കവ്യം പിതൄണാമുചിതം സുരാണാം ഹവ്യമുത്തമം। യേന പ്രവര്തിതം സര് തം നതാസ്മസ്സുരോത്തമം
പിതാക്കൾക്ക് പാകം ചെയ്ത അർപ്പണങ്ങൾ ഉചിതമാണ്; ദേവന്മാർക്ക് ഉത്തമമായ ഹവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതെല്ലാം സ്ഥാപിച്ച ആ പരമേശ്വരനോട് നാം നമസ്കരിക്കുന്നു.
ത്രേതാഗ്നിനാ തു യജതാ ദേവേന പരമേഷ്ഠിനാ। യഥാസൃഷ്ടിഃ കൃതാ പൂര്വം യജ്ഞസൃഷ്ടിസ്തഥാ പുനഃ
ത്രേതായുഗത്തിലെ അഗ്നിയിൽ പരമസ്രഷ്ടാവ് യജ്ഞം നടത്തി; മുമ്പ് സൃഷ്ടി എങ്ങനെയുണ്ടായോ അതുപോലെ യജ്ഞസൃഷ്ടിയും വീണ്ടും ഉണ്ടായി.
തഥാ ബ്രഹ്മാപ്യനംതേന ലോകാനാം സ്ഥിതികാരിണാ। അന്വാസ്യമാനോ ഭഗവാന്വൃദ്ധോപ്യഥ ച ബുദ്ധിമാന്
അങ്ങനെ ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന അനന്തനായ ബ്രഹ്മാവു, പ്രായമായിട്ടും ജ്ഞാനിയായ ഭഗവാൻ, അനുയായികളോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യജ്ഞവാടമചിംത്യാത്മാ ഗതസ്തത്ര പിതാമഹഃ। ധനാഢ്യൈര്ഋത്വിജൈഃ പൂര്ണം സദസ്യൈഃ പരിപാലിതമ്
അനുഭവിക്കാൻ കഴിയാത്ത സ്വഭാവമുള്ള പിതാമഹൻ ധനികരായ ഋത്വിജന്മാരും സദസ്യന്മാരും നിറഞ്ഞു കാവലിരുന്ന യജ്ഞവാടത്തിൽ എത്തി.
ഗൃഹീതചാപേന തദാ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ। ദൈത്യദാനവരാജാനോ രാക്ഷസാനാം ഗണാഃ സ്ഥിതാഃ
അപ്പോൾ ശക്തനായ വിഷ്ണു വില്ലേന്തി നിന്നു; ദൈത്യരും ദാനവരാജാക്കളും രാക്ഷസസംഘങ്ങളും അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ആത്മാനമാത്മനാ ചൈവ ചിംതയാമാസ വൈ ദ്രുതം। ചിംതയിത്വാ യഥാതത്വം യജ്ഞം യജ്ഞഃ സനാതനഃ
തൻറെ ആത്മാവിനെ തന്നെ ആത്മാവിലൂടെ വേഗത്തിൽ ധ്യാനിച്ചു; യഥാർത്ഥത്തിൽ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ ശാശ്വതനായ യജ്ഞം യജ്ഞമായി മാറി.
വരണം തത്ര ഭഗവാന്കാരയാമാസ ഋത്വിജാമ്। ഭൃഗ്വാദ്യാ ഋത്വിജശ്ചാപി യജ്ഞകര്മവിചക്ഷണാഃ
അവിടെ ഭഗവാൻ ഋത്വിജന്മാരുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തിച്ചു; യജ്ഞകർമത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഭൃഗുവും മറ്റു ഋത്വിജന്മാരും തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ചക്രുര്ബഹ്വൃചമുഖ്യൈശ്ച പ്രോക്തം പുണ്യം യദക്ഷരം। ശുശ്രുവുസ്തേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ വിതതേ തത്ര കര്മണി
ബഹ്വൃച് സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാനപാഠകരുമായി അവർ പുണ്യമായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു; ആ യജ്ഞത്തിൽ പ്രധാനമുനിമാർ ശ്രവിച്ചു.
യജ്ഞവിദ്യാ വേദവിദ്യാ പദക്രമവിദാം തഥാ। ഘോഷേണ പരമര്ഷീണാം സാ ബഭൂവ നിനാദിനാ
യജ്ഞവിദ്യയും വേദവിദ്യയും പദക്രമജ്ഞതയും പരമർഷിമാരുടെ നാദത്തിൽ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
യജ്ഞസംസ്തരവിദ്ഭിശ്ച ശിക്ഷാവിദ്ഭിസ്തഥാ ദ്വിജൈഃ। ശബ്ദനിര്വചനാര്ഥജ്ഞൈഃ സര്വവിദ്യാവിശാരദൈഃ
യജ്ഞസംസ്ഥാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, ശിക്ഷയിൽ നിപുണർ, ശബ്ദാർത്ഥത്തിൽ വിദഗ്ധർ, എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
മീമാംസാ ഹേതുവാക്യജ്ഞൈഃ കൃതാ നാനാവിധാ മുഖേ। തത്ര തത്ര ച രാജേംദ്ര നിയതാന്സംശിതവ്രതാന്
മീമാംസയിലും തർക്കവാക്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ വിവിധവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; രാജാവേ, ഓരോ സ്ഥലത്തും ദൃഢവ്രതന്മാർ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ജപഹോമപരാന്മുഖ്യാന്ദദൃശുസ്തത്രവൈ ദ്വിജാന്। യജ്ഞഭൂമൌ സ്ഥിതസ്തസ്യാം ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ൫൦ 1.18.
ജപവും ഹോമവും നിർവഹിക്കുന്ന പ്രധാന ദ്വിജന്മാരെ അവർ അവിടെ കണ്ടു; ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവു ആ യജ്ഞഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
സുരാസുരഗുരുഃ ശ്രീമാന്സേവ്യമാനഃ സുരാസുരൈഃ। ഉപാസതേ ച തത്രൈനം പ്രജാനാം പതയഃ പ്രഭും
ദേവാസുരഗുരുവായ മഹത്വമുള്ളവൻ ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും സേവിക്കപ്പെട്ടു; സകല ജീവികളുടെ അധിപന്മാർ അവിടെയെത്തി അവനെ ആരാധിച്ചു.
ദക്ഷോ വസിഷ്ഠഃ പുലഹോ മരീചിശ്ച ദ്വിജോത്തമഃ। അംഗിരാ ഭൃഗുരത്രിശ്ച ഗൌതമോ നാരദസ്തഥാ
ദക്ഷൻ, വസിഷ്ഠൻ, പുലഹൻ, മരീചി എന്നിങ്ങനെ ഉത്തമദ്വിജന്മാർ; അംഗിരാസ്, ഭൃഗു, അത്രി, ഗൗതമൻ, നാരദനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിദ്യാമാനമംതരിക്ഷം വായുസ്തേജോ ജലം മഹീ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപം ച രസോ ഗംധസ്തഥൈവ ച
വിദ്യ, അന്തരീക്ഷം, വായു, തേജസ്, ജലം, ഭൂമി; ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വികൃതശ്ച വികാരശ്ച യച്ചാന്യത്കാരണം മഹത്। ഋഗ്യജുഃ സാമാഥര്വാഖ്യാ വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച
വികൃതിയും വികാരവും, മറ്റെല്ലാ കാരണങ്ങളും; ഋഗ്, യജുര്, സാമ, അതർവ എന്നിങ്ങനെ നാലു വേദങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശബ്ദഃ ശിക്ഷാ നിരുക്തം ച കല്പശ്ച്ഛംദഃ സമന്വിതാഃ। ആയുര്വേദ ധനുര്വേദൌ മീമാംസാ ഗണിതം തഥാ
ശബ്ദം, ശിക്ഷ, നിരുക്തം, കല്പം, ഛന്ദസ്സ് എന്നിവയും; ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, മീമാംസ, ഗണിതം എന്നിവയും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഹസ്ത്യശ്വജ്ഞാനസഹിതാ ഇതിഹാസസമന്വിതാഃ। ഏതൈരംഗൈരുപാംഗൈശ്ച വേദാഃ സര്വേ വിഭൂഷിതാഃ
യാനങ്ങളായ ആനയും കുതിരയും സംബന്ധിച്ച അറിവും, ഇതിഹാസങ്ങളും; ഈ അംഗങ്ങളാലും ഉപവിദ്യകളാലും എല്ലാ വേദങ്ങളും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഉപാസതേ മഹാത്മാനം സഹോംകാരം പിതാമഹം। തപശ്ച ക്രതവശ്ചൈവ സംകല്പഃ പ്രാണ ഏവ ച
മഹാത്മാവായ സ്വയംഭുവായ പിതാമഹനെ, തപസ്സിനെയും യാഗങ്ങളെയും മനസ്സിലെ ഉറച്ച നിശ്ചയത്തെയും, ജീവശ്വാസത്തെയും കൂടി അവർ ആരാധിക്കുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ പിതാമഹമുപസ്ഥിതാഃ। അര്ഥോ ധര്മശ്ച കാമശ്ച ദ്വേഷോ ഹര്ഷശ്ച സര്വദാ
ഇവരും അനേകം മറ്റുള്ളവരും പിതാമഹന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: സമ്പത്ത്, ധർമ്മം, ആസക്തി, വൈരം, സന്തോഷം എന്നിവ എല്ലായ്പ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്.
ശുക്രോ ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ സംവര്തോ ബുധ ഏവ ച। ശനൈശ്ചരശ്ച രാഹുശ്ച ഗ്രഹാഃ സര്വേ തഥൈവ ച
ശുക്രൻ, ബൃഹസ്പതി, സംവർത്തൻ, ബുധൻ, ശനിദേവൻ, രാഹു, മറ്റു ഗ്രഹങ്ങൾ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
മരുതോ വിശ്വകര്മാ ച പിതരശ്ചാപി ഭാരത। ദിവാകരശ്ച സോമശ്ച ബ്രഹ്മാണം പര്യുപാസതേ
മാരുതന്മാർ, വിശ്വകർമ്മൻ, പിതൃകൾ, ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ), സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) ഇവരും ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഗായത്രീ ദുര്ഗതരണീ വാണീ സപ്തവിധാ തഥാ। അക്ഷരാണി ച സര്വാണി നക്ഷത്രാണി തഥൈവ ച
ഗായത്രി, ദുര്ഗതാരിണി, ഏഴു രൂപങ്ങളിലുമുള്ള വാണി, എല്ലാ അക്ഷരങ്ങളും, നക്ഷത്രങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
ഭാഷ്യാണി സര്വശാസ്ത്രാണി ദേഹവംതി വിശാംപതേ। ക്ഷണാ ലവാ മുഹൂര്താശ്ച ദിനം രാത്രിസ്തഥൈവ ച
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും, ശരീരമുള്ളവർ, നിമിഷങ്ങൾ, ലവങ്ങൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും അവിടെയുണ്ട്.
അര്ദ്ധമാസാശ്ച മാസാശ്ച ക്രതവഃ സര്വ ഏവ ച। ഉപാസതേ മഹാത്മാനം ബ്രഹ്മാണം ദൈവതൈഃ സഹ
അർദ്ധമാസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ, എല്ലാ യാഗങ്ങളും ദേവതകളോടൊപ്പം മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.
അന്യാശ്ച ദേവ്യഃ പ്രവരാ ഹ്രീഃ കീര്തിര്ദ്യുതിരേവ ച। പ്രഭാ ധൃതിഃ ക്ഷമാ ഭൂതിര്നീതിര്വിദ്യാ മതിസ്തഥാ
മറ്റു പ്രധാന ദേവികൾ: ലജ്ജ, കീർത്തി, തേജസ്, പ്രകാശം, ധൈര്യം, ക്ഷമ, ഐശ്വര്യം, നയം, ജ്ഞാനം, ബുദ്ധി എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
ശ്രുതിഃ സ്മൃതിസ്തഥാ ക്ഷാംതിഃ ശാംതിഃ പുഷ്ടിസ്തഥാ ക്രിയാ। സര്വാശ്ചാപ്സരസോ ദിവ്യാ നൃത്യഗീതവിശാരദാഃ
ശ്രുതി, സ്മൃതി, ക്ഷമ, ശാന്തി, പോഷണം, പ്രവർത്തി, നൃത്തഗീതവിദഗ്ധരായ എല്ലാ ദിവ്യ അപ്പ്സരസുകളും അവിടെയുണ്ട്.
ഉപതിഷ്ഠംതി ബ്രഹ്മാണം സര്വാസ്താ ദേവമാതരഃ। വിപ്രചിത്തിഃ ശിവിഃ ശംകുരയഃശംകുസ്തഥൈവ ച
എല്ലാ ദേവമാതാക്കളും ബ്രഹ്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഉണ്ട്: വിപ്രചിത്തി, ശിവി, ശങ്കു, രയ, ശങ്കു എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
വേഗവാന്കേതുമാനുഗ്രഃ സോഗ്രോ വ്യഗ്രോ മഹാസുരഃ। പരിഘഃ പുഷ്കരശ്ചൈവ സാംബോശ്വപതിരേവ ച
വേഗവാൻ,केतുമാൻ, ഉഗ്രൻ, സോഗ്രൻ, വ്യഗ്രൻ, മഹാസുരൻ, പരിഘൻ, പുഷ്കരൻ, സാംബൻ, കുതിരകളുടെ അധിപൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.
പ്രഹ്ലാദോഥ ബലി കുംഭഃ സംഹ്രാദോ ഗഗനപ്രിയഃ। അനുഹ്രാദോ ഹരിഹരൌ വരാഹശ്ച കുശോ രജഃ
പ്രഹ്ലാദൻ, ബലി, കുമ്പൻ, സംഹ്രാദൻ, ഗഗനപ്രിയൻ, അനുഹ്രാദൻ, ഹരിഹരൻ, വരാഹൻ, കുശൻ, രജൻ ഇവരും അവിടെയുണ്ട്.