീമ ഇമം വൃക്ഷം ചിംതയംതോഽഭിസംസ്ഥിതാഃ । ഏവം ചിംതയതാം തേഷാം വാഗുവാചാശരീരിണീ
'ഈ മരത്തെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല' എന്ന് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് അവർ അവിടെ നിന്നു. അങ്ങനെ അവർ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം അവരോടു പറഞ്ഞു.
ആമലകീ നഗോ ഹ്യേഷ പ്രവരോ വൈഷ്ണവോ മതഃ । അസ്യ സംസ്മരണാദേവ ലഭേദ്ഗോദാനജം ഫലമ്
ഇത് ആമലകിമരമാണ്, വൈഷ്ണവമരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും, ഗോവാനത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
സ്പര്ശനാദ്ദ്വിഗുണം പുണ്യം ത്രിഗുണം ധാരണാത്തഥാ । തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന സേവ്യാ ആമലകീ സദാ
ഇതിനെ തൊടുമ്പോൾ പുണ്യം ഇരട്ടിയാകും; ധരിക്കുമ്പോൾ മൂന്നു മടങ്ങ് പുണ്യം ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി ആമലകിയെ എപ്പോഴും സേവിക്കണം.
സര്വപാപഹരാ പ്രോക്താ വൈഷ്ണവീ പാപനാശിനീ । തസ്യാ മൂലേ സ്ഥിതോ വിഷ്ണുസ്തദൂര്ധ്വേ ച പിതാമഹഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്നവളായി, പാപനാശിനിയായ വൈഷ്ണവിയായി ഈ മരത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. അതിന്റെ വേരിൽ വിഷ്ണു നിലകൊള്ളുന്നു, അതിന് മുകളിൽ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവു) ഉണ്ട്.
സ്കംധേ ച ഭഗവാന്രുദ്രഃ സംസ്ഥിതഃ പരമേശ്വരഃ । ശാഖാസു മുനയഃ സര്വേ പ്രശാഖാസു ച ദേവതാഃ
തണ്ടിൽ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ വസിക്കുന്നു. ശാഖകളിൽ എല്ലാ മഹർഷിമാരും, ചെറുശാഖകളിൽ ദേവതകളും വസിക്കുന്നു.
പര്ണേഷു ചാസതേ ദേവാഃ പുഷ്പേഷു മരുതസ്തഥാ । പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ ഫലേഷ്വേവ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ഇലകളിൽ ദേവന്മാർ ഇരിക്കുന്നു, പൂക്കളിൽ മരുത്ഗണങ്ങൾ, ഫലങ്ങളിൽ സകല പ്രജാപതികളും നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വദേവമയീ ഹ്യേഷാ ധാത്രീ ച കഥിതാ മയാ । തസ്മാത്പൂജ്യതമാ ഹ്യേഷാ വിഷ്ണുഭക്തിപരായണൈഃ
എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യം ഉള്ളതായാണ് ഈ ധാത്രിയെ ഞാൻ വിവരിച്ചത്. അതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുഭക്തർക്ക് ഇവൾ ഏറ്റവും ആരാധ്യയാണു.
ഋഷയ ഊചുഃ - കോ ഭവാന്ന ഹി ജാനീമഃ കസ്മാത്കാരണതാം ഗതഃ । ദേവോ വാ യദി വാ ചാന്യഃ കഥയസ്വ യഥാതഥമ്
മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചു: 'ആരാണു നിങ്ങൾ? ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്? ദേവനോ മറ്റാരോ ആണോ? സത്യം പറഞ്ഞുതരിക.'
വാഗുവാച - യഃ കര്താ സര്വഭൂതാനാം ഭുവനാനാം ച സര്വശഃ । വിസ്മിതാന്വിദുഷഃ പ്രേക്ഷ്യ സോഽഹം വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
ശബ്ദം പറഞ്ഞു: 'സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവായ ഞാൻ, ശാശ്വതനായ വിഷ്ണുവാണ്. നിങ്ങൾ അത്ഭുതപെട്ട് അന്വേഷിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തി.'
തച്ഛ്രുത്വാ ദേവദേവസ്യ ഭാഷിതം ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ । അനാദിനിധനം ദേവം സ്തോതും തത്ര പ്രചക്രമുഃ
ദേവദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ദേവനെ അവിടെ സ്തുതിക്കാൻ തുടങ്ങി.
നമോ ഭൂതാത്മഭൂതായ ആത്മനേ പരമാത്മനേ । അച്യുതായ നമോ നിത്യമനംതായ നമോ നമഃ
'സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവായവനേ, പരമാത്മാവേ, അച്യുതനേ, ശാശ്വതനേ, അനന്തനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.'
ദാമോദരായ കവയേ യജ്ഞേശായ നമോ നമഃ । ഏവം സ്തുതസ്തു ഋഷിഭിസ്തുതോഷ ഭഗവാന്ഹരിഃ
'ദാമോദരനേ, ജ്ഞാനിയേ, യജ്ഞനാഥനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.' ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരി സന്തോഷിച്ചു.
പ്രത്യുവാച മഹര്ഷീംസ്താനഭീഷ്ടം കിം ദദാമി വഃ । ഋഷയ ഊചുഃ യദി തുഷ്ടോഽസി ഭഗവന്നസ്മാകം ഹിതകാമ്യയാ
അവൻ ആ മഹർഷിമാരോട് ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾക്ക് ഏത് വരം നൽകണം?' മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചാൽ ഞങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി—'
വ്രതം കിംചിത്സമാഖ്യാഹി സ്വര്ഗമോക്ഷഫലപ്രദമ് । ധനധാന്യപ്രദം പുണ്യമാത്മനസ്തുഷ്ടികാരകമ്
'സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നതും, ധനവും ധാന്യവും നൽകുന്നതും, പുണ്യമുള്ളതും ആത്മാവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നതുമായ ഒരു വ്രതം ദയവായി പറയൂ.'
അല്പായാസം ബഹുഫലം വ്രതാനാമുത്തമം വ്രതമ് । കൃതേന യേന ദേവേശ വിഷ്ണുലോകേ മഹീയതേ
'ചെറിയ ശ്രമത്തിൽ വലിയ ഫലം ലഭിക്കുന്നതും, വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമവുമായ വ്രതം. അത് ആചരിച്ചാൽ, ദേവേശാ, വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വം ലഭിക്കും.'
വിഷ്ണുരുവാച- ഫാല്ഗുനേ ശുക്ലപക്ഷേ തു പുഷ്യേണ ദ്വാദശീ യദി । ഭവേത്സാ ച മഹാപുണ്യാ മഹാപാതകനാശിനീ
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, പുഷ്യ നക്ഷത്രം ദ്വാദശിയുമായി കൂടിയാൽ, ആ ദിവസം അത്യന്തം പുണ്യമുള്ളതും വലിയ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായിരിക്കും.
വിശേഷസ്തത്ര കര്ത്തവ്യഃ ശൃണുധ്വം ദ്വിജസത്തമാഃ । ആമലകീം ച സംപ്രാപ്യ ജാഗരം തത്ര കാരയേത്
അപ്പോൾ പ്രത്യേകമായ ഒരു ആചാരം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്; ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരേ, കേൾക്കൂ. ആമലകി മരത്തെ സമീപിച്ചാൽ അവിടെ ജാഗരണം പാലിക്കണം.
സര്വപാപവിനിര്മുക്തോ ഗോസഹസ്രഫലം ലഭേത് । ഏതദ്വഃ കഥിതം വിപ്രാ വ്രതാനാം വ്രതമുത്തമമ് । അര്ചയിത്വാച്യുതം തസ്യാം വിഷ്ണുലോകാന്ന മുച്യതേ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഇതാണ് വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത്. അവിടെ അച്യുതനെ ആരാധിച്ചാൽ, വിഷ്ണു ലോകത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകേണ്ടതില്ല.
ഋഷയ ഊചുഃ - വ്രതസ്യാസ്യ വിധിം ബ്രൂഹി പരിപൂര്ണം കഥം ഭവേത് । കേ മംത്രാഃ കേ നമസ്കാരാഃ ദേവതാ കാ പ്രകീര്തിതാ
മുനികൾ ചോദിച്ചു: ഈ വ്രതത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ വിധി പറയൂ; ഏത് മന്ത്രങ്ങൾ, ഏത് നമസ്കാരങ്ങൾ, ആരാണ് ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവത?
കഥം ദാനം കഥം സ്നാനം കശ്ച പൂജാവിധിഃ സ്മൃതഃ । അര്ഘാര്ചനസ്യ മംത്രം തു കഥയസ്വ യഥാതഥമ്
ദാനം എങ്ങനെ നൽകണം, സ്നാനം എങ്ങനെ ചെയ്യണം, പൂജയുടെ വിധി എന്താണ്? അർഘ്യവും പൂജയും ചെയ്യാനുള്ള മന്ത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിശദമായി പറയൂ.
വിഷ്ണുരുവാച- ശ്രൂയതാം യോ വിധിഃ സമ്യഗ്വ്രതസ്യാസ്യ ദ്വിജര്ഷഭാഃ । ഏകാദശ്യാം നിരാഹാരഃ സ്ഥിത്വാ ചൈവ പരേഽഹനി
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ഈ വ്രതത്തിന്റെ ശരിയായ രീതികൾ കേൾക്കൂ, ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരേ. ഏകാദശി ദിവസം ഉപവാസം പാലിക്കണം; അതിനടുത്ത ദിവസം—
ഭോക്ഷ്യേഽഹം പുംഡരീകാക്ഷ ശരണം മേ ഭവാച്യുത । ഇതി കൃത്വാ തു നിയമം ദംതധാവനപൂര്വകമ്
‘നാളെ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും, കമലനയനനായവാ, അച്യുതാ, നീ എന്നെ രക്ഷിക്കണം’ എന്ന് മനസ്സിൽ ഉറപ്പു വരുത്തി, ആദ്യം പല്ലുതേക്കി ശുദ്ധിയോടെ തുടങ്ങണം.
നാലപേത്പതിതാംശ്ചൌരാംസ്തഥാ പാഷംഡിനോ നരാന് । ദുര്വൃത്താന്ഭിന്നമര്യാദാന്ഗുരുദാരപ്രധര്ഷകാന്
പതിതന്മാരുമായി, കള്ളന്മാരുമായി, മതഭ്രഷ്ടന്മാരുമായി, ദുഷ്പ്രവർത്തകരുമായി, ആചാരങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവരുമായി, ഗുരുപത്നിയെ അപമാനിച്ചവരുമായി സംസാരിക്കരുത്.
അപരാഹ്ണേ തതഃ സ്നാനം വിധിനാ കാരയേദ്ബുധഃ । നദ്യാം തഡാഗേ കൂപേ വാ ഗൃഹേ വാ നിയതാത്മവാന്
ഉച്ച കഴിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം; നദിയിൽ, കുളത്തിൽ, കിണറിൽ അല്ലെങ്കിൽ വീട്ടിൽ, ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ.
മൃത്തികാലംഭനം പൂര്വം തതഃ സ്നാനം ച കാരയേത് । അശ്വക്രാംതേ രഥക്രാംതേ വിഷ്ണുക്രാംതേ വസുംധരേ
ആദ്യം മണ്ണ് എടുത്ത്, പിന്നെ സ്നാനം ചെയ്യണം; ‘കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, വിഷ്ണു എന്നിവയാൽ ചവിട്ടപ്പെട്ട ഭൂമിയേ’ എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്.
മൃത്തികേ ഹര മേ പാപം യന്മയാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ്
‘മണ്ണേ, ഞാൻ ചെയ്ത എല്ലാ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളും നീക്കിക്കൊൾക’.
ഇതി മൃത്തികാമംത്രഃ । ത്വമംബു സര്വഭൂതാനാം ജീവനം തനുരക്ഷകമ് । സ്വേദജോദ്ഭിജ്ജജാതീനാം രസാനാം പതയേ നമഃ
ഇതാണ് മണ്ണിനുള്ള മന്ത്രം: ‘നീയാണ് ജലമാകുന്നത്, എല്ലാ ജീവികളുടെ ജീവൻ, ശരീരങ്ങളുടെ രക്ഷക; വിയർപ്പിൽ നിന്നോ മുട്ടിൽ നിന്നോ ജനിച്ചവയുടെ രസങ്ങളുടെ അധിപനേ, നിനക്കു വന്ദനം’.