സാന്നിധ്യം പുഷ്കരേ യേഷാം ത്രിസന്ധ്യം കുലനന്ദന। ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാസ്സാധ്യാശ്ച സ മരുദ്ഗണാഃ
പുഷ്കരത്തില് ത്രിസന്ധ്യകള്ക്കിടയില് സാന്നിധ്യമുള്ളവര് ആരൊക്കെയെന്നാല്, ആദിത്യന്മാര്, വസുക്കള്, രുദ്രന്മാര്, സാദ്ധ്യന്മാര്, മരുത്ഗണങ്ങള് എന്നിവരാണ്, കുലനന്ദന.
ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ നിത്യം സന്നിഹിതാ വിഭോഃ। യത്ര ദേവാസ്തപസ്തപ്ത്വാ ദൈത്യാ ബ്രഹ്മര്ഷയസ്തഥാ
ഗന്ധര്വ്വന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും എപ്പോഴും ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലാണ്; അവിടെയാണ് ദേവന്മാര് തപസ്സു ചെയ്തതും, ദാനവരും ബ്രഹ്മര്ഷിമാരും അങ്ങനെ.
ദിവ്യ യോഗാ മഹാരാജ പുണ്യേന മഹതാന്വിതാഃ। മനസാപ്യഭികാമസ്യ പുഷ്കരാണി മനസ്വിനഃ
ദിവ്യമായ യോഗത്തോടും മഹാപുണ്യത്തോടും കൂടിയവരാണ്, രാജാവേ; മനസ്സില് പോലും പുഷ്കരത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജ്ഞാനികള്
പൂയന്തേ സര്വപാപാനി നാകപൃഷ്ഠേ സ മോദതേ। തസ്മിംസ്തീര്ഥേ മഹാരാജ നിത്യമേവ പിതാമഹഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നുമുള്ള ശുദ്ധി നേടുകയും സ്വര്ഗത്തില് ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യും; ആ തീര്ഥത്തില് രാജാവേ, പിതാമഹന് എപ്പോഴും
ഉവാസ പരമപ്രീതോ ദേവദാനവസമ്മതഃ। പുഷ്കരേഷു മഹാരാജ ദേവാസ്സര്ഷിപുരോഗമാഃ
പരമാനന്ദത്തോടെ ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും ആദരവോടെ വസിച്ചിരുന്നു; പുഷ്കരങ്ങളില് രാജാവേ, മഹര്ഷിമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ദേവന്മാര്
സിദ്ധിം ച സമനുപ്രാപ്താഃ പുണ്യേന മഹതാന്വിതാഃ। തത്രാഭിഷേകം യഃ കുര്യാത്പിതൃദേവാര്ചനേ രതഃ
മഹാപുണ്യത്തോടുകൂടി സിദ്ധി നേടിയിട്ടുണ്ട്; അവിടെ പിതൃദേവാരാധനക്ക് ഭക്തിയോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവന്
അശ്വമേധാദ്ദശഗുണം പ്രവദംതി മനീഷിണഃ। അപ്യേകം ഭോജയേദ്വിപ്രം പുഷ്കരാരണ്യമാശ്രിതഃ
അശ്വമേധയാഗത്തേക്കാള് പത്ത് മടങ്ങ് ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് ജ്ഞാനികള് പറയുന്നു; പുഷ്കരവനത്തില് താമസിച്ച് ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ പോലും അന്നം നല്കിയാല്
അന്നേന തേന സംപ്രീതാ കോടിര്ഭവതി പൂജിതാ। തേനാസൌ കര്മണാ ഭീഷ്മ പ്രേത്യ ചേഹ ച മോദതേ
അവന് നല്കുന്ന അന്നത്തില് ഒരു കോടി പേര് സംതൃപ്തരായി ആദരിക്കപ്പെടും; ആ കര്മ്മം കൊണ്ട്, ഭീഷ്മാ, അവന് ഈ ലോകത്തും മരണാനന്തരം സ്വര്ഗത്തിലും ആനന്ദിക്കും.
ശാകൈര്മൂലൈഃ ഫലൈര്വാപി യേന വാ വര്ത്തയേത്സ്വയമ്। തദ്വൈ ദദ്യാദ്ബ്രാഹ്മണായ ശ്രദ്ധാവാനനസൂയകഃ
സ്വയം ജീവിക്കാനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പച്ചക്കറികൾ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവ വിശ്വാസത്തോടെ, അസൂയയില്ലാതെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് നൽകണം.
തേനൈവ പ്രാപ്നുയാത്പ്രാജ്ഞോ ഹയമേധഫലം നരഃ। ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ വൈശ്യഃ ശൂദ്രോ വാ രാജസത്തമ
ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ ബ്രാഹ്മണനായാലും, ക്ഷത്രിയനായാലും, വൈശ്യനായാലും, ശൂദ്രനായാലും, അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും, രാജാവേ.
പൈതാമഹം സരഃ പുണ്യം പുഷ്കരം നാമ നാമതഃ। വൈഖാനസാനാം സിദ്ധാനാം മുനീനാം പുണ്യദം ഹി യത്
പിതാമഹന്റെ പേരിൽ പുണ്യമായ ഒരു തടാകം ഉണ്ട്, അതാണ് പുഷ്കരം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്. വൈഖാനസന്മാർക്കും സിദ്ധന്മാർക്കും മുനികൾക്കും അതു മഹത്തായ പുണ്യം നൽകുന്നു.
സരസ്വതീ പുണ്യതമാ യസ്മാദ്യാതാ മഹാര്ണവമ്। ആദിദേവോ മഹായോഗീ യത്രാസ്തേ മധുസൂദനഃ
സരസ്വതി ഏറ്റവും പുണ്യവതിയാണ്, കാരണം അവൾ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. ആദിദേവനും മഹായോഗിയുമായ മധുസൂദനൻ അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ഖ്യാത ആദിവരാഹേതി നാമ്നാ ത്രിദശപൂജിതഃ। ഹീനവര്ണാശ്ച യേ വര്ണാസ്തീര്ഥേ പൈതാമഹേ ഗതാഃ
അത് ആദിവരാഹം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്, ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്നതുമാണ്. താഴ്ന്ന വർണ്ണക്കാരായവരും പിതാമഹന്റെ തീർത്ഥത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ,
ന വിയോനിം വ്രജംത്യേതേ സ്നാത്വാ തീര്ഥേ മഹാത്മനഃ। കാര്തിക്യാം ച വിശേഷേണ യോഭിഗച്ഛേത്തു പുഷ്കരം
മഹാത്മാവിന്റെ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ അവർ വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കേണ്ടതില്ല. പ്രത്യേകിച്ച്, കാർത്തിക മാസത്തിൽ പുഷ്കരത്തേക്ക് എത്തുന്നവർക്കു,
ഫലം തത്രാക്ഷയം തസ്യ ഭവതീത്യനുശുശ്രുമ। സായംപ്രാതഃ സ്മരേദ്യസ്തു പുഷ്കരാണി കൃതാംജലി
അവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അക്ഷയമാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. വൈകുന്നേരവും രാവിലെയും കയ്യുകൂപ്പി പുഷ്കരത്തെ സ്മരിക്കുന്നവൻ,
ഉപസ്പൃഷ്ടം ഭവേത്തേന സര്വതീര്ഥേ തു കൌരവ। ജന്മപ്രഭൃതി യത്പാപം സ്ത്രിയോ വാ പുരുഷസ്യ വാ
അവനാൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെ ശുദ്ധി ലഭിക്കും, ജനനം മുതൽ ഉണ്ടായ എല്ലാ പാപങ്ങളും, സ്ത്രീകളുടേയോ പുരുഷന്മാരുടേയോ,
പുഷ്കരേ സ്നാനമാത്രേണ സര്വമേതത്പ്രണശ്യതി। യഥാസുരാണാം പ്രവരഃ സര്വേഷാം തു പിതാമഹഃ
പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ഈ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നശിക്കും. എങ്ങിനെ അസുരന്മാരിൽ പിതാമഹൻ പ്രധാനനാണോ,
തഥൈവ പുഷ്കരം തീര്ഥം തീര്ഥാനാമാദിരുച്യതേ। ത ദ്ദൃഷ്ട്വാ ദശവര്ഷാണി പുഷ്കരേ നിയതഃ ശുചിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, പുഷ്കരം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും പ്രധാനമായതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പുഷ്കരം കണ്ടാൽ, പത്ത് വർഷം അവിടെ നിയന്ത്രിതനും ശുദ്ധനും ആയിരിക്കും.
ക്രതൂന്സര്വാനവാപ്നോതി ബ്രഹ്മലോകം സ ഗച്ഛതി। യസ്തു വര്ഷശതം പൂര്ണമഗ്നിഹോത്രമുപാസതേ
അവൻ എല്ലാ യാഗഫലങ്ങളും നേടുകയും ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്യും. എന്നാൽ, ആരെങ്കിലും നൂറുവർഷം അഗ്നിഹോത്രം ആചരിച്ചാൽ,
കാര്തികീം വാ വസേദേകാം പുഷ്കരേ സമമേവ തു। പുഷ്കരേ ദുഷ്കരോ ഹോമഃ പുഷ്കരേ ദുഷ്കരം തപഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ഒരു കാർത്തിക മാസം പുഷ്കരത്തിൽ താമസിച്ചാലും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. പുഷ്കരത്തിൽ ഹോമം നടത്താനും, തപസ്സ് ചെയ്യാനും വളരെ പ്രയാസമാണ്.
പുഷ്കരേ ദുഷ്കരം ദാനം വാസശ്ചൈവ സുദുഷ്കരഃ। ബ്രാഹ്മണോ വേദവിദ്വാംസ്തു ഗത്വാ വൈ ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരം
പുഷ്കരത്തിൽ ദാനം ചെയ്യാനും, അവിടെ താമസിക്കാനും അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്. വേദങ്ങൾ പഠിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ,
സ്നാനാദ്ഭവേന്മോക്ഷഭാഗീ ശ്രാദ്ധേന പിതൃതാരകഃ। നാമമാത്രോപി യോ വിപ്രോ ഗത്വാ സംധ്യാമുപാസതേ
അവൻ സ്നാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം നേടും; ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കും; പേരുപറഞ്ഞ് മാത്രം അവിടെ എത്തി സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണനും,
വര്ഷാണി ദ്വാദശൈവേഹ തേന സംധ്യാ ഹ്യുപാസിതാ। ഭവേത്തു നാത്ര സംദേഹഃ പുരാ പ്രോക്തം സ്വയംഭുവാ
ഇവിടെ പന്ത്രണ്ടുവർഷം സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്താൽ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല; ഇതെല്ലാം പുരാതനകാലത്ത് സ്വയംഭുവായുള്ളവർ പറഞ്ഞതാണ്.
സാവിത്രീ കഥിതോ ദോഷഃ കുലേ തസ്യ ന ജായതേ। യാ പത്നീ ദദതേ ഭര്തുഃ സംധ്യോപാസ്തിം കരിഷ്യതഃ
സാവിത്രിയുടെ ദോഷം അവന്റെ കുടുംബത്തിൽ ഉണ്ടാകില്ല; ഭർത്താവിന്റെ സന്ധ്യാവന്ദനത്തിൽ സഹായിക്കുന്ന ഭാര്യയ്ക്കും,
കരകേണ തു താമ്രേണ തോയം മുക്താ ദിവം വ്രജേത്। ബ്രഹ്മലോകമനുപ്രാപ്യ തിഷ്ഠതി ബ്രഹ്മണോ ദിനം൫൦ 1.19.
താമ്രപാത്രത്തിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും; ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചാൽ, അവിടെ ഒരു ബ്രഹ്മദിവസം കഴിയാം.
ഏകാകിനാ ഗതേനാപി സംധ്യാ വംദ്യാ യഥാക്രമം। പൌഷ്കരേണാഥ തോയേന ഭൃംഗാരേ നിഹിതേന തു
ഒറ്റയ്ക്കു പോയാലും, ക്രമമനുസരിച്ച് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യണം; പുഷ്കരത്തിലെ വെള്ളം ഇരുമ്പുപാത്രത്തിൽ വെച്ച് ഉപയോഗിക്കണം.
ദക്ഷിണാം ദിശമാസ്ഥായ ഗായത്ര്യാ രാജസത്തമ। പിതൄണാം പരമാ തൃപ്തിഃ ക്രിയതേ ദ്വാദശാബ്ദികീ
രാജാവേ, ദക്ഷിണദിശയിൽ മുഖം തിരിച്ച് ഗായത്രി ജപിച്ചാൽ, പിതൃകൾക്ക് പന്ത്രണ്ടു വർഷം പരമാനന്ദം ലഭിക്കും.
യുഗസഹസ്രം പിണ്ഡേന ശ്രാദ്ധേനാനന്ത്യമശ്നുതേ। ഏതദര്ഥം ഹി വിദ്വാംസഃ കുര്വംതേ ദാരസംഗ്രഹം
ശ്രാദ്ധത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, ആയിരം യുഗങ്ങൾക്കു തുല്യമായ അനന്തമായ ഫലം പിതൃകൾക്ക് ലഭിക്കും. അതിനാലാണ് ജ്ഞാനികൾ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത്.
തീര്ഥേ ഗത്ത്വാ പ്രദാസ്യാമഃ പിംഡാന്വൈ ശ്രാദ്ധപൂര്വകം। തേഷാം പുത്രാ ധനം ധാന്യമവിച്ഛിന്നാ ച സംതതിഃ
തീർത്ഥത്തിൽ പോയി ശരിയായ രീതിയിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തി പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ, അവരുടെ പുത്രന്മാർക്ക് ധനം, ധാന്യം, സന്തതി എന്നിവയിൽ ഒരിക്കലും കുറവ് വരികയില്ല.
ഭവേദ്വൈ നാത്ര സംദേഹ ഏതദാഹ പിതാമഹഃ। തര്പയിത്വാ പിതൄന്ദേവാനഗ്നിഷ്ടോമഫലം ലഭേത്
ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും വേണ്ട, പിതാമഹൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു. പിതൃകളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയാൽ അഗ്നിഷ്ടോമയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.