അനഭ്യാഹതചിത്തശ്ച ദാംതശ്ചാഹതധീസ്തഥാ। വിമുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യോ നരോ ഗച്ഛേത്തതോ ദിവമ്
അകമ്പടിയില്ലാത്ത മനസ്സും, നിയന്ത്രിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും, അചഞ്ചലമായ ബുദ്ധിയും, പാപങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനായവനും ആ മനുഷ്യന് സ്വര്ഗത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
അഭയം സര്വഭൂതേഭ്യോ ഭൂതാനാമഭയം യതഃ। തസ്യ ദേഹവിമുക്തസ്യ ഭയം നാസ്തി കുതശ്ചന
എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഭയരഹിതത്വം നല്കുന്നവനും, ആരെയും ഭയപ്പെടുത്താത്തവനും, ശരീരം വിട്ടശേഷം എവിടെയും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ നാഗപദേഽന്യാനി പദാനി പദഗാമിനാമ്। സര്വാണ്യേവാവലീയംതേ തഥാ ജ്ഞാനാനി ചേതസി
എങ്ങനെ ആനയുടെ കാല്പ്പാടില് എല്ലാ ജീവികളുടെ കാല്പ്പാടുകളും ഉൾപ്പെടുന്നുവോ, അങ്ങനെ എല്ലാ ജ്ഞാനങ്ങളും മനസ്സില് ചേരുന്നു.
ഏവം സര്വമഹിംസായാം ധര്മോഽര്ഥശ്ച മഹീയതേ। മൃതഃ സ നിത്യം ഭവതി യോ ഹിംസാം പ്രതിപദ്യതേ
ഇങ്ങനെ അഹിംസയിലാണു് ധര്മവും ഫലവും ഉയര്ന്ന നിലയിലാകുന്നത്. ഹിംസയിലേക്കു പോകുന്നവന് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവനാണ്.
അഹിംസകസ്തതഃ സമ്യഗ്ധൃതിമാന്നിയതേംദ്രിയഃ। ശരണ്യസ്സര്വഭൂതാനാം ഗതിമാപ്നോത്യനുത്തമാമ്
അഹിംസയും ധൈര്യവും ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ഉള്ളവൻ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആശ്രയമായവൻ, അത്യുന്നതമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു.
ഏവം പ്രജ്ഞാനതൃപ്തസ്യ നിര്ഭയസ്യ മനീഷിണഃ। ന മൃത്യുരധികോഭാവഃ സോമൃതത്വം ച ഗച്ഛതി
ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തിയും ഭയമില്ലായ്മയും ഉള്ള ജ്ഞാനിക്ക് മരണത്തിന് അധികാരമില്ല; അവൻ അമൃതത്വം നേടുന്നു.
വിമുക്തഃ സര്വസംഗേഭ്യോ മുനിരാകാശവത്സ്ഥിതഃ। വിഷ്ണുപ്രിയകരഃ ശാംതസ്തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ട്, ആകാശംപോലെ നിലകൊള്ളുന്ന, വിഷ്ണുവിന് പ്രിയനും ശാന്തനും ആയ മുനിയെ, ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനായി അംഗീകരിക്കുന്നു.
ജീവിതം യസ്യ ധര്മാര്ഥം ധര്മോരത്യര്ഥമേവ ച। അഹോരാത്രാദി പുണ്യാര്ഥം തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ആരുടെ ജീവൻ ധർമ്മത്തിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു, പകലും രാത്രിയും പുണ്യത്തിനായി ചെലവഴിക്കുന്നു, ദേവന്മാർ അവനെ ബ്രാഹ്മണനായി അംഗീകരിക്കുന്നു.
നിവാരിതസമാരംഭം നിര്നമസ്കാരമസ്തുതിമ്। അക്ഷീണം ക്ഷീണകര്മാണം തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
എല്ലാ പ്രവർത്തികളും നിർത്തിയ, ആരെയും നമസ്കരിക്കാതെയും പ്രശംസിക്കാതെയും, കർമ്മങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചെങ്കിലും ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവനെ, ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനായി അംഗീകരിക്കുന്നു.
സര്വാണി ഭൂതാനി സുഖം രമംതേ സര്വാണി ദുഃഖാനി ഭൃശം ഭവംതി। തേഷാം ഭവോത്പാദനജാതഖേദഃ കുര്യാത്തു കര്മാണി ച ശ്രദ്ദധാനഃ
എല്ലാ ജീവികളും സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, എല്ലാം ദു:ഖവും അനുഭവിക്കുന്നു; അവയുടെ ജനനവും ഉത്ഭവവുമുള്ള വേദന മനസ്സിലാക്കി, വിശ്വാസമുള്ളവൻ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
ദാനം ഹി ഭൂതാഭയദക്ഷിണായാഃ സര്വാണി ദാനാന്യധിതിഷ്ഠതീഹ। തീക്ഷ്ണേ തനും യഃ പ്രഥമം ജുഹോതി സോനംതമാപ്നോത്യഭയം പ്രജാഭ്യഃ
ഭൂതികൾക്ക് ഭയരഹിതത്വം നൽകുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദാനമാണ്; എല്ലാദാനങ്ങളിൽ അതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്. തൻറെ ശരീരം ആദ്യം സമർപ്പിക്കുന്നവൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അനന്തമായ ഭയരഹിതത്വം നേടുന്നു.
ഉത്താനമാസ്യേന ഹവിര്ജുഹോതി അനംതമാപ്നോത്യഭിതഃ പ്രതിഷ്ഠാമ്। തസ്യാംഗസംഗാദഭിനിഷ്കൃതം ച വൈശ്വാനരം സര്വമിദം പ്രപേദേ
മുഖം മേലോട്ടുയർത്തി ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ അനന്തമായ ഉറച്ച സ്ഥാനം നേടുന്നു. അവന്റെ ശരീരബന്ധത്തിൽ നിന്നു ഈ ലോകം മുഴുവൻ വൈശ്വാനരാഗ്നി പ്രാപിക്കുന്നു.
പ്രാദേശമാത്രം ഹൃദഭിസ്രുതം യത്തസ്മിന്പ്രാണേനാത്മയാജീ ജുഹോതി। തസ്യാഗ്നിഹോത്രേ ഹുതമാത്മസംസ്ഥം സര്വേഷു ലോകേഷു സദൈവ തേഷു
അംഗുലിന്തോളം വലുപ്പമുള്ള ഹൃദയത്തിൽ, ശ്വാസംകൊണ്ട് ആത്മാവിനെ യാഗമായി സമർപ്പിക്കുന്നവന്റെ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ, ഹോമം അവനിൽ തന്നെയും എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
ദേവം വിധാതും ത്രിവൃതം സുവര്ണം യേ വൈ വിദുസ്തം പരമാര്ഥഭൂതമ്। തേ സര്വഭൂതേഷു മഹീയമാനാ ദേവാഃ സമര്ഥാ അമൃതം വ്രജംതി
ദൈവത്തെയും സ്രഷ്ടാവിനെയും മൂർത്തിത്രയത്തെയും പൊന്നുപോലെയുള്ള പരമാർത്ഥത്തെയും അറിയുന്നവർ, എല്ലാ ജീവികളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ, ശക്തരായി അമൃതത്വം നേടുന്നു.
വേദാംശ്ച വേദ്യം ച വിധിം ച കൃത്സ്നമഥോ നിരുക്തം പരമാര്ഥതാം ച। സര്വം ശരീരാത്മനി യഃ പ്രവേദ തസ്യാഭിസര്വേ പ്രചരംതി നിത്യമ്
വേദങ്ങൾ, അറിയേണ്ടതെല്ലാം, കർമ്മങ്ങൾ, നിർവചനം, പരമാർത്ഥം എന്നിവയും ശരീരാത്മാവിൽ എല്ലാം അറിയുന്നവനോട് ദേവന്മാർ എപ്പോഴും അനുസരിച്ച് നടക്കുന്നു.
ഭൂമാവസക്തം ദിവി ചാപ്രമേയം ഹിരണ്മയം തം ച സമംഡലാംതേ। പ്രദക്ഷിണം ദക്ഷിണമംതരിക്ഷേ യോ വേദനാപ്യാത്മനി ദീപ്തരശ്മിഃ
ഭൂമിയിൽ അടിയുറച്ചതും ആകാശത്തിൽ അളക്കാനാവാത്തതും പൊന്നുപോലെയും വലയം അവസാനിക്കുന്നിടത്തും തെക്കേ മധ്യഭാഗത്ത് വലത്തോട്ടു സഞ്ചരിക്കുന്നതും, തന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശം പകർന്നതുമായതിനെ ആരറിയുന്നു—
ആവര്തമാനം ച വിവര്തമാനം ഷണ്നേമി യദ്ദ്വാദശാരം ത്രിപര്വ। യസ്യേദമാസ്യം പരിപാതി വിശ്വം തത്കാലചക്രം നിഹിതം ഗുഹായാമ്
ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുകയും മാറുകയും ചെയ്യുന്ന, ആറു അറ്റങ്ങളുള്ള, പന്ത്രണ്ട് വലയങ്ങളുള്ള, മൂന്നു സംയുക്തങ്ങളുള്ള, ആമുഖം ലോകം സംരക്ഷിക്കുന്ന കാലചക്രം ഗുഹയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്.
യതഃ പ്രസാദം ജഗതഃ ശരീരം സര്വാംശ്ച ലോകാനധിഗച്ഛതീഹ। തസ്മിന്ഹി സംതര്പയതീഹ ദേവാന്സ വൈ വിമുക്തോ ഭവതീഹ നിത്യമ്
ആശീർവാദംകൊണ്ട് ലോകശരീരം എല്ലായിടത്തും പ്രാപ്യമാണ്; അവിടെ ദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവൻ എപ്പോഴും മോചിതനാകുന്നു.
തേജോമയോ നിത്യമതഃ പുരാണോ ലോകേ ഭവത്യര്ഥഭയാദുപൈതി। ഭൂതാനി യസ്മാന്നഭയം വ്രജംതി ഭൂതേഭ്യോ യോ നോ ദ്വിജതേ കദാചിത്
പ്രകാശമുള്ളവൻ, ശാശ്വതനും പ്രാചീനനും, അവനോടുള്ള ഭയത്തിൽ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്ക് ഭയം ഇല്ല, അവൻ ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല—
അഗര്ഹണീയോ ന ച ഗര്ഹതേന്യാന്സ വൈ വിപ്രഃ പ്രവരം സ്വാത്മനീക്ഷേത്। വിനീതമോഹോപ്യപനീതകല്മഷോ ന ചേഹ നാമുത്ര ച യോര്ഥമൃച്ഛതി
ആർക്കും അപമാനം ചെയ്യാത്തവനും മറ്റുള്ളവരെ അപമാനിക്കാത്തവനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ പരമാത്മാവിനെ കാണണം; മോഹവും പാപവും വിട്ട്, ഈ ലോകത്തോ അപ്പുറത്തോ ലാഭം ആഗ്രഹിക്കാറില്ല.
അരോഷമോഹഃ സമലോഷ്ടകാംചനഃ പ്രഹീണശോകോ ഗതസംധിവിഗ്രഹഃ। അപേതനിംദാസ്തുതിരപ്രിയാപ്രിയശ്ചരന്നുദാസീനവദേവ ഭിക്ഷുഃ
കോപവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവൻ, മണ്ണും പൊന്നും ഒന്നു പോലെ കാണുന്നവൻ, ദു:ഖം വിട്ടവൻ, വൈരാഗ്യവും കൂട്ടുകൂടലുമില്ലാത്തവൻ, അപമാനവും പ്രശംസയും അതിജീവിച്ചവൻ, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും തമ്മിൽ ഭേദമില്ലാതെ, സാക്ഷിപോലെ ഉദാസീനമായി ഭിക്ഷു സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഭീഷ്മ ഉവാച। യദേതത്കഥിതം ബ്രഹ്മംസ്തീര്ഥമാഹാത്മ്യമുത്തമമ്। കമലസ്യാഭിപാതേന തീര്ഥം ജാതം ധരാതലേ
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, നിങ്ങൾ വിവരിച്ച ഈ ഉത്തമമായ തീർത്ഥമഹിമ, കമലത്തിന്റെ വീഴ്ചയാൽ ഭൂമിയിൽ ഉദിച്ച തീർഥം—
തത്രസ്ഥേന ഭഗവതാ വിഷ്ണുനാ ശംകരേണ ച। യത്കൃതം മുനിശാര്ദൂല തത്സര്വം പരികീര്ത്തയ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, അവിടെ മഹാവിഷ്ണുവും ശങ്കരനും ചെയ്ത എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നീ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കഥം യജ്ഞോ ഹി ദേവേന വിഭുനാ തത്ര കാരിതഃ। കേ സദസ്യാ ഋത്വിജശ്ച ബ്രാഹ്മണാഃ കേ സമാഗതാഃ
അവിടെ ദൈവമായ ഭഗവാൻ ആ യാഗം എങ്ങനെ നടത്തി? ആ യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്ത യജ്ഞികന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആരൊക്കെയായിരുന്നു?
കേ ഭാഗാസ്തസ്യ യജ്ഞസ്യ കിം ദ്രവ്യം കാ ചദക്ഷിണാ। കാ വേദീ കിം പ്രമാണം ച കൃതം തത്ര വിരംചിനാ
ആ യാഗത്തിന്റെ വിഭജനം എങ്ങനെയായിരുന്നു, ഉപയോഗിച്ച വസ്തുക്കൾ എന്തൊക്കെയായിരുന്നു, ദക്ഷിണ എന്തായിരുന്നു? യാഗവേദി എങ്ങനെയായിരുന്നു, വിരിഞ്ചി അവിടെ ഏത് അളവിലാണ് നിർമിച്ചത്?
യോ യാജ്യഃ സര്വദേവാനാം വേദൈഃ സര്വത്ര പഠ്യതേ। കം ച കാമമഭിധ്യായന്വേധാ യജ്ഞം ചകാര ഹ
സകലദേവന്മാരുടെയും യജ്ഞസ്വീകാരിയായവൻ, വേദങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും പാടപ്പെടുന്നവൻ ആരാണ്? സൃഷ്ടികർത്താവ് ആ യാഗം നടത്തുമ്പോൾ ഏത് ആഗ്രഹം മനസ്സിൽ വെച്ചു?
യഥാസൌ ദേവദേവേശോ ഹ്യജരശ്ചാമരശ്ച ഹ। തഥാ ചൈവാക്ഷയഃ സ്വര്ഗസ്തസ്യ ദേവസ്യ ദൃശ്യതേ
ദേവദേവനായ ആ ഭഗവാൻ മരണമില്ലാത്തവനും വൃദ്ധിയില്ലാത്തവനും ആണല്ലോ, അതുപോലെ അവന്റെ സ്വർഗ്ഗം എന്നും നശിക്കാത്തതായാണ് കാണുന്നത്.
അന്യേഷാം ചൈവ ദേവാനാം ദത്തഃ സ്വര്ഗോ മഹാത്മനാ। അഗ്നിഹോത്രാര്ഥമുത്പന്നാ വേദാ ഓഷധയസ്തഥാ
മറ്റു ദേവന്മാർക്കും ആ മഹാത്മാവ് സ്വർഗ്ഗം നൽകിയിട്ടുണ്ട്; അഗ്നിഹോത്രത്തിനായി വേദങ്ങളും ഔഷധികളും ഉദ്ഭവിച്ചു.
യേ ചാന്യേ പശവോ ഭൂമൌ സര്വേ തേ യജ്ഞകാരണാത്। സൃഷ്ടാ ഭഗവതാനേന ഇത്യേഷാ വൈദികീ ശ്രുതിഃ
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള മറ്റു എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ഈ യാഗത്തിനായി ഭഗവാൻ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; ഇതാണ് വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന സത്യം.
തദത്ര കൌതുകം മഹ്യം ശ്രുത്വേദം തവ ഭാഷിതമ്। യം കാമമധികൃത്യൈകം യത്ഫലം യാം ച ഭാവനാം
നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആ യാഗത്തിൽ ഏത് ആഗ്രഹം പ്രാധാന്യം കൊടുത്തു, എന്താണ് ഫലവും ഭാവനയും ഉണ്ടായത് എന്നിങ്ങനെ ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.