ദാനം ഹി ഭൂതാഭയദക്ഷിണായാഃ സര്വാണി ദാനാന്യധിതിഷ്ഠതീഹ। തീക്ഷ്ണേ തനും യഃ പ്രഥമം ജുഹോതി സോനംതമാപ്നോത്യഭയം പ്രജാഭ്യഃ
ഭൂതികൾക്ക് ഭയരഹിതത്വം നൽകുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദാനമാണ്; എല്ലാദാനങ്ങളിൽ അതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. തൻറെ ശരീരം ആദ്യം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അനന്തമായ ഭയരഹിതത്വം നേടുന്നു.
ഉത്താനമാസ്യേന ഹവിര്ജുഹോതി അനംതമാപ്നോത്യഭിതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ്। തസ്യാംഗസംഗാദഭിനിഷ്കൃതം ച വൈശ്വാനരം സര്വമിദം പ്രപേദേ
മുഖം മേലോട്ടുയർത്തി ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ അനന്തമായ ഉറച്ച സ്ഥാനം നേടുന്നു. അവന്റെ ശരീരബന്ധത്തിൽ നിന്നു ഈ ലോകം മുഴുവൻ വൈശ്വാനരാഗ്നി പ്രാപിക്കുന്നു.
പ്രാദേശമാത്രം ഹൃദഭിസ്രുതം യത്തസ്മിന്പ്രാണേനാത്മയാജീ ജുഹോതി। തസ്യാഗ്നിഹോത്രേ ഹുതമാത്മസംസ്ഥം സര്വേഷു ലോകേഷു സദൈവ തേഷു
അംഗുലിന്തോളം വലുപ്പമുള്ള ഹൃദയത്തിൽ, ശ്വാസംകൊണ്ട് ആത്മാവിനെ യാഗമായി സമർപ്പിക്കുന്നവന്റെ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ, ഹോമം അവനിൽ തന്നെയും എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
ദേവം വിധാതും ത്രിവൃതം സുവര്ണം യേ വൈ വിദുസ്തം പരമാര്ഥഭൂതമ്। തേ സര്വഭൂതേഷു മഹീയമാനാ ദേവാഃ സമര്ഥാ അമൃതം വ്രജംതി
ദൈവത്തെയും സ്രഷ്ടാവിനെയും മൂർത്തിത്രയത്തെയും പൊന്നുപോലെയുള്ള പരമാർത്ഥത്തെയും അറിയുന്നവർ, എല്ലാ ജീവികളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ, ശക്തരായി അമൃതത്വം നേടുന്നു.
വേദാംശ്ച വേദ്യം ച വിധിം ച കൃത്സ്നമഥോ നിരുക്തം പരമാര്ഥതാം ച। സര്വം ശരീരാത്മനി യഃ പ്രവേദ തസ്യാഭിസര്വേ പ്രചരംതി നിത്യമ്
വേദങ്ങൾ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം, കർമ്മങ്ങൾ, നിർവചനം, പരമാർത്ഥം എന്നിവയും ശരീരാത്മാവിൽ എല്ലാം അറിയുന്നവനോട് ദേവന്മാർ എപ്പോഴും അനുസരിച്ച് നടക്കുന്നു.
ഭൂമാവസക്തം ദിവി ചാപ്രമേയം ഹിരണ്മയം തം ച സമംഡലാംതേ। പ്രദക്ഷിണം ദക്ഷിണമംതരിക്ഷേ യോ വേദനാപ്യാത്മനി ദീപ്തരശ്മിഃ
ഭൂമിയിൽ അടിയുറച്ചതും ആകാശത്തിൽ അളക്കാനാവാത്തതും പൊന്നുപോലെയും വലയം അവസാനിക്കുന്നിടത്തും തെക്കേ മധ്യഭാഗത്ത് വലത്തോട്ടു സഞ്ചരിക്കുന്നതും, തന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശം പകർന്നതുമായതിനെ ആരറിയുന്നു—
ആവര്തമാനം ച വിവര്തമാനം ഷണ്നേമി യദ്ദ്വാദശാരം ത്രിപര്വ। യസ്യേദമാസ്യം പരിപാതി വിശ്വം തത്കാലചക്രം നിഹിതം ഗുഹായാമ്
ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്ന, ആറു അറ്റങ്ങളുള്ള, പന്ത്രണ്ട് വലയങ്ങളുള്ള, മൂന്നു സംയുക്തങ്ങളുള്ള, ആമുഖം ലോകം സംരക്ഷിക്കുന്ന കാലചക്രം ഗുഹയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്.
യതഃ പ്രസാദം ജഗതഃ ശരീരം സര്വാംശ്ച ലോകാനധിഗച്ഛതീഹ। തസ്മിന്ഹി സംതര്പയതീഹ ദേവാന്സ വൈ വിമുക്തോ ഭവതീഹ നിത്യമ്
ആശീർവാദംകൊണ്ട് ലോകശരീരം എല്ലായിടത്തും പ്രാപ്യമാണ്; അവിടെ ദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ എപ്പോഴും മോചിതനാകുന്നു.
തേജോമയോ നിത്യമതഃ പുരാണോ ലോകേ ഭവത്യര്ഥഭയാദുപൈതി। ഭൂതാനി യസ്മാന്നഭയം വ്രജംതി ഭൂതേഭ്യോ യോ നോ ദ്വിജതേ കദാചിത്
പ്രകാശമുള്ളവൻ, ശാശ്വതനും പ്രാചീനനും, അവനോടുള്ള ഭയത്തിൽ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്ക് ഭയം ഇല്ല, അവൻ ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല—
അഗര്ഹണീയോ ന ച ഗര്ഹതേന്യാന്സ വൈ വിപ്രഃ പ്രവരം സ്വാത്മനീക്ഷേത്। വിനീതമോഹോപ്യപനീതകല്മഷോ ന ചേഹ നാമുത്ര ച യോര്ഥമൃച്ഛതി
ആർക്കും അപമാനം ചെയ്യാത്തവനും മറ്റുള്ളവരെ അപമാനിക്കാത്തവനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ പരമാത്മാവിനെ കാണണം; മോഹവും പാപവും വിട്ട്, ഈ ലോകത്തോ അപ്പുറത്തോ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കാറില്ല.
അരോഷമോഹഃ സമലോഷ്ടകാംചനഃ പ്രഹീണശോകോ ഗതസംധിവിഗ്രഹഃ। അപേതനിംദാസ്തുതിരപ്രിയാപ്രിയശ്ചരന്നുദാസീനവദേവ ഭിക്ഷുഃ
കോപവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവൻ, മണ്ണും പൊന്നും ഒന്നു പോലെ കാണുന്നവൻ, ദു:ഖം വിട്ടവൻ, വൈരാഗ്യവും കൂട്ടുകൂടലുമില്ലാത്തവൻ, അപമാനവും പ്രശംസയും അതിജീവിച്ചവൻ, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും തമ്മിൽ ഭേദമില്ലാതെ, സാക്ഷിപോലെ ഉദാസീനമായി ഭിക്ഷു സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। യദേതത്കഥിതം ബ്രഹ്മംസ്തീര്ഥമാഹാത്മ്യമുത്തമമ്। കമലസ്യാഭിപാതേന തീര്ഥം ജാതം ധരാതലേ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, നിങ്ങൾ വിവരിച്ച ഈ ഉത്തമമായ തീർത്ഥമഹിമ, കമലത്തിന്റെ വീഴ്ചയാൽ ഭൂമിയിൽ ഉദിച്ച തീർഥം—
തത്രസ്ഥേന ഭഗവതാ വിഷ്ണുനാ ശംകരേണ ച। യത്കൃതം മുനിശാര്ദൂല തത്സര്വം പരികീര്ത്തയ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, അവിടെ മഹാവിഷ്ണുവും ശങ്കരനും ചെയ്ത എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കഥം യജ്ഞോ ഹി ദേവേന വിഭുനാ തത്ര കാരിതഃ। കേ സദസ്യാ ഋത്വിജശ്ച ബ്രാഹ്മണാഃ കേ സമാഗതാഃ
അവിടെ ദൈവമായ ഭഗവാൻ ആ യാഗം എങ്ങനെ നടത്തി? ആ യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്ത യജ്ഞികന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആരൊക്കെയായിരുന്നു?
കേ ഭാഗാസ്തസ്യ യജ്ഞസ്യ കിം ദ്രവ്യം കാ ചദക്ഷിണാ। കാ വേദീ കിം പ്രമാണം ച കൃതം തത്ര വിരംചിനാ
ആ യാഗത്തിന്റെ വിഭജനം എങ്ങനെയായിരുന്നു, ഉപയോഗിച്ച വസ്തുക്കൾ എന്തൊക്കെയായിരുന്നു, ദക്ഷിണ എന്തായിരുന്നു? യാഗവേദി എങ്ങനെയായിരുന്നു, വിരിഞ്ചി അവിടെ ഏത് അളവിലാണ് നിർമിച്ചത്?
യോ യാജ്യഃ സര്വദേവാനാം വേദൈഃ സര്വത്ര പഠ്യതേ। കം ച കാമമഭിധ്യായന്വേധാ യജ്ഞം ചകാര ഹ
സകലദേവന്മാരുടെയും യജ്ഞസ്വീകാരിയായവൻ, വേദങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും പാടപ്പെടുന്നവൻ ആരാണ്? സൃഷ്ടികർത്താവ് ആ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ ഏത് ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ വെച്ചു?
യഥാസൌ ദേവദേവേശോ ഹ്യജരശ്ചാമരശ്ച ഹ। തഥാ ചൈവാക്ഷയഃ സ്വര്ഗസ്തസ്യ ദേവസ്യ ദൃശ്യതേ
ദേവദേവനായ ആ ഭഗവാൻ മരണമില്ലാത്തവനും വൃദ്ധിയില്ലാത്തവനും ആണല്ലോ, അതുപോലെ അവന്റെ സ്വർഗ്ഗം എന്നും നശിക്കാത്തതായാണ് കാണുന്നത്.
അന്യേഷാം ചൈവ ദേവാനാം ദത്തഃ സ്വര്ഗോ മഹാത്മനാ। അഗ്നിഹോത്രാര്ഥമുത്പന്നാ വേദാ ഓഷധയസ്തഥാ
മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ആ മഹാത്മാവ് സ്വർഗ്ഗം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; അഗ്നിഹോത്രത്തിനായി വേദങ്ങളും ഔഷധികളും ഉദ്ഭവിച്ചു.
യേ ചാന്യേ പശവോ ഭൂമൌ സര്വേ തേ യജ്ഞകാരണാത്। സൃഷ്ടാ ഭഗവതാനേന ഇത്യേഷാ വൈദികീ ശ്രുതിഃ
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള മറ്റു എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ഈ യാഗത്തിനായി ഭഗവാൻ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; ഇതാണ് വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന സത്യം.
തദത്ര കൌതുകം മഹ്യം ശ്രുത്വേദം തവ ഭാഷിതമ്। യം കാമമധികൃത്യൈകം യത്ഫലം യാം ച ഭാവനാം
നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആ യാഗത്തിൽ ഏത് ആഗ്രഹം പ്രാധാന്യം കൊടുത്തു, എന്താണ് ഫലവും ഭാവനയും ഉണ്ടായത് എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കൃതശ്ചാനേന വൈ യജ്ഞഃ സര്വം ശംസിതുമര്ഹസി। ശതരൂപാ ച യാ നാരീ സാവിത്രീ സാ ത്വിഹോച്യതേ
അവൻ നടത്തിയ യാഗം മുഴുവൻ നീ വിശദമായി വിവരിക്കണം; ശതരൂപ എന്ന സ്ത്രീയെ ഇവിടെ സാവിത്രി എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ഭാര്യാ സാ ബ്രഹ്മണഃ പ്രോക്താഃ ഋഷീണാം ജനനീ ച സാ। പുലസ്ത്യാദ്യാന്മുനീന്സപ്ത ദക്ഷാദ്യാംസ്തു പ്രജാപതീന്
അവൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാര്യയും, മഹർഷിമാരുടെ മാതാവും ആണെന്ന് പറയുന്നു; പുലസ്ത്യൻ തുടങ്ങിയ സപ്തർഷിമാരെയും, ദക്ഷൻ തുടങ്ങിയ പ്രജാപതിമാരെയും അവൾ പ്രസവിച്ചു.
സ്വായംഭുവാദീംശ്ച മനൂന്സാവിത്രീ സമജീജനത്। ധര്മപത്നീം തു താം ബ്രഹ്മാ പുത്രിണീം ബ്രഹ്മണഃ പ്രിയഃ
സ്വായംഭുവൻ തുടങ്ങിയ മനുമാരെയും സാവിത്രി ജനിപ്പിച്ചു; ബ്രഹ്മാവ് അവളെ തന്റെ ധർമ്മപത്നിയാക്കി, സ്വന്തം മക്കളുടെ മാതാവായി സ്നേഹിച്ചു.
പതിവ്രതാം മഹാഭാഗാം സുവ്രതാം ചാരുഹാസിനീം। കഥം സതീം പരിത്യജ്യ ഭാര്യാമന്യാമവിംദത
പതിവ്രതയായ, മഹാഭാഗ്യശാലിയായ, നല്ല വ്രതം പാലിക്കുന്ന, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് മറ്റൊരു ഭാര്യയെ എങ്ങനെ അന്വേഷിച്ചു?
കിം നാമ്നീ കിം സമാചാരാ കസ്യ സാ തനയാ വിഭോഃ। ക്വ സാ ദൃഷ്ടാ ഹി ദേവേന കേന ചാസ്യ പ്രദര്ശിതാ
അവളുടെ പേര് എന്താണ്, സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണ്, ആരുടെ മകളാണ് അവൾ, ദേവൻ അവളെ എവിടെയാണ് കണ്ടത്, ആരാണ് അവളെ കാണിച്ചുതന്നത്?
കിം രൂപാ സാ തു ദേവേശീ ദൃഷ്ടാ ചിത്തവിമോഹിനീ। യാം തു ദൃഷ്ട്വാ സ ദേവേശഃ കാമസ്യ വശമേയിവാന്
ദേവതകളുടെ ഇഷ്ടമായ ആ സ്ത്രീയുടെ രൂപം എങ്ങനെയാണ്? അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവദേവൻ ആഗ്രഹത്തിന് കീഴടങ്ങിയത് എങ്ങനെ?
വര്ണതോ രൂപതശ്ചൈവ സാവിത്ര്യാസ്ത്വധികാ മുനേ। യാ മോഹിതവതീ ദേവം സര്വലോകേശ്വരം വിഭുമ്
മുനിവേ, വർണ്ണത്തിലും സൗന്ദര്യത്തിലും അവൾ സാവിത്രിയെക്കാൾ ഉന്നതയായിരുന്നു; അവൾ സർവ്വലോകനാഥനായ ദേവനെ ആകർഷിച്ചു.
യഥാ ഗൃഹീതവാന്ദേവോ നാരീം താം ലോകസുംദരീം। യഥാ പ്രവൃത്തോ യജ്ഞോസൌ തഥാ സര്വം പ്രകീര്തയ
ലോകസുന്ദരിയായ ആ സ്ത്രീയെ ദേവൻ എങ്ങനെ സ്വന്തമാക്കി, അതിനുശേഷം യാഗം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു എന്നതും നീ മുഴുവൻ വിശദമായി പറയണം.
താം ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മണഃ പാര്ശ്വേ സാവിത്രീ കിം ചകാര ഹ। സാവിത്ര്യാം തു തദാ ബ്രഹ്മാ കാം തു വൃത്തിമവര്ത്തത
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പക്കൽ ആ സ്ത്രീയെ കണ്ടപ്പോൾ സാവിത്രി എന്ത് ചെയ്തു? അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സാവിത്രിയോട് എങ്ങനെ പെരുമാറി?
സന്നിധൌ കാനി വാക്യാനി സാവിത്രീ ബ്രഹ്മണാ തദാ। ഉക്താപ്യുക്തവതീ ഭൂയഃ സര്വം ശംസിതുമര്ഹസി
അപ്പോൾ സാവിത്രി ബ്രഹ്മാവിനോട് നേരിൽ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ എന്തൊക്കെയായിരുന്നു? അവൾ പറഞ്ഞതും പറയാതിരുന്നതും എല്ലാം നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണം.