സത്യേന ഗൌഃ ക്ഷീരധാരാം പ്രമുംചതി ഹവിഃ പ്രിയാമ്। സ വൈ ധന്യതമോ ഗോപോ യസ്ത്വത്ക്ഷീരേണ ജീവതി
സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ പശു പ്രിയമായ പാൽ ഒഴുക്കുന്നു; നിന്റെ പാലിൽ ജീവിക്കുന്ന ഗോപൻ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാനാണ്.
ഭൂമിപ്രദേശാ ധന്യാസ്തേ സതൃണാ വീരുധഃ ശുഭേ। തേ ധന്യാശ്ച കൃതാര്ഥാശ്ച തൈരേവ സുകൃതം കൃതമ്
നിന്റെ പുല്ല് വളരുന്ന ഭൂമി ഭാഗ്യവാനാണ്, നന്മയുള്ളവളേ; അവയിൽ നന്മ ചെയ്തവർ ഭാഗ്യവാനും സഫലരുമാണ്.
തൈരാപ്തം ജന്മനഃ സാരം യേ പിബംതി പയസ്തവ। മൃഗേംദ്രഃ പ്രത്യയം ഗത്വാ വിസ്മയം പരമം ഗതഃ
നിന്റെ പാൽ കുടിക്കുന്നവർക്ക് ജന്മത്തിന്റെ സാരം ലഭിക്കുന്നു; മൃഗരാജൻ സത്യത്തിൽ ഉറപ്പു നേടി അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
പ്രത്യാദേശോഽയമസ്മാകം സത്യം ദേവൈഃ പ്രദര്ശിതഃ। സത്യമിഷ്ടം ഗവാം ദൃഷ്ട്വാ ന മേ വാഞ്ഛാസ്തി ജീവിതുമ്
ഈ ആജ്ഞ ഞങ്ങളുടേതാണ്, ദേവതകൾ സത്യം കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; പശുക്കളുടെ സത്യം കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് ഇനി ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹമില്ല.
തത്കരിഷ്യാമ്യഹം കര്മ യേന മുച്യേയ കില്ബിഷാത്। മയാ ജീവസഹസ്രാണി ഭക്ഷിതാനി ശതാനി ച
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്യും; ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികളെ, നൂറുകണക്കിന് ജീവികളെ ഭക്ഷിച്ചു.
ഗതിം കാമിഹ ഗച്ഛാമി ദൃഷ്ട്വാ ഗോഃ സത്യമീദൃശമ്। അഹം പാപോ ദുരാചാരോ നൃശംസോ ജീവഘാതകഃ
സത്യം കാണുന്ന പശുവിൽ നിന്ന് ഈ വഴി ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ പോകുന്നു; ഞാൻ പാപിയും ദുഷ്ടനും ക്രൂരനും ജീവഹന്താവുമാണ്.
കാംസ്തു ലോകാന്ഗമിഷ്യാമി കൃത്വാ കര്മ സുദാരുണമ്। ഗമിഷ്യേ പുണ്യതീര്ഥാനി കരിഷ്യേ പാപശോധനമ്
ഇത്രയും ഭയങ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ട് ഞാൻ എവിടേക്കാണ് പോകാൻ പോകുന്നത്? ഞാൻ പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ചെന്നു പാപങ്ങൾ കഴുകിത്തീർക്കും.
പതിഷ്യേ ഗിരിമാരുഹ്യ പ്രവേക്ഷ്യേ വാ ഹുതാശനമ്। ധേനോഽദ്യ യന്മയാ കാര്യം തപഃ പാപാദ്വിശുദ്ധയേ
പർവ്വതത്തിൽ കയറി താഴേക്ക് ചാടാമോ, അഗ്നിയിൽ കടക്കാമോ എന്നു ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നു. അമ്മേ, ഇന്ന് പാപങ്ങൾ കഴുകാൻ ഞാൻ എന്ത് തപസ്സ് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
തദാദിശസ്വ സംക്ഷേപാന്ന കാലോ വിസ്തരസ്യ തു। ധേനുരുവാച। തപഃ കൃതേ പ്രശംസംതി ത്രേതായാം ജ്ഞാനമേവ ച
നീ എനിക്ക് സംക്ഷിപ്തമായി ഉപദേശിക്കണം; കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കാൻ സമയം ഇല്ല. പശു പറഞ്ഞു: കൃതയുഗത്തിൽ തപസ്സ് ആണ് പ്രധാനമായത്; ത്രേതായുഗത്തിൽ ജ്ഞാനമാണ് പ്രധാനമെന്നു പറയുന്നു.
ദ്വാപരേ യജ്ഞമിത്യാഹുര്ദാനമേകം കലൌ യുഗേ। സര്വേഷാമേവ ദാനാനാമിദമേവൈകമുത്തമമ്
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ യജ്ഞമാണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ ദാനം മാത്രം. എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
അഭയം സര്വഭൂതാനാം നാസ്തി ദാനമതഃ പരമ്। ചരാചരാണാം ഭൂതാനാമഭയം യഃ പ്രയച്ഛതി
എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയരഹിതത്വം നൽകുന്നതിനെക്കാൾ വലിയൊരു ദാനം ഇല്ല; ചലനമുള്ളവർക്കും അചലന്മാർക്കും ഭയരഹിതത്വം നൽകുന്നവൻ,
സ ച സര്വഭയാന്മുക്തഃ പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി। നാസ്ത്യഹിംസാ സമം ദാനം നാസ്ത്യഹിംസാ സമം തപഃ
അവൻ എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി പരമബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും. അഹിംസക്ക് സമം ദാനമില്ല, അഹിംസക്ക് സമം തപസ്സുമില്ല.
യഥാ ഹസ്തിപദേഷ്വന്യത്പദം സര്വം പ്രലീയതേ। സര്വേ ധര്മാസ്തഥാ വ്യാഘ്ര പ്രലീയംതേ ഹ്യഹിംസയാ
യഥാർത്ഥത്തിൽ, ആനയുടെ കാൽപ്പാടിൽ മറ്റെല്ലാ കാൽപ്പാടുകളും അദൃശ്യമായുപോകുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അഹിംസയിൽ ലയിക്കുന്നു, വ്യാഘ്രാ.
യോഗവൃക്ഷസ്യ ഛായാ യാ താപത്രയവിനാശിനീ। ധര്മജ്ഞാനേ ച പുഷ്പാണി സ്വര്ഗമോക്ഷൌ ഫലാനി ച
യോഗമരത്തിന്റെ തണൽ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; ധർമ്മജ്ഞാനമാണ് പൂക്കൾ, സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഫലങ്ങൾ.
ദുഃഖത്രയാഭിതപ്തസ്യ ഛായാ യോഗതരോഃ സ്മൃതാ। ന ബാധ്യതേ പുനര്ദുഃഖൈഃ പ്രാപ്യ നിര്വാണമുത്തമമ്
മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളിൽ പെടുന്നവർക്കു യോഗമരത്തിന്റെ തണൽ ഓർമ്മ വരുന്നു; പരമനിർവാണം പ്രാപിച്ചാൽ പിന്നെ ദുഃഖങ്ങൾ ബാധിക്കില്ല.
ഇത്യേതത്പരമം ശ്രേയഃ കീര്തിതം തേ സമാസതഃ। ജ്ഞാതം ചൈവ ത്വയാ സര്വം കേവലം മാം തു പൃച്ഛസി
ഇങ്ങനെ, പരമശ്രേയസ്സിനെ ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു. നീ എല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടും എന്നോട് വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു.
ദ്വീപ്യുവാച। അഹം മൃഗ്യാ പുരാ ശപ്തോ വ്യാഘ്രരൂപേണ സംസ്ഥിതഃ। തതഃ പ്രാണിവധാത്സര്വമശേഷം മമ വിസ്മൃതമ്
വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഒരിക്കൽ ഒരു മൃഗം എന്നെ ശപിച്ച് വ്യാഘ്രരൂപത്തിൽ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി; അതിനാൽ ജീവികളെ കൊല്ലുന്നതിലൂടെ എനിക്ക് എല്ലാം മറന്നുപോയി.
ത്വത്സംപര്കോപദേശാഭ്യാം സംജാതം സ്മരണം പുനഃ। ത്വം ചാപ്യനേന സത്യേന ഗമിഷ്യസി പരാം ഗതിം
നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും ഉപദേശത്തിലും വീണ്ടും ഓർമ്മയുണ്ടായി; ഈ സത്യത്തിന്റെ ഫലമായി നീയും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.
തദഹം ത്വാം പുനഃ പൃച്ഛേ പ്രശ്നമേകം ഹൃദി സ്ഥിതമ്। സാഗ്രം വര്ഷശതം ജാതം ചിംതയാനസ്യ മേ ശുഭേ
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണ്ടും ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു, ശുഭേ, ഒരു നൂറ്റാണ്ടോളം എന്റെ മനസ്സിൽ നിലനിന്നതാണിത്.
ഭവത്യാ ഭാഗ്യയോഗേന കദാചിത്സ്വര്ഗശോഭനേ। കൃതം ധര്മസ്യ സംസ്ഥാനം സതാം മാര്ഗേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
നിന്റെ ഭാഗ്യയോഗത്താൽ, ഒരിക്കൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ആ ഭംഗിയിൽ, ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം സത്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്നു.
കിം തേഽഭിധാനം കല്യാണി ബ്രൂഹി മേഽജ്ഞസ്യ സുവ്രതേ। നംദോവാച। മമ നംദേതി സംജ്ഞാ തു കൃതാ നംദേന സ്വാമിനാ
നിന്റെ പേര് എന്താണ്, കല്യാണി? എനിക്ക് പറയൂ, ഞാൻ അറിയാത്തവനാണ്, സുവ്രതേ. പശു പറഞ്ഞു: എന്റെ ഉടമ നമുക്ക് 'നന്ദ' എന്ന പേരാണ് നൽകിയതെന്ന്.
സാംപ്രതം ഭക്ഷയാമീതി ഹ്യതിഷ്ഠഃ കേന ഹേതുനാ। നംദേതി ശ്രുത്വാ തന്നാമ മുക്തശാപഃ പ്രഭംജനഃ൪൫൦ 1.18.
ഇപ്പോൾ നീ 'നന്ദയെ ഞാൻ തിന്നും' എന്ന് പറയുന്നത് എന്ത് കാരണം കൊണ്ടാണ്? 'നന്ദ' എന്ന പേര് കേട്ടപ്പോൾ ശാപം അകന്നു പോയി.
പുനര്നൃപത്വമാപന്നോ ബലരൂപസമന്വിതഃ। ഏതസ്മിന്നംതരേ ധര്മസ്താം ജ്ഞാത്വാ സത്യവാദിനീമ്
പിന്നീട് അവൻ വീണ്ടും രാജത്വം ലഭിച്ചു, ശക്തിയും രൂപവും ഉണ്ടായി; അതിനിടയിൽ സത്യവാദിനിയായ അവളെ ധർമ്മം തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ദ്രഷ്ടും സമാഗതസ്തത്ര പ്രാബ്രവീച്ച പയസ്വിനീമ്। തവ സത്യവ്രതാദ്ധൃഷ്ടോ ധര്മോഹമിഹ ചാഗതഃ
അവളെ കാണാൻ ധർമ്മം അവിടെ എത്തി, പശുവിനോട് പറഞ്ഞു: നിന്റെ സത്യവ്രതം കണ്ടു ധൈര്യത്തോടെ ഞാൻ, ധർമ്മം, ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
നംദേ വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ വരം വരതമം ഹി യത്। ഏവമുക്താ ഹി സാ ദേവീ നംദാ തം പ്രാര്ഥയദ്വരമ്
നന്ദേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ. നിനക്ക് സകല ഭാഗ്യവും ഉണ്ടാകട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ആ ദേവി നന്ദാ അവളുടെ വരം അപേക്ഷിച്ചു.
തവാനുഭാവാത്സസുതാ ഗച്ഛാമി പദമുത്തമമ്। ഭവേദിദം ശുഭം തീര്ഥം മുനീനാം ധര്മദായകമ്
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, പാപരഹിതനായവളേ, ഞാൻ സന്താനസമേതയായി പരമാവധി സ്ഥിതിയിൽ എത്തും. ഈ തീർത്ഥം മഹർഷിമാർക്ക് ധർമ്മം നൽകുന്ന ശുഭമായതായിരിക്കട്ടെ.
മന്നാമ്നാ ച സരിദിയം നംദാ നാമ സരസ്വതീ। വരപ്രദാനാദ്ദേവേശ തദേതത്പ്രാര്ഥിതം മയാ
എന്റെ പേരിൽ ഈ നദി നന്ദാ സരസ്വതിയായി അറിയപ്പെടട്ടെ. ദേവാദികളേ, നീ ഈ വരം നൽകിയതിലൂടെ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചത് സഫലമായി.
പുലസ്ത്യ ഉവാച। സാ തത്ക്ഷണാദ്ഗതാ ദേവീ സ്ഥാനം സത്യവതാം ശുഭമ്। പ്രഭംജനോപി തദ്രാജ്യം സംപ്രാപ്തഃ പ്രാഗുപാര്ജിതമ്
പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: അന്നേ അതിനുശേഷം, ആ ദേവി സത്യമാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ ശുഭമായ സ്ഥാനത്ത് എത്തി. പ്രഭഞ്ജനും തന്റെ പഴയ രാജ്യം വീണ്ടും നേടി.
നംദാ യേന ഗതാ സ്വര്ഗം നംദാം പ്രാപ്യ സരസ്വതീമ്। തേനാഖ്യയാ ബുധൈസ്തസ്യാഃ പ്രോക്താ നംദാ സരസ്വതീ
നന്ദാ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി നന്ദാ സരസ്വതിയായി മാറിയതുകൊണ്ടാണ്, ജ്ഞാനികൾ അവളെ നന്ദാ സരസ്വതി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സരസ്വതീ പുനസ്തസ്മാദ്വനാത്ഖര്ജൂരസംജ്ഞിതാത്। ദക്ഷിണേന പുനര്യാതാ പ്ലാവയംതീ ധരാതലമ്
അതിനുശേഷം സരസ്വതി, ഖർജൂര എന്ന പേരിലുള്ള വനത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും തെക്കോട്ടു ഒഴുകി ഭൂമിയെ നിറച്ചു.