വാനസ്പത്യാശ്ചൌഷധയോ യച്ചേഹേദ്യച്ച നേഹതി। ബ്രഹ്മാദേശാന്മാരുതേന ആനീതാഃ സര്വതോ ദിശഃ
വൃക്ഷങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, വളരുന്നതും വളരാത്തതും എല്ലാം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കാറ്റ് എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമെത്തിച്ചു.
യജ്ഞപര്വതമാസാദ്യ ദക്ഷിണാമഭിതോദിശമ്। സുരാ ഉത്തരതഃ സര്വേ മര്യാദാപര്വതേ സ്ഥിതാഃ
യാഗപർവതത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് എത്തി, ദേവന്മാർ എല്ലാം പർവതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള അതിരിൽ നിന്നു.
ഗംധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ മുനയോ വേദപാരഗാഃ। പശ്ചിമാം ദിശമാസ്ഥായ സ്ഥിതാസ്തത്ര മഹാക്രതൌ
ഗാന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുനികൾ ആ മഹായാഗത്തിൽ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് സ്ഥാനം പിടിച്ചു.
സര്വേ ദേവനികായാശ്ച ദാനവാശ്ചാസുരാഗണാഃ। അമര്ഷം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ സുപ്രീതാസ്തേ പരസ്പരമ്
സകല ദേവസംഘങ്ങളും ദാനവാസുരഗണങ്ങളും പരസ്പരദ്വേഷം വിട്ട് പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഋഷീന്പര്യചരന്സര്വേ ശുശ്രൂഷന്ബ്രാഹ്മണാംസ്തഥാ। ഋഷയോ ബ്രഹ്മര്ഷയശ്ച ദ്വിജാ ദേവര്ഷയസ്തഥാ
അവർക്കെല്ലാവരും മുനികളെ സേവിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അദേഹം സേവിച്ചു; മുനികൾ, ബ്രഹ്മർഷിമാർ, ദ്വിജന്മാർ, ദേവർഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാജര്ഷയോ മുഖ്യതമാസ്സമായാതാഃ സമംതതഃ। കതമശ്ച സുരോപ്യത്ര ക്രതൌ യാജ്യോ ഭവിഷ്യതി
പ്രധാനമായ രാജർഷിമാർ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമെത്തി; ഇവിടെ യാഗത്തിൽ ആരാണ് ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും യോഗ്യൻ എന്ന് ആലോചിച്ചു.
പശവഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ തത്ര യാതാ ദിദൃക്ഷവഃ। ബ്രാഹ്മണാ ഭോക്തുകാമാശ്ച സര്വേ വര്ണാനുപൂര്വശഃ
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും കാണാൻ അവിടെ എത്തി; എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഹോമഭാഗം ലഭിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എത്തിയിരുന്നു.
സ്വയം ച വരുണോ രത്നം ദക്ഷശ്ചാന്നം സ്വയം ദദൌ। ആഗത്യവരുണോലോകാത്പക്വംചാന്നംസ്വതോപചത്
വരുണൻ സ്വയം രത്നങ്ങൾ നൽകി, ദക്ഷൻ സ്വയം അന്നം നൽകി; വരുണലോകത്തിൽ നിന്ന് വന്നവൻ പാകം ചെയ്ത അന്നം നേരിട്ട് വിളമ്പി.
വായുര്ഭക്ഷവികാരാംശ്ച രസപാചീ ദിവാകരഃ। അന്നപാചനകൃത്സോമോ മതിദാതാ ബൃഹസ്പതിഃ
വായു പലതരം രുചികൾ കൊണ്ടുവന്നു, സൂര്യൻ പാനീയങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു, സോമൻ അന്നം ഒരുക്കി, ബൃഹസ്പതി ബുദ്ധി നൽകി.
ധനദാനം ധനാധ്യക്ഷോ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച। സരസ്വതീ നദാധ്യക്ഷോ ഗംഗാദേവീ സനര്മദാ
ധനത്തിന്റെ അധിപൻ ധനവും പലവിധ വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി; നദാദേവതയായ സരസ്വതിയും ഗംഗയും നർമദയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യാശ്ചാന്യാഃ സരിതഃ പുണ്യാഃ കൂപാശ്ചൈവ ജലാശയാഃ। പല്വലാനി തടാകാനി കുംഡാനി വിവിധാനി ച
മറ്റു വിശുദ്ധനദികൾ, കിണറുകൾ, ജലാശയങ്ങൾ, പായലുകൾ, തടാകങ്ങൾ, വിവിധതരം കുളങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പ്രസ്രവാണി ച മുഖ്യാനി ദേവഖാതാന്യനേകശഃ। ജലാശയാനി സര്വാണി സമുദ്രാഃ സപ്തസംഖ്യകാഃ
പ്രധാനമായ ഉത്ഭവങ്ങൾ, അനേകം ദൈവികസരസ്സുകൾ, എല്ലാ ജലാശയങ്ങളും ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ലവണേക്ഷുസുരാസര്പിര്ദധിദുഗ്ധജലൈഃ സമമ്। സപ്തലോകാഃ സപാതാലാഃ സപ്തദ്വീപാഃ സപത്തനാഃ
ഉപ്പ്, കരിമ്പ്, മദ്യം, നെയ്യ്, തൈര്, പാല്, വെള്ളം എന്നിവയുമായി കൂടെ ഏഴു ലോകങ്ങളും, ഏഴു പാതാളങ്ങളും, ഏഴു ദ്വീപുകളും അവയുടെ നഗരങ്ങളും ഉണ്ടായി.
വൃക്ഷാ വല്ല്യഃ സതൃണാനി ശാകാനി ച ഫലാനി ച। പൃഥിവീവായുരാകാശമാപോജ്യോതിശ്ച പംചമമ്
മരങ്ങൾ, വള്ളികൾ, എല്ലാ പുല്ലുകളും, കായ്കറികളും, പഴങ്ങളും; ഭൂമി, വായു, ആകാശം, വെള്ളം, അഗ്നി—ഇവയും ഉണ്ടായി.
സവിഗ്രഹാണി ഭൂതാനി ധര്മശാസ്ത്രാണി യാനി ച। വേദഭാഷ്യാണി സൂത്രാണി ബ്രഹ്മണാ നിര്മിതം ച യത്
രൂപമുള്ള എല്ലാ ജീവികളും, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ, വേദഭാഷ്യങ്ങൾ, സൂത്രങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവു സൃഷ്ടിച്ച മറ്റെല്ലാം കൂടി ഉണ്ടായി.
അമൂര്തം മൂര്തമത്യന്തം മൂര്തദൃശ്യം തഥാഖിലമ്। ഏവം കൃതേ തഥാസ്മിംസ്തു യജ്ഞേ പൈതാമഹേ തദാ
രൂപമില്ലാത്തതും, രൂപമുള്ളതും, അതിവിശദമായതും, കാണാവുന്ന എല്ലാം കൂടി അന്നത്തെ പിതാമഹ യാഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദേവാനാം സംനിധൌ തത്ര ഋഷിഭിശ്ച സമാഗമേ। ബ്രഹ്മണോ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ സ്ഥിതോ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
അവിടെ ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിലും, ഋഷിമാരുടെ കൂട്ടായ്മയിലും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വലതുവശത്ത് ശാശ്വതനായ വിഷ്ണു നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
വാമപാര്ശ്വേ സ്ഥിതോ രുദ്രഃ പിനാകീ വരദഃ പ്രഭുഃ। ഋത്വിജാം ചാപി വരണം കൃതം തത്ര മഹാത്മനാ
ഇടതുവശത്ത് പിനാകം കൈവശമുള്ള, അനുഗ്രഹസ്വരൂപിയായ രുദ്രൻ നിലകൊണ്ടു; മഹാത്മാവായവൻ അവിടെ ഋത്വിക്മാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഭൃഗുര്ഹോതാവൃതസ്തത്ര പുലസ്ത്യോധ്വര്യ്യുസത്തമഃ। തത്രോദ്ഗാതാ മരീചിസ്തു ബ്രഹ്മാ വൈ നാരദഃ കൃതഃ
അവിടെ ഭൃഗു ഹോതൃനായി, പുലസ്ത്യൻ ഉത്തമനായ അധ്വര്യുവായി, മരീചി ഉദ്ഗാതാവായി, നാരദൻ ബ്രഹ്മണായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
സനത്കുമാരാദയോ യേ സദസ്യാസ്തത്ര തേ ഭവന്। പ്രജാപതയോ ദക്ഷാദ്യാ വര്ണാ ബ്രാഹ്മണപൂര്വകാഃ
സനത്കുമാരനും മറ്റുള്ളവരും അവിടെ സദസ്യന്മാരായി; ദക്ഷൻമുതലായ പ്രജാപതിമാരും, ബ്രാഹ്മണന്മാർ മുൻപന്തിയിൽ നിന്ന വർണ്ണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മണശ്ച സമീപേ തു കൃതാ ഋത്വിഗ്വികല്പനാ। വസ്ത്രൈരാഭരണൈര്യുക്താഃ കൃതാ വൈശ്രവണേന തേ൧൦൦ 1.16.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമീപത്ത് ഋത്വിക്മാരുടെ ക്രമീകരണം നടന്നു; വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, അവരെ വൈശ്രവണൻ അലങ്കരിച്ചു.
അംഗുലീയൈഃ സകടകൈര്മകുടൈര്ഭൂഷിതാ ദ്വിജാഃ। ചത്വാരോ ദ്വൌ ദശാന്യേ ച ത ഷോഡശര്ത്വിജഃ
അംഗുലിയാനുകളും കടകങ്ങളും മകുടങ്ങളും അണിഞ്ഞ ദ്വിജന്മാർ; നാലുപേർ, പിന്നെ രണ്ടുപേർ, പത്തുപേർ കൂടി—ഇങ്ങനെ പതിനാറു ഋത്വിക്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മണാ പൂജിതാഃ സര്വേ പ്രണിപാതപുരഃസരമ്। അനുഗ്രാഹ്യോ ഭവദ്ഭിസ്തു സര്വൈരസ്മിന്ക്രതാവിഹ
ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാവരെയും ആഴമായ വിനയത്തോടെ ആദരിച്ചു; ഈ യാഗത്തിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അവരെ ആദരിക്കണം.
പത്നീ മമൈഷാ സാവിത്രീ യൂയം മേ ശരണംദ്വിജാഃ। വിശ്വകര്മാണമാഹൂയ ബ്രഹ്മണഃ ശീര്ഷമുംഡനം
സാവിത്രി എന്റെ ഭാര്യയാണ്; ദ്വിജന്മാരേ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് ആശ്രയമാണ്. വിശ്വകർമ്മനെ വിളിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ തല മുണ്ഡനം നടത്തി.
യജ്ഞേ തു വിഹിതം തസ്യ കാരിതം ദ്വിജസത്തമൈഃ। ആതസേയാനി വസ്ത്രാണി ദംപത്യര്ഥേ തഥാ ദ്വിജൈഃ
യാഗത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ഉത്തമ ദ്വിജന്മാർ അതു നിർവഹിച്ചു; ദമ്പതികൾക്കായി ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആട്ടുവസ്ത്രങ്ങൾ ഒരുക്കി.
ബ്രഹ്മഘോഷേണ തേ വിപ്രാ നാദയാനാസ്ത്രിവിഷ്ടപമ്। പാലയംതോ ജഗച്ചേദം ക്ഷത്രിയാഃ സായുധാഃ സ്ഥിതാഃ
ബ്രഹ്മഘോഷം മുഴങ്ങിച്ച് ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ സ്വർഗ്ഗം മുഴുവൻ നാദിപ്പിച്ചു; ആയുധധാരികളായ ക്ഷത്രിയർ ഈ ലോകം കാത്തുനിന്നു.
ഭക്ഷ്യപ്രകാരാന്വിവിധിന്വൈശ്യാസ്തത്ര പ്രചക്രിരേ। രസബാഹുല്യയുക്തം ച ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം കൃതം തതഃ
വൈശ്യന്മാർ അവിടെ വിവിധതരം വിഭവങ്ങൾ ഒരുക്കി; രുചിയും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ വിഭവങ്ങളും ഭക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാക്കി.
അശ്രുതം പ്രാഗദൃഷ്ടം ച ദൃഷ്ട്വാ തുഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ। പ്രാഗ്വാടേതി ദദൌ നാമ വൈശ്യാനാം സൃഷ്ടികൃദ്വിഭുഃ
ഇതുവരെ കേട്ടതോ കണ്ടതോ അല്ലാത്തതെല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ പ്രജാപതി സന്തോഷിച്ചു; സൃഷ്ടികർത്താവായ മഹാത്മാവ് വൈശ്യന്മാർക്ക് 'പ്രാഗ്വാട' എന്ന പേര് നൽകി.
ദ്വിജാനാം പാദശുശ്രൂഷാ ശൂദ്രൈഃ കാര്യാ സദാ ത്വിഹ। പാദപ്രക്ഷാലനം ഭോജ്യമുച്ഛിഷ്ടസ്യ പ്രമാര്ജനം
ദ്വിജന്മാരുടെ പാദസേവനം ശൂദ്രന്മാർ എപ്പോഴും ചെയ്യണം; പാദം കഴുകുക, ഭക്ഷണം നൽകുക, ഉച്ചിഷ്ടം വൃത്തിയാക്കുക—ഇവയും ചെയ്യണം.
തേപി ചക്രുസ്തദാ തത്ര തേഭ്യോ ഭൂയഃ പിതാമഹഃ। ശൂശ്രൂഷാര്ഥം മയാ യൂയം തുരീയേ തു പദേ കൃതാഃ
അവർ അപ്പോൾ അതെല്ലാം ചെയ്തു; പിന്നെ പിതാമഹൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'സേവനത്തിനായി ഞാൻ നിങ്ങളെ നാലാമത്തെ സ്ഥാനത്ത് നിശ്ചയിച്ചു.'