വാനപ്രസ്ഥോ ഗൃഹസ്ഥശ്ച സതതോന്യഃ പ്രവര്ത്തതേ। തസ്മിന്നേവ യുഗേ താത വിപ്രൈഃ സര്വാര്ഥദര്ശിഭിഃ
വനവാസിയും ഗൃഹസ്ഥനും ഒരേ കാലഘട്ടത്തിൽ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും കാണുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയിൽ, സ്ഥിരമായി തുടരുന്നു.
അഗസ്ത്യശ്ച സപ്തര്ഷയോ മധുച്ഛംദോ ഗവേഷണഃ। സാംകൃതിഃ സദിവോ ഭാംഡിര്യവപ്രോഥോ ഹ്യഥര്വണഃ
അഗസ്ത്യനും സപ്തർഷിമാരും മധുഛന്ദസും ഗവേഷണനും സാംകൃതി, സദിവ, ഭാണ്ടിര്യവപ്ര, അതർവണം എന്നിവരും,
അഹോവീര്യസ്തഥാ കാമ്യഃ സ്ഥാണുര്മേധാതിഥിര്ബുധഃ। മനോവാകഃ ശിനീവാകഃ ശൂന്യപാലോ കൃതവ്രണഃ
അഹോവീര്യൻ, കാമ്യൻ, സ്ഥാണു, മേധാതിഥി, ബുധൻ, മനോവാക, ശിനീവാക, ശൂന്യപാലൻ, കൃതവ്രണൻ എന്നിവരും,
ഏതേ കര്മസു വിദ്വാംസസ്തതഃ സ്വര്ഗമുപാഗമന്। ഏതേ പ്രത്യക്ഷധര്മാണസ്തഥാ യായാവരാഗണാഃ
ഇവരുടെല്ലാം ജ്ഞാനവും കര്മ്മപരമായ ജീവിതവും മൂലം സ്വർഗ്ഗം ലഭിച്ചു. ഇവർ നേരിട്ടുള്ള ധർമ്മം അനുസരിച്ചവരും, അങ്ങനെ തന്നെ യാത്രചെയ്യുന്ന സന്യാസിസമൂഹങ്ങളും ആയിരുന്നു.
ഋഷീണാമുഗ്രതപസാം ധര്മനൈപുണ്യദര്ശിനാമ്। സുരേശ്വരം സമാരാധ്യ ബ്രാഹ്മണാ വനമാശ്രിതാഃ
കഠിനമായ തപസ്സും ധർമ്മത്തിലെ നൈപുണ്യവും ഉള്ള ഋഷിമാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനെ ആരാധിച്ച്, വനത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു.
അപാസ്യോപരതാ മായാം ബ്രാഹ്മണാ വനമാശ്രിതാഃ। അനക്ഷത്രാസ്തഥാ ധൃഷ്യാ ദൃശ്യന്തേ പ്രോഷിതാ ഗണാഃ
മായയെ ഉപേക്ഷിച്ച് അതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ, നക്ഷത്രങ്ങളില്ലാതെ ധൈര്യത്തോടെ, പുറത്ത് പോയ സംഘങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നു.
ജരയാ തു പരിദ്യൂനാ വ്യാധിനാ പരിപീഡിതാഃ। ചതുര്ഥം ത്വാശ്രമം ശേഷം വാനപ്രസ്ഥാശ്രമാദ്യയുഃ
വയസ്സിന്റെ ക്ഷയത്താൽ ക്ഷീണിച്ചും രോഗം മൂലം ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചും, അവർ മുൻപത്തെ ആശ്രമം വിട്ട് നാലാമത്തേതായ വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
സദ്യസ്കാരീ സുനിര്വാപ്യ സര്വവേദസദക്ഷിണാമ്। ആത്മയാജീ സൌമ്യമതിരാത്മക്രീഡാത്മസംശ്രയഃ
സദ്യസ്കാരിയായവൻ, എല്ലാ വേദങ്ങളും യഥാവിധി ദാനങ്ങൾ നൽകി സമർപ്പിച്ചശേഷം, ആത്മാവിനെ യജ്ഞപീഠമാക്കി, മനസ്സിൽ സൗമ്യതയോടെ, ആത്മാവിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തി, ആത്മാവിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നു.
ആത്മന്യഗ്നിം സമാധായ ത്യക്ത്വാസര്വപരിഗ്രഹമ്। സദ്യസ്കശ്ച യജേദ്യജ്ഞാനിഷ്ടിം ചൈവേഹ സര്വദാ
ആത്മാവിൽ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ച്, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സദ്യസ്കൻ എപ്പോഴും ഇവിടെ യജ്ഞവും ഹോമവും നിർവഹിക്കണം.
സദൈവ യാജിനാം യജ്ഞാനാത്മനീജ്യാ പ്രവര്ത്തതേ। ത്രീനേവാഗ്നീംസ്ത്യജേത്സമ്യഗാത്മന്യേവാത്മനാ ക്ഷണാത്൩൫൦ 1.15.
എപ്പോഴും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്കായി, യജ്ഞങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആത്മനിഷ്ഠയുള്ള ആരാധന നടക്കുന്നത്. മൂന്ന് അഗ്നികളും ശരിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, അവ ഉടൻ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിക്കണം.
പ്രാപ്നുയാദ്യേന വാ യച്ച തത്പ്രാശ്നീയാദകുത്സയന്। കേശലോമനഖാന്ന്യസ്യേദ്വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ രതഃ
എന്ത് ലഭിച്ചാലും, എന്ത് കിട്ടിയാലും, അവയെ അപഹാസ്യമായി കാണാതെ സ്വീകരിച്ച് കഴിക്കണം. വനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവൻ മുടി, രോമം, നഖം എന്നിവ വെട്ടി മാറ്റണം.
ആശ്രമാദാശ്രമം സദ്യഃ പൂതോ ഗച്ഛതി കര്മഭിഃ। അഭയം സര്വഭൂതേഭ്യോ യോ ദത്വാ പ്രവ്രജേദ്ദ്വിജഃ
ഒരു ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് ശുദ്ധിയോടെ കടക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമില്ലായ്മ നൽകി സന്യാസം സ്വീകരിക്കുന്ന ദ്വിജൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
ലോകാസ്തേജോമയാസ്തസ്യ പ്രേത്യ ചാനംത്യമശ്നുതേ। സുശീലവൃത്തോ വ്യപനീതകല്മഷോ ന ചേഹ നാമുത്ര ചരന്തുമീഹതേ
അവന്റെ ലോകങ്ങൾ പ്രകാശത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കും; മരിച്ചശേഷം അവൻ അനന്തതയെ പ്രാപിക്കും. നല്ല പെരുമയും പാപരഹിതത്വവും ഉള്ളവൻ, ഇവിടെയോ മറ്റിടത്തോ പ്രവർത്തിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
അരോഷമോഹോ ഗതസംധിവിഗ്രഹഃ സ ചേദുദാസീനവദാത്മചിംതയാ। യമേഷു ചൈവാന്യഗതേഷു ന വ്യഥഃ സ്വശാസ്ത്രശൂന്യോ ഹൃദിനാത്മവിഭ്രമഃ
കോപവും മായയും ഇല്ലാതെ, എല്ലാ കലഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവൻ ഉദാസീനനായി ആത്മാവിൽ ചിന്തിച്ചാൽ, സുഹൃത്തുക്കളിലും ശത്രുക്കളിലും ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല; ശാസ്ത്രം ഇല്ലെങ്കിലും മനസ്സിൽ ആശങ്ക ഉണ്ടാകില്ല.
ഭവേദ്യഥേഷ്ടാഗതിരാത്മയാജിനീ നിസ്സംശയേ ധര്മപരേ ജിതേന്ദ്രിയേ। അതഃപരം ശ്രേഷ്ഠമതീവസദ്ഗുണൈരധിഷ്ഠിതം ത്രീനതിവര്ത്യ ചാശ്രമാന്
ആത്മയജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ, സംശയമില്ലാതെ, ധർമ്മത്തിൽ താല്പര്യവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും പുലർത്തി, ഇഷ്ടമായ അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കും. അതിനുശേഷം, ഉത്തമ ഗുണങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയോടെ, മൂന്നു ആശ്രമങ്ങൾ അതിജീവിക്കുന്നു.
ചതുര്ഥമുക്തം പരമാശ്രമം ശൃണു പ്രകീര്ത്യമാനം പരമം പരായണമ്। പ്രാപ്യ സംസ്കാരമേതാഭ്യാമാശ്രമാഭ്യാം തതഃ പരമ്
നാലാമത്തേതായ പരമാശ്രമം ഇവിടെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിന്റെ വിവരണം കേൾക്കൂ, അതാണ് പരമാവധി അഭയം. മുമ്പത്തെ ആശ്രമങ്ങളുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ നേടിയശേഷം, പിന്നെ അത്യുന്നതമായത് വരുന്നു.
യത്കാര്യം പരമാത്മാര്ഥം തത്ത്വമേകമനാഃ ശൃണു। കാഷായം ധാരയിത്വാ തു ശ്രേണീസ്ഥാനേഷു ച ത്രിഷു
പരമാത്മാവിന്റെ സത്യസങ്കല്പത്തിനായി ചെയ്യേണ്ട കര്മം എന്താണെന്ന് ഒരേ മനസ്സോടെ കേള്ക്കൂ. കാശായവസ്ത്രം ധരിച്ച്, സന്യാസത്തിന്റെ മൂന്നു നിലകളിലും നിലകൊള്ളണം.
യോ വ്രജേച്ച പരം സ്ഥാനം പാരിവ്രാജ്യമനുത്തമമ്। തദ്ഭാവനേന സംന്യസ്യ വര്തനം ശ്രൂയതാം തഥാ
ആയാള് പരമാവസ്ഥയിലേക്കും, അതുല്യമായ സന്യാസപഥത്തിലേക്കും പോകുമ്പോള്, ലോകചര്യകള് ഉപേക്ഷിച്ച് ആ ഭാവത്തോടെ ജീവിക്കണം. അവന്റെ ജീവിതരീതി കൂടി കേള്ക്കൂ.
ഏക ഏവ ചരേദ്ധര്മം സിധ്യര്ഥമസഹായവാന്। ഏകശ്ചരതി യഃ പശ്യന്ന ജഹാതി ന ഹീയതേ
സഹായികളില്ലാതെ, ഒരുവന് ഏകാന്തമായി ധര്മം ആചരിക്കണം, സിദ്ധിക്കായി. ഏകാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവന് ശരിയായി കാണുമ്പോള് വഴിതെറ്റുകയോ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
അനഗ്നിരനികേതസ്തു ഗ്രാമം ഭിക്ഷാര്ഥമാശ്രയേത്। അശ്വസ്തനവിധാനഃ സ്യാന്മുനിര്ഭാവസമന്വിതഃ
അഗ്നിയില്ലാതെ, സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലമില്ലാതെ, സന്യാസി ഗ്രാമത്തില് ഭിക്ഷയെടുക്കണം. കിടക്ക ഒരുക്കാതെയും, സന്യാസഭാവം നിറഞ്ഞവനായി ജീവിക്കണം.
ലഘ്വാശീ നിയതാഹാരഃ സകൃദന്നം നിഷേവയേത്। കപാലം വൃക്ഷമൂലാനി കുചേലമസഹായതാ
കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ, ഒരിക്കല് മാത്രം ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കണം. ഒരു പാത്രം, വൃക്ഷമൂലങ്ങള്, പഴയ വസ്ത്രം, ഏകാന്തത—ഇവയാണ് അവന്റെ കൂട്ടുകാരന്മാര്.
ഉപേക്ഷാ സര്വഭൂതാനാമേതാവദ്ഭിക്ഷു ലക്ഷണമ്। യസ്മിന്വാചഃ പ്രവിശംതി കൂപേ പ്രാപ്താ മൃതാ ഇവ
എല്ലാ ജീവികളോടും സമദൃഷ്ടിയുള്ളതായിരിക്കുക—ഇതാണ് ഭിക്ഷുവിന്റെ ലക്ഷണം. അവനില് വാക്കുകള് കിണറ്റില് വീണതുപോലെ അപ്രഭാവം ആകുന്നു.
ന വക്താരം പുനര്യാംതി സ കൈവല്യാശ്രമേ വസേത്। നൈവ പശ്യേന്ന ശൃണുയാദവാച്യം ജാതു കസ്യചിത്
വാക്കുകള് തിരികെ വരില്ല. അവന് മോക്ഷാശ്രമത്തില് വസിക്കണം. ആരുടെയോ അനുചിതമായത് കാണുകയോ കേള്ക്കുകയോ ചെയ്യരുത്.
ബ്രാഹ്മണാനാം വിശേഷേണ നൈതദ്ഭൂയാത്കഥംചന। യദ്ബ്രാഹ്മണസ്യാനുകൂലം തദേവ സതതം വദേത്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഇടയില് ഇതൊരിക്കലും സംഭവിക്കരുത്. ബ്രാഹ്മണന് അനുകൂലമായതേ എല്ലായ്പ്പോഴും പറയേണ്ടത്.
തൂഷ്ണീമാസീത നിംദായാം കുര്വന്ഭൈഷജ്യമാത്മനഃ। യേന പൂര്ണമിവാകാശം ഭവത്യേകേന സര്വദാ
നിന്ദിക്കപ്പെടുമ്പോള് അവന് മൗനത്തില് ഇരിക്കണം, ആത്മാവിന് ഔഷധം പ്രയോഗിക്കണം. ഒരുവന് എപ്പോഴും ആകാശം നിറയുന്നതുപോലെ, അവന് പൂര്ണനാകുന്നു.
ശൂന്യം യേന സമാകീര്ണം തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ശൂന്യം നിറയ്ക്കുന്നവനെ ദേവന്മാര് ബ്രാഹ്മണനെന്നു അറിയുന്നു.
യേനകേന ചിദാഛിന്നോ യേനകേന ചിദാശിതഃ। യത്ര ക്വചന ശായീ ച തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ആരെങ്കിലും വെട്ടിയാലും, ആരെങ്കിലും നല്കിയതൊന്നും ഭക്ഷിച്ചാലും, എവിടെയെങ്കിലും കിടന്നാലും, ദേവന്മാര് അവനെ ബ്രാഹ്മണനെന്നു അറിയുന്നു.
അഹേരിവ ജനാദ്ഭീതഃ സുഹൃദോ നരകാദിവ। കൃപണാദിവ നാരീഭ്യസ്തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
പാമ്പുപോലെ ആളുകള് ഭയപ്പെടുന്നവന്, സുഹൃത്ത് പോലെ നരകത്തില് നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോകുന്നവന്, ദരിദ്രനായി സ്ത്രീകള് ഒഴിവാക്കുന്നവന്—ദേവന്മാര് അവനെ ബ്രാഹ്മണനെന്നു അറിയുന്നു.
ന ഹൃഷ്യേത വിഷീദേത മാനിതോ മാനിതസ്തഥാ। സര്വഭൂതേഷ്വഭയദസ്തം ദേവാ ബ്രാഹ്മണം വിദുഃ
ആനന്ദിക്കുകയോ ദുഃഖിക്കുകയോ ചെയ്യരുത്, ആദരിക്കപ്പെട്ടാലും അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും. എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ഭയരഹിതത്വം നല്കുന്നവനെ ദേവന്മാര് ബ്രാഹ്മണനെന്നു അറിയുന്നു.
നാഭിനംദേത മരണം നാഭിനംദേത ജീവിതമ്। കാലമേവ നിരീക്ഷേത നിര്ദേശം കൃഷകോ യഥാ
മരണത്തിലും ജീവതത്തിലും ആനന്ദിക്കരുത്. കർഷകന് കാലം കാത്തിരിപ്പതുപോലെ, അവന് സമയത്തെ മാത്രം നിരീക്ഷിക്കണം.