മീമാംസാ ഹേതുവാക്യജ്ഞൈഃ കൃതാ നാനാവിധാ മുഖേ। തത്ര തത്ര ച രാജേംദ്ര നിയതാന്സംശിതവ്രതാന്
മീമാംസയിലും തർക്കവാക്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ വിവിധവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; രാജാവേ, ഓരോ സ്ഥലത്തും ദൃഢവ്രതന്മാർ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ജപഹോമപരാന്മുഖ്യാന്ദദൃശുസ്തത്രവൈ ദ്വിജാന്। യജ്ഞഭൂമൌ സ്ഥിതസ്തസ്യാം ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ൫൦ 1.18.
ജപവും ഹോമവും നിർവഹിക്കുന്ന പ്രധാന ദ്വിജന്മാരെ അവർ അവിടെ കണ്ടു; ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവു ആ യജ്ഞഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
സുരാസുരഗുരുഃ ശ്രീമാന്സേവ്യമാനഃ സുരാസുരൈഃ। ഉപാസതേ ച തത്രൈനം പ്രജാനാം പതയഃ പ്രഭും
ദേവാസുരഗുരുവായ മഹത്വമുള്ളവൻ ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും സേവിക്കപ്പെട്ടു; സകല ജീവികളുടെ അധിപന്മാർ അവിടെയെത്തി അവനെ ആരാധിച്ചു.
ദക്ഷോ വസിഷ്ഠഃ പുലഹോ മരീചിശ്ച ദ്വിജോത്തമഃ। അംഗിരാ ഭൃഗുരത്രിശ്ച ഗൌതമോ നാരദസ്തഥാ
ദക്ഷൻ, വസിഷ്ഠൻ, പുലഹൻ, മരീചി എന്നിങ്ങനെ ഉത്തമദ്വിജന്മാർ; അംഗിരാസ്, ഭൃഗു, അത്രി, ഗൗതമൻ, നാരദനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിദ്യാമാനമംതരിക്ഷം വായുസ്തേജോ ജലം മഹീ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗംധസ്തഥൈവ ച
വിദ്യ, അന്തരീക്ഷം, വായു, തേജസ്, ജലം, ഭൂമി; ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വികൃതശ്ച വികാരശ്ച യച്ചാന്യത്കാരണം മഹത്। ഋഗ്യജുഃ സാമാഥര്വാഖ്യാ വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച
വികൃതിയും വികാരവും, മറ്റെല്ലാ കാരണങ്ങളും; ഋഗ്, യജുര്, സാമ, അതർവ എന്നിങ്ങനെ നാലു വേദങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശബ്ദഃ ശിക്ഷാ നിരുക്തം ച കല്പശ്ച്ഛംദഃ സമന്വിതാഃ। ആയുര്വേദ ധനുര്വേദൌ മീമാംസാ ഗണിതം തഥാ
ശബ്ദം, ശിക്ഷ, നിരുക്തം, കല്പം, ഛന്ദസ്സ് എന്നിവയും; ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, മീമാംസ, ഗണിതം എന്നിവയും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഹസ്ത്യശ്വജ്ഞാനസഹിതാ ഇതിഹാസസമന്വിതാഃ। ഏതൈരംഗൈരുപാംഗൈശ്ച വേദാഃ സര്വേ വിഭൂഷിതാഃ
യാനങ്ങളായ ആനയും കുതിരയും സംബന്ധിച്ച അറിവും, ഇതിഹാസങ്ങളും; ഈ അംഗങ്ങളാലും ഉപവിദ്യകളാലും എല്ലാ വേദങ്ങളും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഉപാസതേ മഹാത്മാനം സഹോംകാരം പിതാമഹം। തപശ്ച ക്രതവശ്ചൈവ സംകല്പഃ പ്രാണ ഏവ ച
മഹാത്മാവായ സ്വയംഭുവായ പിതാമഹനെ, തപസ്സിനെയും യാഗങ്ങളെയും മനസ്സിലെ ഉറച്ച നിശ്ചയത്തെയും, ജീവശ്വാസത്തെയും കൂടി അവർ ആരാധിക്കുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ പിതാമഹമുപസ്ഥിതാഃ। അര്ഥോ ധര്മശ്ച കാമശ്ച ദ്വേഷോ ഹര്ഷശ്ച സര്വദാ
ഇവരും അനേകം മറ്റുള്ളവരും പിതാമഹന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: സമ്പത്ത്, ധർമ്മം, ആസക്തി, വൈരം, സന്തോഷം എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്.
ശുക്രോ ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ സംവര്തോ ബുധ ഏവ ച। ശനൈശ്ചരശ്ച രാഹുശ്ച ഗ്രഹാഃ സര്വേ തഥൈവ ച
ശുക്രൻ, ബൃഹസ്പതി, സംവർത്തൻ, ബുധൻ, ശനിദേവൻ, രാഹു, മറ്റു ഗ്രഹങ്ങൾ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
മരുതോ വിശ്വകര്മാ ച പിതരശ്ചാപി ഭാരത। ദിവാകരശ്ച സോമശ്ച ബ്രഹ്മാണം പര്യുപാസതേ
മാരുതന്മാർ, വിശ്വകർമ്മൻ, പിതൃകൾ, ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ), സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) ഇവരും ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഗായത്രീ ദുര്ഗതരണീ വാണീ സപ്തവിധാ തഥാ। അക്ഷരാണി ച സര്വാണി നക്ഷത്രാണി തഥൈവ ച
ഗായത്രി, ദുര്ഗതാരിണി, ഏഴു രൂപങ്ങളിലുമുള്ള വാണി, എല്ലാ അക്ഷരങ്ങളും, നക്ഷത്രങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
ഭാഷ്യാണി സര്വശാസ്ത്രാണി ദേഹവംതി വിശാംപതേ। ക്ഷണാ ലവാ മുഹൂര്താശ്ച ദിനം രാത്രിസ്തഥൈവ ച
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും, ശരീരമുള്ളവർ, നിമിഷങ്ങൾ, ലവങ്ങൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും അവിടെയുണ്ട്.
അര്ദ്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ച ക്രതവഃ സര്വ ഏവ ച। ഉപാസതേ മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മാണം ദൈവതൈഃ സഹ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, എല്ലാ യാഗങ്ങളും ദേവതകളോടൊപ്പം മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.
അന്യാശ്ച ദേവ്യഃ പ്രവരാ ഹ്രീഃ കീര്തിര്ദ്യുതിരേവ ച। പ്രഭാ ധൃതിഃ ക്ഷമാ ഭൂതിര്നീതിര്വിദ്യാ മതിസ്തഥാ
മറ്റു പ്രധാന ദേവികൾ: ലജ്ജ, കീർത്തി, തേജസ്, പ്രകാശം, ധൈര്യം, ക്ഷമ, ഐശ്വര്യം, നയം, ജ്ഞാനം, ബുദ്ധി എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ശ്രുതിഃ സ്മൃതിസ്തഥാ ക്ഷാംതിഃ ശാംതിഃ പുഷ്ടിസ്തഥാ ക്രിയാ। സര്വാശ്ചാപ്സരസോ ദിവ്യാ നൃത്യഗീതവിശാരദാഃ
ശ്രുതി, സ്മൃതി, ക്ഷമ, ശാന്തി, പോഷണം, പ്രവർത്തി, നൃത്തഗീതവിദഗ്ധരായ എല്ലാ ദിവ്യ അപ്പ്സരസുകളും അവിടെയുണ്ട്.
ഉപതിഷ്ഠംതി ബ്രഹ്മാണം സര്വാസ്താ ദേവമാതരഃ। വിപ്രചിത്തിഃ ശിവിഃ ശംകുരയഃശംകുസ്തഥൈവ ച
എല്ലാ ദേവമാതാക്കളും ബ്രഹ്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഉണ്ട്: വിപ്രചിത്തി, ശിവി, ശങ്കു, രയ, ശങ്കു എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
വേഗവാന്കേതുമാനുഗ്രഃ സോഗ്രോ വ്യഗ്രോ മഹാസുരഃ। പരിഘഃ പുഷ്കരശ്ചൈവ സാംബോശ്വപതിരേവ ച
വേഗവാൻ,केतുമാൻ, ഉഗ്രൻ, സോഗ്രൻ, വ്യഗ്രൻ, മഹാസുരൻ, പരിഘൻ, പുഷ്കരൻ, സാംബൻ, കുതിരകളുടെ അധിപൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
പ്രഹ്ലാദോഥ ബലി കുംഭഃ സംഹ്രാദോ ഗഗനപ്രിയഃ। അനുഹ്രാദോ ഹരിഹരൌ വരാഹശ്ച കുശോ രജഃ
പ്രഹ്ലാദൻ, ബലി, കുമ്പൻ, സംഹ്രാദൻ, ഗഗനപ്രിയൻ, അനുഹ്രാദൻ, ഹരിഹരൻ, വരാഹൻ, കുശൻ, രജൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
യോനിഭക്ഷോ വൃഷപര്വാ ലിംഗഭക്ഷോഥ വൈ കുരുഃ। നിഃപ്രഭഃ സപ്രഭഃ ശ്രീമാംസ്തഥൈവ ച നിരൂദരഃ
യോണിഭക്ഷൻ, വൃഷപർവൻ, ലിംഗഭക്ഷൻ, വൈരുരു, നിഃപ്രഭൻ, സപ്രഭൻ, ശ്രിമാൻ, നിരുദരൻ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
ഏകചക്രോ മഹാചക്രോ ദ്വിചക്രഃ കുലസംഭവഃ। ശരഭഃ ശലഭശ്ചൈവ ക്രപഥഃ ക്രാപഥഃ ക്രഥഃ
ഏകചക്രൻ, മഹാചക്രൻ, ദ്വിചക്രൻ, കുലസംഭവൻ, ശരഭൻ, ശലഭൻ, ക്രപഥൻ, ക്രാപഥൻ, ക്രഥൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
ബൃഹദ്വാംതിര്മഹാജിഹ്വഃ ശംകുകര്ണോ മഹാധ്വനിഃ। ദീര്ഘജിഹ്വോര്കനയനോ മൃഡകായോ മൃഡപ്രിയഃ
ബൃഹദ്വാന്തി, മഹാജിഹ്വൻ, ശങ്കുകർണ്ണൻ, മഹാധ്വനി, ദീർഘജിഹ്വൻ, ഉർകനയനൻ, മൃഡകായൻ, മൃഡപ്രിയൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
വായുര്ഗരിഷ്ഠോ നമുചിശ്ശമ്ബരോ വിജ്വരോ വിഭുഃ। വിഷ്വക്സേനശ്ചംദ്രഹര്താ ക്രോധവര്ദ്ധന ഏവ ച
വായു, ഗരിഷ്ഠൻ, നമുചി, ശംബരൻ, വിജ്വരൻ, വിഭു, വിശ്വക്സേനൻ, ചന്ദ്രഹർത്താവ്, ക്രോധവർദ്ധനൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
കാലകഃ കലകാംതശ്ച കുംഡദഃ സമരപ്രിയഃ। ഗരിഷ്ഠശ്ച വരിഷ്ഠശ്ച പ്രലംബോ നരകഃ പൃഥുഃ
കാലകൻ, കാലകാന്തൻ, കുണ്ടദൻ, യുദ്ധപ്രിയൻ, ഗരിഷ്ഠൻ, വരിഷ്ഠൻ, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, പൃഥു ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
ഇംദ്രതാപന വാതാപീ കേതുമാന്ബലദര്പിതഃ। അസിലോമാ സുലോമാ ച ബാഷ്കലി പ്രമദോ മദഃ
ഇന്ദ്രതാപനൻ, വാതാപി, കെതുമാൻ, ബലത്തിൽ അഭിമാനമുള്ളവൻ, അസിലോമൻ, സുലോമൻ, ബാഷ്കലി, പ്രമദൻ, മദൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
സൃഗാലവദനശ്ചൈവ കേശീ ച ശരദസ്തഥാ। ഏകാക്ഷശ്ചൈവ രാഹുശ്ച വൃത്രഃ ക്രോധവിമോക്ഷണഃ
ശൃഗാലമുഖനും കേശിയും ശരദും ഏകാക്ഷനും രാഹുവും വൃത്രനും ക്രോധവിമോക്ഷണനും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ദാനവാ ബലവര്ദ്ധനാഃ। ബ്രഹ്മാണം പര്യുപാസംത വാക്യം ചേദമഥോചിരേ
ഇവരും അനേകം ശക്തിയുള്ള മറ്റ് ദാനവന്മാരും ബ്രഹ്മാവിനെ ചുറ്റി കൂടി, ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:
ത്വയാ സൃഷ്ടാഃ സ്മ ഭഗവംസ്ത്രൈലോക്യം ഭവതാ ഹി നഃ। ദത്തം സുരവരശ്രേഷ്ഠ ദേവേഭ്യധികാഃ കൃതാഃ
ഭഗവാനേ, ഞങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചത് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്; എന്നാൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഞങ്ങൾക്ക് നൽകിയില്ല. ദേവന്മാർക്ക് മികച്ച അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി അവരെ ഞങ്ങളേക്കാൾ ഉന്നതരാക്കി.
ഭഗവന്നിഹ കിം കുര്മോ യജ്ഞേ തവ പിതാമഹ। യദ്ധിതം തദ്വദാസ്മാകം സമര്ഥാഃ കാര്യനിര്ണയേ
ഭഗവാനേ, പിതാമഹനേ, നിങ്ങളുടെ യജ്ഞത്തിൽ ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം? ഞങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായത് എന്താണെന്ന് പറയൂ; ഏത് കാര്യവും ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾ തയ്യാറാണ്.