സാ ച യൂഥസ്യ സര്വസ്യ പുരശ്ചരതി നിര്ഭയാ। ഘാസസ്ഥാനം ചരേച്ഛന്നം ഗത്വൈകാ ച യഥാസുഖമ്
ആയാളൊക്കെ കൂട്ടത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഭയമില്ലാതെ നടക്കും, ഇഷ്ടംപോലെ പുല്ല് മേയാൻ പോകും, ചിലപ്പോൾ ഒറ്റയ്ക്കു ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കും.
യഥേഷ്ടകാമാ സുരഭീ ഛന്നം ചരതി വൈ തൃണമ്। രോഹിതോ നാമ തത്രാന്യഃ പര്വതഃ സരിതസ്തടേ
സുരഭി എന്ന പശു ഇഷ്ടംപോലെ ഒളിച്ചുപോയി പുല്ല് മേയുമ്പോൾ, അവിടെ രോഹിതം എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു പർവ്വതം ആ നദീതീരത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനേകകംദരദരീ ഗുഹാസത്വ നിഷേവിതഃ। തസ്യ പൂര്വോത്തരേഭാഗേ ഘോരേ തൃണസമാകുലേ
അനേകം കന്യകളും ഗുഹകളും ഉള്ളതും, പല മൃഗങ്ങളും അവിടെ വസിക്കുന്നതുമായ, അതിന്റെ കിഴക്കേ വടക്കേ ഭാഗം ഭയങ്കരവും പുല്ല് നിറഞ്ഞതുമായിരിന്നു.
സംകടേ വിഷമേ ദുര്ഗേ ഭൈരവേ ലോമഹര്ഷണേ। മൃഗസിംഹസമാകീര്ണേ ബഹു ശ്വാപദ സേവിതേ
അവിടെ ഇടുങ്ങിയതും കുഴിയുള്ളതും കഠിനവുമായ, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന സ്ഥലവും, മൃഗങ്ങളും സിംഹങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, അനേകം കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ വസിക്കുന്നതുമായിരിന്നു.
വല്ലീവൃക്ഷാദിഗഹനേ ശിവാശത നിനാദിതേ। ദുര്ഗേസ്മിന്വസതേ രൌദ്രഃ കാമരൂപീ ഭയംകരഃ
വള്ളികളും വൃക്ഷങ്ങളും കനിഞ്ഞു വളർന്നതും, നൂറുകണക്കിന് ശവക്കളുടെ നിലവിളികളാൽ മുഴങ്ങുന്നതുമായ, ആ കഠിനകാവിൽ ഭയങ്കരവും രൂപം മാറുന്നവനുമായ ഒരു ഭയാനകൻ താമസിച്ചു.
ദ്വീപീ ശോണിത ദിഗ്ധാംസോ ഘോരദംഷ്ട്രാനഖായുധഃ। നംദോ നാമ സ ധര്മാത്മാ സ ച ഗോപീഹിതേ രതഃ
രക്തം പുരണ്ട വായും, ഭയങ്കരമായ പല്ലുകളും നഖങ്ങളും ആയുധമായുള്ള, ദ്വീപി എന്ന പുലി; അവന്റെ പേര് നന്ദാ, ധർമ്മനിഷ്ഠനും ഗോപ്പികകളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുളളവനും ആയിരുന്നു.
അച്ഛിന്നാഗ്രൈസ്തൃണൈര്ദീര്ഘൈര്ഗോധനം പരിരക്ഷതി। തസ്യ യൂഥപരിഭ്രഷ്ടാ സാനംദാ തൃണലിപ്സയാ
ദീർഘമായ ഒടുങ്ങാത്ത പുല്ലുകൊണ്ട് പശുക്കളെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു; ആ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു, പുല്ല് മേയാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ നന്ദാ ഒറ്റപ്പെട്ടു പോയി.
ചരംതീ വ്യാഘ്രപുരതഃ സാ ധേനുഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതാ। അഭ്യദ്രവച്ച താം ദ്വീപീ തിഷ്ഠതിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത്
പുലിയുടെ മുമ്പിൽ മേയിക്കുമ്പോൾ ആ പശു അടുത്തെത്തി; ദ്വീപി അവളെ നോക്കി ഓടിയെത്തി, 'നില്ക്കു, നില്ക്കു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ത്വമദ്യ വിഹിതോ ഭക്ഷഃ സ്വയം പ്രാപ്താസി ധേനുകേ। ദ്വീപിനശ്ച വചഃ ശ്രുത്വാ നിഷ്ഠുരം രോമഹര്ഷണം
'ഇന്ന് നീ എന്റെ ഭക്ഷ്യമായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പശുവേ, നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ എത്തിയത്!' ദ്വീപിയുടെ കഠിനവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്—
ശുക്ലരൂപാന്വിതം ബാലം ഭദ്രമിംദുസമപ്രഭമ്। വത്സം സ്മരതി സാ ധേനുഃ സ്നേഹാക്താ ഗദ്ഗദാക്ഷരമ്
വെളുത്ത രൂപവും, ശുഭവും, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള പ്രകാശവും ഉള്ള കുഞ്ഞിനെ, ആ പശു സ്നേഹത്തോടെ ഓർത്ത്, കണ്ണുനിറഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു.
ദഹ്യംതീ പുത്രശോകേന നംദാ സാ പുത്രവത്സലാ। രുദംതീ കരുണം ചൈവ നിരാശാ പുത്രദര്ശനേ
മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന, മകനോടു വളരെ സ്നേഹമുള്ള നന്ദാ, ദയനീയമായി കരഞ്ഞു, മകനെ കാണാൻ പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ.
ദ്വീപീ ദൃഷ്ട്വാ തു താം ധേനും ക്രംദമാനാം സുദുഃഖിതാമ്। ഉവാച വചനം ഘോരം ധേനുകേ കിം പ്രരുദ്യതേ
അങ്ങനെ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ നിലവിളിക്കുന്ന ആ പശുവിനെ കണ്ടു, ദ്വീപി ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'പശുവേ, നീ എന്തിനാണ് ഇത്രയും കരയുന്നത്?'
ദൈവാത്സുഖോപപന്നാസി ഭക്ഷസ്ത്വം മേ യദൃച്ഛയാ। രുദംത്യാ വാ ഹസംത്യാ വാ തവാത്തം ജീവിതം ഭവേത്
വിധിയുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം നീ എളുപ്പത്തിൽ എനിക്ക് കിട്ടിയ ഭക്ഷ്യമാണ്; നീ കരഞ്ഞാലോ ചിരിച്ചാലോ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും എന്നതാണ് സത്യം.
വിഹിതം ഭുജ്യതേ ലോകേ സ്വയംപ്രാപ്താസി ധേനുകേ। മൃത്യുസ്തേ വിഹിതോദ്യൈവ വൃഥാ കിമനുശോചസി
ലോകത്ത് ഏത് ജീവിയും വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്; നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നതും, ചെറുപശുവേ, ഇന്ന് തന്നെ നിന്റെ മരണം നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
പപ്രച്ഛ താം പുനര്ദ്വീപീ കിമര്ഥം രുദിതം ത്വയാ। കൌതുകം ചാത്ര മേ ജാതം മഹന്മേ കഥയസ്വ വൈ
വ്യാഘ്രം വീണ്ടും അവളോടു ചോദിച്ചു: നീ എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? ഇതിൽ എനിക്ക് കൗതുകം തോന്നുന്നു; അതിനാൽ കാര്യം നീ എനിക്ക് പറയണം.
വ്യാഘ്രസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ നംദാ വാക്യമഥാബ്രവീത്। ക്ഷംതുമര്ഹസി മേ നാഥ കാമരൂപിന്നമോസ്തു തേ
വ്യാഘ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു നന്ദാ പറഞ്ഞു: ദയവായി എന്നെ ക്ഷമിക്കണം, പ്രഭുവേ, ഇഷ്ടരൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നവനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്വാം സമാസാദ്യ ലോകസ്യ പരിത്രാണം ന വിദ്യതേ। ജീവിതാര്ഥം ന ശോചാമി പ്രാപ്തവ്യം മരണം മയാ
നിനക്ക് നേരിൽ വന്നാൽ ആരെയും രക്ഷിക്കാനാവില്ല; എന്റെ ജീവനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല—എനിക്ക് മരണം വിധിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച। തസ്മാദപരിഹാര്യേര്ഥേ ന ശോചാമി മൃഗാധിപ
ജനിച്ചവർക്കു മരണം ഉറപ്പാണ്, മരിച്ചവർക്കു ജനനം ഉറപ്പാണ്; അതിനാൽ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്തതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, മൃഗങ്ങളുടെ രാജാവേ.
ദേവൈരപി യഥാ സര്വൈര്മര്ത്തവ്യമവശൈര്ധ്രുവമ്। തസ്മാത്തു നാഹമേവൈകാ വ്യാഘ്ര ശോചാമി ജീവിതമ്
ദേവന്മാരെപ്പോലും, ആഗ്രഹമില്ലെങ്കിലും, മരിക്കേണ്ടി വരും; അതിനാൽ, വ്യാഘ്രമേ, ജീവനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നത് ഞാൻ മാത്രം അല്ല.
കിംതു സ്നേഹേന വൈ സാധോ ദുഃഖേന രുദിതം മയാ। അസ്തി മേ ഹൃദി സംതാപസ്തം ച ത്വം ശ്രോതുമര്ഹസി
എങ്കിലും, സ്നേഹത്താലും ദുഃഖത്താലുമാണ് ഞാൻ കരഞ്ഞത്; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വേദനയുണ്ട്, അതു നീ കേൾക്കേണ്ടതാണു.
പ്രഥമേ വയസി പ്രാപ്തേ പ്രസൂതാഹം മൃഗാധിപ। ഇഷ്ടഃ പ്രഥമജാതശ്ച സുതസ്തു മമ ബാലകഃ
എന്റെ പ്രഥമ യൗവനത്തിൽ, മൃഗങ്ങളുടെ രാജാവേ, ഞാൻ പ്രസവിച്ചു; ആദ്യമായി ജനിച്ച എന്റെ കുഞ്ഞ് എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്.
ക്ഷീരപായീ ച മേ വത്സസ്തൃണം നാദ്യാപി ജിഘ്രതി। സ ച ഗോപകുലേ ബദ്ധഃ ക്ഷുധാര്തോ മാമവേക്ഷതേ൩൦൦ 1.18.
എന്റെ കിടാവിന് ഇപ്പോഴും പാൽ കുടിക്കാനാണ് ഇഷ്ടം; അവൻ ഇനിയും പുല്ല് പോലും നക്കിയിട്ടില്ല. അവൻ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടു വിശപ്പോടെ എന്നെ നോക്കി കാത്തിരിക്കുന്നു.
തമഹം ചാനുശോചാമി കഥം ജീവിഷ്യതേ സുതഃ। തസ്യേച്ഛാമി സ്തനം ദാതും പുത്രസ്നേഹവശം ഗതാ
അവനെയാണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നത്—എന്റെ മകൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? അമ്മയുടെ സ്നേഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടയായി ഞാൻ അവനു പാൽ കൊടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പായയിത്വാ സ്തനം വത്സമവലിഹ്യ ച മൂര്ദ്ധനി। സഖീനാമര്പയിത്വാ തു സംദിശ്യ ച ഹിതാഹിതമ്
കിടാവിന് പാൽ കുടിപ്പിച്ച ശേഷം തലയിൽ സ്നേഹത്തോടെ നക്കിയും, അവനെ എന്റെ സഖികൾക്ക് ഏല്പിച്ച് നല്ലതും ചീത്തയും ഉപദേശിച്ചശേഷം,
പുനഃ പ്രത്യാഗമിഷ്യാമി യഥേഷ്ടം ഭക്ഷയിഷ്യസി। സ നംദായാ വചഃ ശ്രുത്വാ മൃഗേംദ്രഃ പുനരബ്രവീത്
വീണ്ടും ഞാൻ തിരിച്ചു വരാം; അപ്പോൾ നീ ഇഷ്ടം പോലെ എന്നെ തിന്നാമെന്നു പറയാം. നന്ദായുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു മൃഗരാജാവു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
കിം തേ പുത്രേണ കര്ത്തവ്യം മരണം കിം ന ബുധ്യസേ। ത്രസ്യംതി സര്വഭൂതാനി മ്രിയംതേ മാം നിരീക്ഷ്യ ച
നിനക്ക് മകനുമായി എന്ത് ചെയ്യാനാണ്? മരണം നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ലേ? എന്നെ കണ്ടാൽ എല്ലാ ജീവികളും ഭയന്ന് മരിക്കുന്നു.
ത്വം പുനഃ കൃപയാവിഷ്ടാ പുത്രപുത്രേതി ഭാഷസേ। ന പുത്രാ ന തപോ ദാനം ന മാതാ ന പിതാ ഗുരുഃ
നീ ദയയിൽ ആകൃഷ്ടയായി മകൻ, മകൻ എന്നു പറയുകയാണ്; മക്കളും, തപസ്സും, ദാനവും, അമ്മയും, അച്ഛനും, ഗുരുവും,
ശക്നുവംതി പരിത്രാതും നരം കാലപ്രപീഡിതമ്। കഥം ത്വം ഗോകുലം ഗത്വാ ഗോപീജനസമാകുലമ്
കാലത്തിന്റെ പിടിയിൽപ്പെട്ടവനെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; നീ ഗോപുരത്തിൽ പോയാൽ, അവിടെ ഗോപികൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും,
വൃഷഭൈര്നാദിതം ദിവ്യം ബാലവത്സവിഭൂഷിതമ്। ഭൂഷണം ദേവലോകസ്യ സ്വര്ഗതുല്യം ന സംശയഃ
കാളകൾ മുഴങ്ങുന്ന ദിവ്യമായ, കിടാവുകളും കുട്ടികളും അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന, ദേവലോകത്തിന് അലങ്കാരമായ, സ്വർഗ്ഗത്തിന് തുല്യമായ ആ സ്ഥലം,
നിത്യം പ്രമുദിതം ദിവ്യം സര്വദേവപ്രപൂജിതമ്। യത്പവിത്രം പവിത്രാണാം മംഗലാനാം ച മംഗലമ്
എപ്പോഴും സന്തോഷം നിറഞ്ഞ, ദിവ്യവും എല്ലാ ദേവന്മാരും ആരാധിക്കുന്നതുമായ, ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും, മംഗളങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മംഗളകരമായതുമായ സ്ഥലമാണ്.