പ്രാഗ്വംശകായോ ദ്യുതിമാന്നാനാദീക്ഷാഭിരര്ചിതഃ। ദക്ഷിണാഹൃദയോ യോഗീ മഹാസത്രമയോ മഹാന്
കിഴക്കൻ വേദിക അവന്റെ ശരീരമായും, പ്രകാശമുള്ളവനായി, വിവിധ ദീക്ഷകളാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവനായി, തെക്കൻ ദിശ ഹൃദയമായും, യോഗിയായും, മഹായാഗത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായും, മഹത്തായവനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉപാകര്മേഷ്ടിരുചിരഃ പ്രവര്ഗ്യാവര്തഭൂഷണഃ। ഛായാപത്നീസഹായോ വൈ മണിശൃംഗമിവോച്ഛ്രിതഃ
ആരമ്പിക കർമ്മങ്ങളിൽ ഭംഗിയോടെ, പ്രവർഗ്യപാത്രത്തിന്റെ വളവുകൾ അലങ്കാരമായും, തൻറെ നിഴൽഭാര്യയോടൊപ്പം, മണിമലകളാൽ അലങ്കരിച്ച പർവ്വതശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്നവനാണ് അവൻ.
സര്വലോകഹിതാത്മാ യോ ദംഷ്ട്രയാഭ്യുജ്ജഹാരഗാമ്। തതഃ സ്വസ്ഥാനമാനീയ പൃഥിവീം പൃഥിവീധരഃ
സകല ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ജീവിക്കുന്നവൻ, കുരുവിന്റെ ദന്തംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ ഉയർത്തി, അവളെ തൻറെ യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ച് ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നവനായി മാറി.
തതോ ജഗാമ നിര്വാണം പൃഥിവീധാരണാദ്ധരിഃ। ഏവമാദിവരാഹേണ ധൃത്വാ ബ്രഹ്മഹിതാര്ഥിനാ
അങ്ങനെ ഭൂമിയെ താങ്ങിയ ശേഷം ഹരി മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; ഇങ്ങനെ ആദിവരാഹൻ ബ്രഹ്മഹിതത്തിനായി ഭൂമിയെ ഉയർത്തി സംരക്ഷിച്ചു.
ഉദ്ധൃതാ പുഷ്കരേ പൃഥ്വീ സാഗരാംബുഗതാ പുരാ। വൃതഃ ശമദമാഭ്യാം യോ ദിവ്യേ കോകാമുഖേ സ്ഥിതഃ
പണ്ടേ, സമുദ്രജലത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭൂമി പുഷ്കരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തപ്പെട്ടു; ശമവും ദമവും ചുറ്റിയവനായി, ദൈവികമായ കോകാമുഖത്തിൽ അവൻ നിലകൊണ്ടു.
ആദിത്യൈര്വസുഭിഃ സാധ്യൈര്മരുദ്ഭിര്ദൈവതൈഃ സഹ। രുദ്രൈര്വിശ്വസഹായൈശ്ച യക്ഷരാക്ഷസകിന്നരൈഃ
ആദിത്യന്മാരോടും വസുക്കളോടും സാദ്ധ്യന്മാരോടും മരുതുകളോടും മറ്റു ദേവന്മാരോടും, രുദ്രന്മാരോടും വിശ്വസഹായികളോടും, യക്ഷൻമാരോടും രാക്ഷസന്മാരോടും കിന്നരന്മാരോടും കൂടെ,
ദിഗ്ഭിര്വിദിഗ്ഭിഃ പൃഥിവീ നദീഭിഃ സഹ സാഗരൈഃ। ചരാചരഗുരുഃ ശ്രീമാന്ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിദാംവരഃ
ദിശകളും ഇടക്കാല ദിശകളും, ഭൂമി, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം, ചലനസ്ഥിരജന്തുക്കളുടെ ഗുരുവായും, മഹിമയുള്ളവനായി, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഉവാച വചനം കോകാമുഖം തീര്ഥം ത്വയാ വിഭോ। പാലനീയം സദാ ഗോപ്യം രക്ഷാ കാര്യാ മഖേ ത്വിഹ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'കോകാമുഖ തീർഥം നീ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം; ഇത് രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കണം, ഇവിടെ യാഗസമയത്ത് കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം.'
ഏവം കരിഷ്യേ ഭഗവംസ്തദാ ബ്രഹ്മാണമുക്തവാന്। ഉവാച തം പുനര്ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണും ദേവം പുരഃ സ്ഥിതമ്
'അങ്ങനെ ഞാൻ ചെയ്യും, ഭഗവനെ,' എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവനായ വിഷ്ണുവിനോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ത്വം ഹി മേ പരമോ ദേവസ്ത്വം ഹി മേ പരമോ ഗുരുഃ। ത്വം ഹി മേ പരമം ധാമ ശക്രാദീനാം സുരോത്തമ
'നീയാണ് എന്റെ പരമ ദേവൻ, നീയാണ് എന്റെ പരമ ഗുരു, നീയാണ് എന്റെ പരമ സ്ഥാനം, ഇന്ദ്രനെയും മറ്റുള്ളവരെയുംക്കാൾ ഉത്തമനായ ദേവൻ.'
ഉത്ഫുല്ലാമലപദ്മാക്ഷ ശത്രുപക്ഷ ക്ഷയാവഹ। യഥാ യജ്ഞേന മേ ധ്വംസോ ദാനവൈശ്ച വിധീയതേ
'പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ, കളങ്കമില്ലാത്ത താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനേ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, എന്റെ യാഗം ദാനവരെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ നീയും അങ്ങനെ ചെയ്യണം.'
തഥാ ത്വയാ വിധാതവ്യം പ്രണതസ്യ നമോസ്തു തേ। വിഷ്ണുരുവാച। ഭയം ത്യജസ്വ ദേവേശ ക്ഷയം നേഷ്യാമി ദാനവാന്
'അങ്ങനെ നീ ചെയ്യണം, നമസ്കരിക്കുന്നവനായി; ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.' വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനേ, ഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ; ഞാൻ ദാനവരെ നശിപ്പിക്കും.'
യേ ചാന്തേ വിഘ്നകര്താരോ യാതുധാനാസ്തഥാഽസുരാഃ। ഘാതയിഷ്യാമ്യഹം സര്വാന്സ്വസ്തി തിഷ്ഠ പിതാമഹ
'അവസാനത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന യാതുധാനന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഞാൻ എല്ലാം സംഹരിക്കും; പിതാമഹാ, ആശ്വാസത്തോടെ ഇരിക്കൂ.'
ഏവമുക്ത്വാ സ്ഥിതസ്തത്ര സാഹായ്യേന കൃതക്ഷണഃ। പ്രവവുശ്ച ശിവാ വാതാഃ പ്രസന്നാശ്ച ദിശോ ദശ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ അവിടെ തന്നെ, സഹായത്തിനായി തയ്യാറായി നിന്നു; ശുഭമായ കാറ്റുകൾ വീശി, പത്ത് ദിശകളും പ്രസന്നമായി തെളിഞ്ഞു.
സുപ്രഭാണി ച ജ്യോതീംഷി ചംദ്രം ചക്രുഃ പ്രദക്ഷിണമ്। ന വിഗ്രഹം ഗ്രഹാശ്ചക്രുഃ പ്രസേദുശ്ചാപി സിംധവഃ
പ്രഭയുള്ള ദീപങ്ങളും ചന്ദ്രനും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; ഗ്രഹങ്ങൾ യാതൊരു ദോഷവും വരുത്തിയില്ല, സമുദ്രങ്ങളും ശാന്തമായി.
നീരജസ്കാ ഭൂമിരാസീത്സകലാ ഹ്ലാദദാസ്ത്വപഃ। ജഗ്മുഃ സ്വമാര്ഗം സരിതോ നാപി ചുക്ഷുഭുരര്ണവാഃ
ഭൂമി പൊടിയില്ലാതെ ശുദ്ധമായിരുന്നു, വെള്ളം എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം നൽകി, നദികൾ സ്വഭാവപ്രകാരം ഒഴുകി, കടലുകൾ അലയാതെ ശാന്തമായി.
ആസന്ശുഭാനീംദ്രിയാണി നരാണാമംതരാത്മനാമ്। മഹര്ഷയോ വീതശോകാ വേദാനുച്ചൈരവാചയന്
മനുഷ്യരുടെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശുഭമായിരുന്നു; മഹർഷിമാർ ദുഃഖമില്ലാതെ വേദങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്തു.
യജ്ഞേ തസ്മിന്ഹവിഃ പാകേ ശിവാ ആസംശ്ച പാവകാഃ। പ്രവൃത്തധര്മസദ്വൃത്താ ലോകാ മുദിതമാനസാഃ
ആ യാഗത്തിൽ ഹോമസമയത്ത് അഗ്നികൾ ശുഭമായിരുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവരും നല്ലവൃത്തിയുള്ളവരും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
വിഷ്ണോഃ സത്യപ്രതിജ്ഞസ്യ ശ്രുത്വാരിനിധനാ ഗിരഃ। തതോ ദേവാഃ സമായാതാ ദാനവാ രാക്ഷസൈസ്സഹ
സത്യം പാലിക്കുന്ന വിഷ്ണു ശത്രുനാശത്തെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞതുകേട്ട്, ദേവന്മാർ ദാനവരും രാക്ഷസന്മാരും കൂടെ അവിടെ എത്തി.
ഭൂതപ്രേതപിശാചാശ്ച സര്വേ തത്രാഗതാഃ ക്രമാത്। ഗംധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ നാഗാ വിദ്യാധരാഗണാഃ
ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ എല്ലാം അവിടെ ക്രമമായി എത്തിയിരുന്നു; ഗാന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, നാഗങ്ങൾ, വിദ്യാധരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വാനസ്പത്യാശ്ചൌഷധയോ യച്ചേഹേദ്യച്ച നേഹതി। ബ്രഹ്മാദേശാന്മാരുതേന ആനീതാഃ സര്വതോ ദിശഃ
വൃക്ഷങ്ങൾ, ഔഷധികൾ, വളരുന്നതും വളരാത്തതും എല്ലാം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കാറ്റ് എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമെത്തിച്ചു.
യജ്ഞപര്വതമാസാദ്യ ദക്ഷിണാമഭിതോദിശമ്। സുരാ ഉത്തരതഃ സര്വേ മര്യാദാപര്വതേ സ്ഥിതാഃ
യാഗപർവതത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് എത്തി, ദേവന്മാർ എല്ലാം പർവതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള അതിരിൽ നിന്നു.
ഗംധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ മുനയോ വേദപാരഗാഃ। പശ്ചിമാം ദിശമാസ്ഥായ സ്ഥിതാസ്തത്ര മഹാക്രതൌ
ഗാന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുനികൾ ആ മഹായാഗത്തിൽ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് സ്ഥാനം പിടിച്ചു.
സര്വേ ദേവനികായാശ്ച ദാനവാശ്ചാസുരാഗണാഃ। അമര്ഷം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ സുപ്രീതാസ്തേ പരസ്പരമ്
സകല ദേവസംഘങ്ങളും ദാനവാസുരഗണങ്ങളും പരസ്പരദ്വേഷം വിട്ട് പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഋഷീന്പര്യചരന്സര്വേ ശുശ്രൂഷന്ബ്രാഹ്മണാംസ്തഥാ। ഋഷയോ ബ്രഹ്മര്ഷയശ്ച ദ്വിജാ ദേവര്ഷയസ്തഥാ
അവർക്കെല്ലാവരും മുനികളെ സേവിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അദേഹം സേവിച്ചു; മുനികൾ, ബ്രഹ്മർഷിമാർ, ദ്വിജന്മാർ, ദേവർഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
രാജര്ഷയോ മുഖ്യതമാസ്സമായാതാഃ സമംതതഃ। കതമശ്ച സുരോപ്യത്ര ക്രതൌ യാജ്യോ ഭവിഷ്യതി
പ്രധാനമായ രാജർഷിമാർ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമെത്തി; ഇവിടെ യാഗത്തിൽ ആരാണ് ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും യോഗ്യൻ എന്ന് ആലോചിച്ചു.
പശവഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ തത്ര യാതാ ദിദൃക്ഷവഃ। ബ്രാഹ്മണാ ഭോക്തുകാമാശ്ച സര്വേ വര്ണാനുപൂര്വശഃ
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും കാണാൻ അവിടെ എത്തി; എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഹോമഭാഗം ലഭിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എത്തിയിരുന്നു.
സ്വയം ച വരുണോ രത്നം ദക്ഷശ്ചാന്നം സ്വയം ദദൌ। ആഗത്യവരുണോലോകാത്പക്വംചാന്നംസ്വതോപചത്
വരുണൻ സ്വയം രത്നങ്ങൾ നൽകി, ദക്ഷൻ സ്വയം അന്നം നൽകി; വരുണലോകത്തിൽ നിന്ന് വന്നവൻ പാകം ചെയ്ത അന്നം നേരിട്ട് വിളമ്പി.
വായുര്ഭക്ഷവികാരാംശ്ച രസപാചീ ദിവാകരഃ। അന്നപാചനകൃത്സോമോ മതിദാതാ ബൃഹസ്പതിഃ
വായു പലതരം രുചികൾ കൊണ്ടുവന്നു, സൂര്യൻ പാനീയങ്ങൾ പാകം ചെയ്തു, സോമൻ അന്നം ഒരുക്കി, ബൃഹസ്പതി ബുദ്ധി നൽകി.
ധനദാനം ധനാധ്യക്ഷോ വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച। സരസ്വതീ നദാധ്യക്ഷോ ഗംഗാദേവീ സനര്മദാ
ധനത്തിന്റെ അധിപൻ ധനവും പലവിധ വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി; നദാദേവതയായ സരസ്വതിയും ഗംഗയും നർമദയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.