യത്ര തേ മുനയശ്ശാന്താ നാനാസ്വാധ്യായവാദിനഃ। തേ സമാഗത്യ ഋഷയസ്സസ്മരുര്വൈ സരസ്വതീമ്
അവിടെ, സമാധാനപരമായ പലവിധ ഉപദേശങ്ങൾ പറയുന്ന മുനിമാരെല്ലാം ഒരുമിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ, അവർ സരസ്വതിയെ ഓർമ്മിച്ചു.
സാഭിധ്യാതാ മഹാഭാഗാ ഋഷിഭിഃ സത്രയാജിഭിഃ। സമാസ്ഥിതാ ദിശം പൂര്വാം ഭക്തിപ്രീതാ മഹാനദീ
ആ മഹാനദിയായ സരസ്വതി, യാഗം ചെയ്ത മഹർഷിമാരാൽ ഭക്തിയോടും സ്നേഹത്തോടും കൂടി ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, കിഴക്കേ ദിക്കിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രാചീ പൂര്വാവഹാ നാമ്നാ മുനിവംദ്യാ സരസ്വതീ। ഇദമന്യന്മഹാരാജ ശൃണ്വാശ്ചര്യവരം ഭുവി
മുനിമാർ ആദരിക്കുന്ന സരസ്വതി കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നവളെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; രാജാവേ, ഭൂമിയിൽ സംഭവിച്ച മറ്റൊരു അത്ഭുതം കൂടി ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
ക്ഷതോ മംകണകോ വിപ്രഃ കുശാഗ്രേണേതി നഃ ശ്രുതമ്। ക്ഷതാത്കില കരേ തസ്യ രാജന്ശാകരസോസ്രവത്
മങ്കണകനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ കുശത്തിൻ മൂർച്ചയാൽ കൈയിൽ പരിക്കേറ്റു; രാജാവേ, ആ പരിക്കിൽ നിന്നു ഇള്ളിപ്പഞ്ചസാരയുടെ നീർ ഒഴുകിയെന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
സ വൈ ശാകരസം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടഃ പ്രനൃത്തവാന്। തതസ്തസ്മിന്പ്രനൃത്തേ തു സ്ഥാവരം ജംഗമം ച യത്
അവൻ ആ ഇള്ളിപ്പഞ്ചസാര നീർ കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു; അവൻ നൃത്തം ചെയ്തപ്പോൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ചലനശീലികളും അചലങ്ങളായവയും എല്ലാം—
പ്രാനൃത്യത ജഗത്സര്വം തേജസാ തസ്യ മോഹിതമ്। ശക്രാദിഭിസ്സുരൈ രാജന്നൃഷിഭിശ്ച തപോധനൈഃ
അവന്റെ തേജസ്സിൽ മയങ്ങി, സകല ലോകവും നൃത്തം ചെയ്തു; രാജാവേ, ഇന്ദ്രൻമാരും മറ്റ് ദേവന്മാരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ മുനിമാരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
വിജ്ഞപ്തസ്തത്ര വൈ ബ്രഹ്മാ നായം നൃത്യേത്തഥാ കുരു। ആദിഷ്ടോ ബ്രഹ്മണാ രുദ്ര ഋഷേരര്ഥേ നരാധിപ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനോട് അറിയിക്കപ്പെട്ടു: 'ഇങ്ങനെ അവൻ നൃത്തം ചെയ്യരുത്.' ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, രാജാവേ, ആ മുനിയുടെ കാരണത്താൽ രുദ്രനെ അയച്ചു.
നായം നൃത്യേദ്യഥാ ഭീമ തഥാ ത്വം വക്തുമര്ഹസി। ഗത്വാ രുദ്രോ മുനിം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷാവിഷ്ടമതീവ ഹി
'അവൻ ഭയങ്കരമായി നൃത്തം ചെയ്യരുത്; നീ ഇത് അവനോട് പറയണം.' രുദ്രൻ പോയി, അത്യന്തം സന്തോഷത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന മുനിയെ കണ്ടു—
ഭോ ഭോ വിപ്രര്ഷഭ ത്വം ഹി നൃത്യസേ കേന ഹേതുനാ। നൃത്യമാനേന ഭവതാ ജഗത്സര്വം ച നൃത്യതി
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്? നീ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ മുഴുവൻ ലോകവും കൂടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.'
തേനായം വാരിതഃ പ്രാഹ നൃത്യന്വൈ മുനിസത്തമഃ। മുനിരുവാച। കിം ന പശ്യസി മേ ദേവ കരാച്ഛാകരസോസ്രവത്
അങ്ങനെ തടയപ്പെട്ടിട്ടും, ആ മഹാമുനി നൃത്തം തുടരുകയും പറഞ്ഞു: 'ദേവാ, നീ കാണുന്നില്ലേ, എന്റെ കൈയിൽ നിന്നു ഇള്ളിപ്പഞ്ചസാര നീർ ഒഴുകുന്നു.'
തം തു ദൃഷ്ട്വാപ്ര നൃത്തോഹം ഹര്ഷേണ മഹതാവൃതഃ। തം പ്രഹസ്യാബ്രവീദ്ദേവോ മുനിം രാഗേണ മോഹിതമ്
'അത് കണ്ടാണ് ഞാൻ വലിയ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തത്'; ദേവൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, മോഹത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
അഹം ന വിസ്മയം വിപ്ര ഗച്ഛാമീഹ പ്രപശ്യ മാം। ഏവമുക്തോ മുനിശ്രേഷ്ഠോ മഹാദേവേന കൌരവ
'ബ്രാഹ്മണാ, ഇതിൽ എനിക്ക് അത്ഭുതം തോന്നുന്നില്ല; നീ ഇവിടെ എന്നെ നോക്കൂ.' മഹാദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൌരവാ—
ധ്യായമാനസ്തദാ കോയം പ്രതിഷിദ്ധോസ്മി യേന ഹി। അംഗുല്യഗ്രേണ രാജേംദ്ര സ്വാംഗുഷ്ഠസ്താഡിതസ്തഥാ
മുനി ധ്യാനിച്ച്, 'ആരൊന്നാണ് എന്നെ തടഞ്ഞത്?' എന്ന് ആലോചിച്ചു; രാജാവേ, പിന്നെ അവൻ സ്വന്തം വിരലിന്റെ അഗ്രം കൊണ്ട് താന്റെ അങ്ങൂഠിൽ അടിച്ചു.
തതോ ഭസ്മക്ഷതാദ്രാജന്നിര്ഗതം ഹിമപാംഡുരം। തദ്ദൃഷ്ട്വാ വ്രീഡിതശ്ചാസൌ പ്രാഹ തത്പാദയോഃ പതന്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ പരിക്കിൽ നിന്നു മഞ്ഞു പോലെ വെള്ളയുള്ള ചാരം പുറത്തുവന്നു; അത് കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ലജ്ജിച്ചു, ദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു പറഞ്ഞു—
നാന്യദ്ദേവാദഹം മന്യേ രുദ്രാത്പരതരം മഹത്। ചരാചരസ്യ ജഗതോ ഗതിസ്ത്വമസി ശൂലധൃത്
'ദേവാ, രുദ്രനേക്കാൾ വലിയവനുണ്ടെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; നീയാണ് ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ ലോകത്തിന്റെ ആശ്രയം, ത്രിശൂലധാരിയേ.'
ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം സര്വം വദംതീഹ മനീഷിണഃ। ത്വാമേവ സര്വം വിശതി പുനരേവ യുഗക്ഷയേ
'ഈ സർവ്വം നിനക്കാണ് സൃഷ്ടിച്ചതെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം വീണ്ടും നിനക്കുള്ളിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്.'
ദേവൈരപി ന ശക്യസ്ത്വം പരിജ്ഞാതും മയാ കുതഃ। ത്വയി സര്വേ ച ദൃശ്യന്തേ സുരാ ബ്രഹ്മാദയോപി യേ
'ദേവന്മാർക്കും നിന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല—എനിക്ക് എങ്ങനെയാകും? ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും നിന്നിൽ കാണപ്പെടുന്നു.'
സര്വസ്ത്വമസി ദേവാനാം കര്താ കാരയിതാ ച യഃ। ത്വത്പ്രസാദാത്സുരാഃ സര്വേ ഭവംതീഹാകുതോഭയാഃ
'ദേവന്മാരുടെ സ്രഷ്ടാവും കാരണവനും നീയാണു; നിന്റെ കൃപയാൽ ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഭയം ഇല്ലാതാകുന്നു.'
ഏവം സ്തുത്വാ മഹാദേവമൃഷിശ്ച പ്രണതോബ്രവീത്। ഭഗവംസ്ത്വത്പ്രസാദേന തപോ ന ക്ഷീയതേ ത്വിഹ
ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, ആ ഋഷി നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ കൃപകൊണ്ട് എന്റെ തപസ്സ് ഇവിടെ കുറയുന്നില്ല.'
തതോ ദേവഃ പ്രീതമനാസ്തമൃഷിം പുനരബ്രവീത്। തപസ്തേ വര്ദ്ധതാം വിപ്ര മത്പ്രസാദാത്സഹസ്രധാ
അപ്പോൾ ദേവൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ ഋഷിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു, ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ തപസ്സ് ആയിരംപടിയും വർദ്ധിക്കട്ടെ.'
പ്രാചീമേവേഹ വത്സ്യാമി ത്വയാ സാര്ദ്ധമഹം സദാ। സരസ്വതീ മഹാപുണ്യാ ക്ഷേത്രേ ചാസ്മിന്വിശേഷതഃ
ഞാൻ ഇവിടെ കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് നിന്നു എപ്പോഴും നിന്നോടൊപ്പം താമസിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ മഹാപുണ്യമായ സരസ്വതീ തീർത്ഥത്തിൽ.
ന തസ്യ ദുര്ലര്ഭം കിംചിദിഹ ലോകേ പരത്ര ച। സരസ്വത്യുത്തരേ തീരേ യസ്ത്യജേദാത്മനസ്തനുമ്൧൫൦ 1.18.
സരസ്വതിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ ആത്മാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കു ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
പ്രാചീതടേ ജാപ്യപരോ ന ചേഹ മ്രിയതേ പുനഃ। ആപ്ലുതോ വാജിമേധസ്യ ഫലമാപ്സ്യതി പുഷ്കലം
കിഴക്കേ കരയിൽ ജപത്തിൽ ലീനനായവൻ ഇവിടെ വീണ്ടും മരിക്കുകയില്ല; അവൻ സ്നാനം ചെയ്താൽ വാജപേയ യാഗഫലത്തെക്കാൾ വലിയ ഫലം ലഭിക്കും.
നിയമൈശ്ചോപവാസൈശ്ച കര്ശയന്ദേഹമാത്മനഃ। ജലാഹാരോ വായുഭക്ഷഃ പര്ണാഹാരശ്ച താപസഃ
നിയമങ്ങളാലും ഉപവാസങ്ങളാലും ശരീരം ക്ഷയിപ്പിച്ച്, ആ തപസ്വി വെള്ളം, വായു, ഇലകൾ എന്നിവ മാത്രം ആഹാരമാക്കി ജീവിക്കും.
തഥാ സ്ഥംഡിലശായീ ച യേ ചാന്യേ നിയമാഃ പൃഥക്। കരോതി യോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ നിയമാംസ്താന്വ്രതാനി ച
അങ്ങനെ നിലത്തിരുത്തി ഉറങ്ങുന്നവരും വേറിട്ട മറ്റു നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരും, ഏത് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ആ നിയമങ്ങളും വ്രതങ്ങളും ചെയ്യുകയോ,
സ യാതി ശുദ്ധദേഹശ്ച ബ്രഹ്മണഃ പരമം പദം। തസ്മിംസ്തീര്ഥേ തു യൈര്ദത്തം തിലമാത്രം തു കാംചനം
അവൻ ശുദ്ധമായ ശരീരത്തോടെ പരമബ്രഹ്മപദം പ്രാപിക്കും; ആ തീർത്ഥത്തിൽ തിലം അല്ലെങ്കിൽ പൊന്നിൻ കഷണം പോലും ദാനം ചെയ്താൽ,
മേരുദാനസമം തത്സ്യാത്പുരാ പ്രാഹ പ്രജാപതിഃ। തസ്മിംസ്തീര്ഥേ തു യേ ശ്രാദ്ധം കരിഷ്യംതി ഹി മാനവാഃ
അത് മേരുപർവതം ദാനം ചെയ്തതിനെ തുല്യമാണ് എന്ന് പ്രജാപതി പഴയകാലത്ത് പറഞ്ഞു; ആ തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവരും,
ഏകവിംശകുലോപേതാഃ സ്വര്ഗം യാസ്യംതി തേ നരാഃ। പിതൄണാം ച ശുഭം തീര്ഥം പിംഡേനൈകേന തര്പിതാഃ
അവർ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറയോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിൽ എത്തും; പിതാക്കന്മാർക്ക് ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഒരു പിണ്ഡം പോലും അർപ്പിച്ചാൽ,
ബ്രഹ്മലോകം ഗമിഷ്യംതി സ്വപുത്രേണേഹ താരിതാഃ। ഭൂയശ്ചാന്നം ന ചേച്ഛംതി മോക്ഷമാര്ഗം വ്രജംതി തേ
അവർ സ്വപുത്രന്റെ വഴി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ എത്തും; വീണ്ടും അന്നം ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാൽ, അവർ മോക്ഷമാർഗത്തിൽ കടക്കും.
പ്രാചീനത്വം സരസ്വത്യാ യഥാ ഭൂതം ശൃണുഷ്വ തത്। സരസ്വതീ പുരാ പ്രോക്താ ദേവൈഃ സര്വൈഃ സവാസവൈഃ
സരസ്വതിയുടെ പുരാതനമായ ഉത്ഭവം എങ്ങനെയാണെന്നു നീ കേൾക്കു; സരസ്വതിയെ ദേവന്മാരും വാസുക്കളും ചേർന്ന് പഴയകാലത്ത് പറഞ്ഞിരുന്നു.