ആഗച്ഛന്നപി യസ്തസ്യാ നാമ ഗൃഹ്ണാതി മാനവഃ। ജീവന്സുഖം സ ആപ്നോതി മൃതോ ഭവതി ഖേചരഃ
ആ നദിയിലേക്കു വരുമ്പോൾ അവളുടെ പേര് ഉച്ചരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ജീവകാലത്ത് സന്തോഷം അനുഭവിക്കും; മരിച്ചാൽ ആകാശവാസിയായിത്തീരും.
തത്ര യേ ശുഭകര്മാണസ്ത്യജംതി സ്വാം തനും നരാഃ। തേ വിദ്യാധരരാജാനോ ഭവംതി സുഖിനോ ജനാഃ
അവിടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവരും അവിടെ തന്നെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവരും വിദ്യാധരരാജാക്കന്മാരായി സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
നരാണാം സ്വര്ഗനിഃശ്രേണീ സ്നാനാത്പാനാത്സരസ്വതീ। തത്ര സ്നാനം പ്രകുര്വന്തി യേഷ്ടമ്യാം സുസമാഹിതാഃ
മനുഷ്യർക്കു സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള പടവഴിയാണ് അവിടെ സരസ്വതീജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയും കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. നിശ്ചിത ദിവസങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് പ്രത്യേകമായ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും.
തേ മൃതാഃ സ്വര്ഗമാസാദ്യ മോദംതേ സുമനോരമാഃ। സരസ്വതീ സദാ സ്ത്രീണാം തത്ര സൌഭാഗ്യദായികാ
അവിടെ മരിക്കുന്നവർ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി പരമാനന്ദത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. സരസ്വതി സ്ത്രീകൾക്ക് അവിടെ എപ്പോഴും ഭാഗ്യം നൽകുന്നു.
ഉപോഷിതാ തൃതീയായാമപി സൌഭാഗ്യഭാജനാ। തത്ര തദ്ദര്ശനേനാപി മുച്യതേ പാപസംചയാത്
മൂന്നാം ദിവസം ഉപവാസം ചെയ്താലും വലിയ ഭാഗ്യം ലഭിക്കും. അവിടെ സരസ്വതിയെ കാണുന്നതു കൊണ്ടു പോലും പാപങ്ങൾക്കൊന്നും ബന്ധമില്ലാതെ മോചനം ലഭിക്കും.
സ്പൃശംതി യേ നരാഃ കേചിത്തേപി ജ്ഞേയാ മുനീശ്വരാഃ। രജതസ്യ പ്രദാനേന രൂപവാന്ജായതേ നരഃ
അവളെ സ്പർശിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ മഹർഷിമാരായി കണക്കാക്കപ്പെടണം. അവിടെ വെള്ളി ദാനം ചെയ്താൽ ആൾ ഭംഗിയുള്ളവനായി ജനിക്കും.
പുണ്യാ പുണ്യജലോപേതാ നദീയം ബ്രഹ്മണഃ സുതാ। നംദാ നാമേതി വിപുലാ പ്രവൃത്താ ദക്ഷിണാമുഖീ
പുണ്യജലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ നദി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയായി, നന്ദാ എന്ന പേരിൽ, വിശാലമായി തെക്കോട്ടു ഒഴുകുന്നു.
ഗത്വാ തതോ നാതിദൂരം പുനര്യാതാ പരാങ്മുഖീ। തതഃ പ്രഭൃതി സാ ദേവീ പ്രസഭം പ്രകടാ സ്ഥിതാ
അതിനുശേഷം വളരെ ദൂരമില്ലാതെ അവൾ വീണ്ടും മറുവശത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അന്ന് മുതൽ ആ ദേവി വ്യക്തമായി കാണാവുന്നതായി നിലകൊണ്ടു.
തസ്യാസ്തടേഷു പുണ്യേഷു തീര്ഥാന്യായതനാനി ച। സംസേവിതാനി മുനിഭിഃ സിദ്ധൈശ്ചാപി സമംതതഃ
അവളുടെ പുണ്യകരമായ തീരങ്ങളിൽ മഹർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തേഷു സര്വേഷു ഭവതി ധര്മഹേതുസ്സരസ്വതീ। സ്നാനാത്പാനാത്പ്രദാനാദ്വാ ഹിരണ്യസ്യ മഹാനദീ
അവിടെയുള്ള എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിലും സരസ്വതി ധർമ്മത്തിന് കാരണമാകുന്നു. ആ മഹാനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ കുടിക്കുകയോ പൊന്നു ദാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്താൽ വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും.
ഹാടകക്ഷിതിഗൌരീണാം നംദാതീര്ഥേ മഹോദയം। ദാനം ദത്തം നരൈഃ സ്നാതൈര്ജനയത്യക്ഷയം ഫലം
നന്ദാ തീർത്ഥത്തിൽ, സ്നാനം ചെയ്ത പുരുഷന്മാർ ഹാടകവർണ്ണമുള്ള ഭൂദേവിമാർക്ക് ദാനം ചെയ്താൽ അതിന് അക്ഷയഫലം ലഭിക്കും.
ധാന്യപ്രദാനം പ്രവദംതി ശസ്തം വസുപ്രദാനം ച തഥാ മുനീംദ്രാഃ । യൈസ്തേഷു തീര്ഥേഷു നരൈഃ പ്രദത്തം തദ്ധര്മഹേതുഃ പ്രവരം പ്രദിഷ്ടമ്
മഹർഷിമാർ പറയുന്നു: അവിടെ ധാന്യവും സമ്പത്തും ദാനം ചെയ്യുന്നത് ഉത്തമമാണ്. ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ പുരുഷന്മാർ നൽകുന്ന ദാനം പരമധർമ്മഫലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രായോപവേശം പ്രയതഃ പ്രയത്നാദ്യസ്തത്ര കുര്യാത്പ്രമദാ പുമാന്വാ। തീര്ഥേഷു സായുജ്യമവാപ്യ സോഽയം ഭുങ്ക്തേ ഫലം ബ്രഹ്മഗൃഹേ യഥേഷ്ടം
ആ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ, അവിടെ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടും പരിശ്രമത്തോടും കൂടി പ്രായോപവേശം എന്ന വ്രതം ആചരിച്ചാൽ, അവൻ അല്ലെങ്കിൽ അവൾ തിരുത്തലുള്ള തീർത്ഥങ്ങളിൽ ദൈവസായുജ്യം നേടുന്നു. പിന്നെ ബ്രഹ്മയുടെ ഭവനത്തിൽ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
തസ്യോപകംഠേ തു മൃതാസ്തു യേ വൈ കര്മക്ഷയാത്സ്ഥാവരജംഗമാശ്ച। തൈശ്ചാപി സര്വൈഃ സഹസാ പ്രസഹ്യ ലഭ്യേത യജ്ഞസ്യ ഫലം ദുരാപമ്
അവിടെ സമീപത്തു കർമ്മം തീർന്ന നിലയിൽ മരിച്ച നിലനിൽക്കുന്നവരും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും, മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം, അപ്രതീക്ഷിതമായും ശക്തിയോടെയും യജ്ഞഫലമായ അത്യപൂർവമായ ഫലം നേടുന്നു.
തതസ്തു സാ ധര്മഫലപ്രദാ ഭവേജ്ജന്മാദി ദുഃഖാര്ദിത ചേതസാം നൃണാമ്। സര്വാത്മനാ പുണ്യഫലാ സരസ്വതീ സേവ്യാ പ്രയത്നാത്പുരുഷൈര്മഹാനദീ
ജന്മാദി ദുഃഖങ്ങളിൽ പീഡിതരായ മനുഷ്യർക്ക് സകലധർമ്മഫലങ്ങളും നൽകുന്ന മഹാനദിയായ സരസ്വതിയെ, അവർ മുഴുവൻ മനസ്സോടും പരിശ്രമത്തോടും കൂടി സേവിക്കണം. അവൾ എല്ലാ പുണ്യഫലങ്ങളും നൽകുന്നവളാണ്.
ഭീഷ്മ ഉവാച। പുഷ്കരസ്യ ച നംദായാഃ ശ്രുതം മാഹാത്മ്യമുത്തമം। ഋഷികോടിര്യദായാതാ പുഷ്കരേ മുഖദര്ശനാത്
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: പുഷ്കരത്തിന്റെയും നന്ദയുടെയും പരമോന്നത മഹത്വം ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിൽ, മഹർഷികൾ പുഷ്കരത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അതിന്റെ മുഖം കണ്ടു മാത്രം—
സര്വൈഃ സുരൂപതാ ലബ്ധാ സര്വമേതന്മയാ ശ്രുതം। യജ്ഞോപവീതൈര്ഭക്താനി യാനി താനി വദസ്വ മേ
അവർക്കൊക്കെയും മനോഹരമായ രൂപം ലഭിച്ചു. ഇതൊക്കെയും ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവിടെ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ച് ഭക്തിഭാവത്തോടെ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ നീ എനിക്ക് പറയണം.
കഥം തീര്ഥവിഭാഗസ്തു കൃതസ്തൈസ്സു മഹാത്മഭിഃ। ആശ്രമേ യാനി തീര്ഥാനി കൃതാന്യപി മഹര്ഷിഭിഃ
ആ മഹാത്മാക്കൾ എങ്ങനെ തീർത്ഥങ്ങൾ വിഭജിച്ചു? മഹർഷികൾ ആശ്രമത്തിൽ ഏത് തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു എന്ന് നീ എനിക്ക് പറയണം.
പദന്യാസഃ കൃതഃ പൂര്വം വിഷ്ണുനാ യജ്ഞപര്വതേ। നാഗൈസ്തത്ര പംചതീര്ഥം കൃതം തൈസ്തു മഹാവിഷൈഃ
പണ്ടേ, യജ്ഞപർവതത്തിൽ വിഷ്ണു തന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ചു. അവിടെ മഹാവിഷമുള്ള നാഗങ്ങൾ അഞ്ചു തീർത്ഥങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
പിംഡപ്രദാനവാപീ ച കേന പൂര്വം വിനിര്മിതാ। ഉദങ്മുഖീ ഭൂമിഗതാ കഥം ഗംഗാസരസ്വതീ
പിണ്ഡം അർപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ആ കുളം ആദ്യം ആരാണ് നിർമ്മിച്ചത്? ഉത്തരേന്ത്യോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഗംഗയും സരസ്വതിയും എങ്ങനെ ഭൂമിക്കടിയിൽ എത്തി എന്ന് പറയൂ.
ബ്രാഹ്മണൈര്വേദവിദ്വദ്ഭിഃ കഥം യാത്രാ ത്രിപുഷ്കരേ। കര്തവ്യാ യത്ഫലം തസ്യാ ജായതേ തദ്വദസ്വ മേ
വേദങ്ങൾ പഠിച്ച ബ്രാഹ്മണർ ത്രിപുഷ്കരത്തിൽ തീർത്ഥയാത്ര എങ്ങനെ നടത്തണം? അതിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്താണെന്ന് നീ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। പ്രശ്നഭാരോ മഹാനേഷ ഭവതാ പരികല്പിതഃ। തദേകാഗ്രമനാ ഭൂത്വാ ശൃണു തീര്ഥ മഹാഫലം
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: നീ ചോദിച്ചിരിക്കുന്നത് വളരെ വലിയ ഒരു പ്രശ്നമാണ്. അതിനാൽ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്തായ ഫലങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ്ചൈവ സുസംയതം। വിദ്യാതപശ്ച കീര്തിശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
യാരുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നല്ല രീതിയിൽ നിയന്ത്രിതമാണോ, ജ്ഞാനവും തപസ്സും പ്രശസ്തിയും ഉള്ളവനോ, അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഫലം നേടുന്നു.
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സംതുഷ്ടോ യേനകേന ചിത്। അഹംകാരനിവൃത്തശ്ച സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
യാരാണ് ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നവനും, ലഭിക്കുന്നതിൽ തൃപ്തനായി, അഹങ്കാരം ഇല്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നവനും, അവൻ തീർത്ഥഫലം നേടുന്നു.
അക്രോധനശ്ച രാജേംദ്ര സത്യശീലോ ദൃഢവ്രതഃ। ആത്മോപമശ്ച ഭൂതേഷു സ തീര്ഥഫലമശ്നുതേ
രാജാവേ, കോപമില്ലാത്തവനും, സത്യനിഷ്ഠനുമായവനും, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനും, എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കുപോലെ കാണുന്നവനും, അവൻ തീർത്ഥഫലം നേടുന്നു.
ഋഷീണാം പരമം ഗുഹ്യമിദം ഭരതസത്തമ। പൂര്വം യത്ര മഹാരാജ സത്രേ പൈതാമഹേ തഥാ
ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹർഷിമാരുടെ പരമരഹസ്യമാണ് ഇത്. പണ്ടു, മഹാരാജാവേ, പിതൃയജ്ഞത്തിൽ—
യതീനാമുഗ്രതപസാം യേഷാം കോടിഃ സമാഗതാ। മുഖദര്ശനമാശ്രിത്യ സ്ഥിതാസ്തേ ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരേ
ഉഗ്രമായ തപസ്സുള്ള, കോടിക്കണക്കിന് യതികൾ മുഖദർശനം ആശ്രയിച്ച് ജ്യേഷ്ഠപുഷ്കരത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
സുരൂപതാം പരാം ലബ്ധ്വാ പ്രീതാസ്തേ മുനിസത്തമാഃ। ഹര്ഷേണ മഹതാവിഷ്ടാ ബ്രഹ്മദര്ശനകാംക്ഷിണഃ
അവർ അത്യുത്തമമായ സൗന്ദര്യം നേടിയപ്പോൾ, ആ മഹർഷിമാർ സന്തോഷത്തോടെ, വലിയ ആനന്ദത്തിൽ, ബ്രഹ്മദർശനം ആഗ്രഹിച്ചു.
യജ്ഞോപവീതൈസ്തേ ഭൂമിം മാപ്യ സര്വേ ചതുര്ദ്ദിശം। കൃത്വാ തീര്ഥം വിഭാഗം ച സ്ഥിതാ ഭക്തിപരായണാഃ
യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ച്, അവർ ഭൂമിയെ നാലു ദിശകളിലായി അളന്നു, തീർത്ഥങ്ങൾ വിഭജിച്ചു, ഭക്തിപരമായ മനസ്സോടെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
ആസന്നശ്ച തതസ്തേഷാം തദാ തുഷ്ടഃ പിതാമഹഃ। കോടിം കൃത്വാ തദാ തേഷാം മാനം ദൃഷ്ട്വാ മനീഷിണാം
അപ്പോൾ, അവർക്ക് സമീപം നിന്നപ്പോൾ, പിതാമഹൻ സന്തോഷിച്ചു; ആ ജ്ഞാനികളുടെ കൂട്ടം കണ്ടു, അവരെ ആദരിച്ചു.